10 năm giáo dục ngoài công lập: Vẫn loay hoay tìm “chỗ đứng”

Những khẳng định bước đầu

Chủ trương xã hội hoá giáo dục mà cụ thể là phát triển loại hình trường ngoài công lập ở Quảng Ninh bắt đầu có từ năm học 1999- 2000. Đây là mô hình mới, có ý nghĩa rất lớn về mặt an sinh xã hội, nên đã nhận được rất nhiều sự quan tâm từ lãnh đạo đến người dân. UBND tỉnh đã có nhiều văn bản chỉ đạo đẩy mạnh chính sách xã hội cho phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Sở GD-ĐT, với tư cách là cơ quan chủ quản, đã tích cực phối hợp với các cấp, các ngành, địa phương trong tỉnh để xây dựng kế hoạch phát triển giáo dục đến 2010, 2015 và định hướng đến năm 2020. Ngành đã xây dựng kế hoạch triển khai chương trình hành động đẩy mạnh xã hội hoá giáo dục đến 2010; phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước của tỉnh, huyện tổ chức, triển khai các hoạt động xã hội hoá giáo dục... Từ cơ sở này, hệ thống các trường ngoài công lập đã phát triển không chỉ ở vùng đô thị (Hạ Long, Cẩm Phả, Đông Triều, Móng Cái…) mà cả những địa phương còn nhiều khó khăn (Tiên Yên, Đầm Hà, Hoành Bồ, Hải Hà…). Tính đến năm học 2010-2011, toàn tỉnh có 38 trường, trong đó 19 trường THPT, 3 trường tiểu học, 16 trường mầm non. Trong số 16 trường mầm non có 3 trường được chuyển đổi từ trường công lập sang mô hình tư thục là Mầm non Hoa Lan (Uông Bí); Mầm non Những ngôi sao nhỏ (Hạ Long); Mầm non Minh Đài (Cẩm Phả).

Trong quá trình xây dựng và phát triển, các trường đã được đầu tư cơ sở vật chất, ổn định tổ chức và quản lý. Theo tổng hợp của Sở GD-ĐT, kinh phí đầu tư, xây dựng của tất cả các trường là hơn 300 tỷ đồng, đảm bảo đủ các phòng học, phòng chức năng, trang thiết bị phục vụ giảng dạy bước đầu được quan tâm. Cùng với việc phát triển về số lượng, các trường đã có nhiều nỗ lực để nâng cao chất lượng dạy và học. Hầu hết các trường có các chính sách ưu đãi, thu hút nhân tài, nên đã cơ bản đủ cán bộ quản lý, giáo viên. Điển hình như Trường Tiểu học, THCS, THPT Văn Lang, bên cạnh tuyển sinh viên tốt nghiệp từ loại khá trở lên, còn tuyển thêm những giáo viên đã nghỉ hưu giàu kinh nghiệm để dự giờ, hướng dẫn giáo viên trẻ, thường xuyên hợp đồng giáo viên người nước ngoài thỉnh giảng bộ môn Tiếng Anh. 100% số giáo viên cơ hữu của các trường được hưởng các chính sách về chế độ lao động, tiền lương, bảo hiểm theo quy định hiện hành của Nhà nước. Sau 10 năm hoạt động, các trường ngoài công lập, nhất là khối THPT đã khẳng định được vai trò đảm bảo an sinh xã hội, tạo cơ hội cho hàng nghìn học sinh theo học, ai có nhu cầu đều được theo học. Đã có 23.842 học sinh tốt nghiệp, trong số đó có 30% đã và đang theo học tại các trường đại học, cao đẳng. Một số trường như: Tiểu học, THCS, THPT Văn Lang; THPT Lương Thế Vinh; THPT Chu Văn An; THPT Trần Nhân Tông; THPT Trần Quốc Tuấn bước đầu khẳng định được thương hiệu qua kết quả thi học sinh giỏi cấp tỉnh hàng năm... Với những trường này và các trường đứng chân ở địa bàn thuận lợi, việc tuyển sinh không những đảm bảo được chỉ tiêu, mà còn có cơ hội lựa chọn học sinh đầu vào có chất lượng.

Với những cố gắng nỗ lực trong đầu tư và nâng cao chất lượng giáo dục, Trường Mầm non Những ngôi sao nhỏ đã trở thành trường mầm non ngoài công lập đầu tiên của tỉnh được công nhận đạt chuẩn quốc gia mức độ II không qua mức độ I.

Thiếu sự bình đẳng

Dẫu đã rất cố gắng, nỗ lực để rút ngắn khoảng cách với các trường công lập, nhưng thực tế, hoạt động của hầu hết các trường ngoài công lập vẫn còn rất nhiều tồn tại, bất cập. Nhiều trường đến thời điểm này vẫn trầy trật với công tác tuyển sinh, loay hoay tìm “chỗ đứng”. Theo đánh giá của Sở GD-ĐT, kết quả giáo dục của các trường ngoài công lập còn ở mức thấp so với mặt bằng chung của tỉnh. Một số trường có tỷ lệ học sinh yếu kém cao, như: THPT Trần Khánh Dư (Vân Đồn); THPT Trần Quốc Tuấn (Yên Hưng)... Tỷ lệ học sinh tốt nghiệp của nhiều trường chưa phản ánh đúng thực chất lượng dạy, học, vẫn còn nặng bệnh thành tích (năm học 2009-2010, tỷ lệ học sinh tốt nghiệp ở nhiều trường đạt gần 100% đến 100%, nhưng kết quả xếp loại học lực từ trung bình trở lên từ 80 đến 90%). Bên cạnh đó, chất lượng giáo dục đạo đức học sinh cũng là một vấn đề nổi cộm, khi mà hầu hết các vụ bạo lực học đường xảy ra ở các trường ngoài công lập; như vụ nữ sinh Trường THPT Lương Thế Vinh đánh nhau diễn ra hồi tháng 10-2010.

Cơ sở vật chất của các trường THPT ngoài công lập còn nhiều hạn chế. Hầu hết sau khi có quyết định thành lập, các trường mới chỉ đầu tư xây dựng được một số hạng mục của đề án thành lập trường đã được UBND tỉnh phê duyệt, như: khu nhà học, nhà làm việc, khu vệ sinh, ga ra để xe đạp, xe mô tô; còn các công trình khác, như: phòng học đủ cho học sinh học một ca, phòng thực hành bộ môn, phòng tin học, phòng thực hành các bộ môn, thư viện, phòng truyền thống, khu giáo dục thể chất... chưa được đầu tư xây dựng đúng theo tiến độ. Một số công trình xây dựng chất lượng chưa cao, thiếu thẩm mỹ do nhà đầu tư tự điều chỉnh dự toán thiết kế; trang thiết bị phục vụ dạy và học đầu tư cầm chừng, chất lượng kém, gây ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng dạy và học. Mặc dù các trường THPT đã tích cực trong việc tuyển dụng đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý, nhưng kết quả còn hạn chế, đời sống của cán bộ, giáo viên chưa cao. Hiện các trường THPT ngoài công lập có tổng số 643 cán bộ, giáo viên (42 cán bộ quản lý, 601 giáo viên), nhưng một số trường mới thành lập ở những địa bàn khó khăn, như: Nguyễn Du (Hải Hà), Trần Khánh Dư (Vân Đồn)... còn thiếu giáo viên bộ môn. Một số trường chưa đảm bảo trả lương hàng tháng cho giáo viên, nhân viên (Trường THPT Hồng Đức (Uông Bí) nợ lương 3 tháng, nợ bảo hiểm xã hội 1 năm...). Bộ máy cán bộ quản lý ở nhiều trường thiếu ổn định (Trường THPT Hạ Long, 2 năm học thay đổi 2 hiệu trưởng, hiệu phó), ảnh hưởng đến chất lượng, hiệu quả của công tác GD-ĐT. Ở khối các trường mầm non, thời gian đầu mới chuyển đổi từ công lập sang tư thục, nảy sinh bất đồng, mâu thuẫn giữa chủ đầu tư và cán bộ quản lý, giáo viên, gây tác động xấu đến chất lượng giáo dục, chăm sóc trẻ, như ở Trường Mầm non Minh Đài (Cẩm Phả)...

Theo ý kiến của các chủ đầu tư, cán bộ quản lý các trường ngoài công lập, nguyên nhân của những bất cập, tồn tại trên là do các trường phải cạnh tranh với các trường công lập trong điều kiện thiếu sự công bằng. Một chủ đầu tư nói: “Các trường công lập có bề dày truyền thống, có đội ngũ giáo viên giàu kinh nghiệm, được Nhà nước bao cấp hoàn toàn... là những lợi thế rất lớn để các trường thu hút học sinh có chất lượng. Trong khi đó, trường ngoài công lập là một mô hình mới cả về cơ sở vật chất, đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên... Từ nhiều năm nay, mặc dù Sở có khuyến khích các trường tổ chức thi tuyển, nhưng chúng tôi cũng không đủ can đảm, bởi điều kiện chưa cho phép. Đầu vào chất lượng thấp thì lấy đâu đầu ra chất lượng cao”. Nhiều chủ đầu tư khác chia sẻ những thiệt thòi trong chính sách về đất đai, giải phóng mặt bằng, tuyển sinh, mức học phí, chế độ cho giáo viên, kinh phí mua sắm thiết bị dạy học... Như việc hỗ trợ giải phóng mặt bằng cho xây dựng các trường ngoài công lập hiện chưa được áp dụng theo Nghị định 69/2008/NĐ-CP của Chính phủ về chính sách khuyến khích xã hội hoá lĩnh vực giáo dục, dạy nghề, y tế, văn hoá, thể thao, môi trường. Chương trình giáo dục phổ thông thay đổi, trang bị thiết bị đầu tư yêu cầu ở tầm cao hơn, nhưng chưa được hỗ trợ thoả đáng. Mức học phí của các trường ngoài công lập quá cao so với trường công lập, rất khó để thu hút học sinh... Đó còn chưa kể đến quan niệm và cách nhìn nhận của các bậc phụ huynh giữa trường công và trường tư. Dẫn đến nhiều trường ngoài công lập không thể tìm được lối thoát, đã có trường phải dừng hoạt động tìm chủ đầu tư mới.