Vắng vẻ, hiu hắt, khó tuyển được học sinh, đó là thực trạng chung của nhiều trường nghề trên địa bàn tỉnh hiện nay. Không ít trường với nhiều mã ngành đào tạo từ hệ sơ cấp đến cao đẳng nghề được mở ra song không có người học, khiến các trường phải chật vật để duy trì, tồn tại. Nhiều trường buộc phải lấy nguồn thu từ các hoạt động dạy nghề phục vụ nhu cầu xã hội để bù lỗ cho hoạt động dạy nghề hệ trung cấp, cao đẳng theo kiểu “lấy ngắn nuôi dài”...
Đa dạng, nhiều thành phần...
| Trên địa bàn tỉnh hiện tồn tại nhiều cơ sở có chức năng dạy nghề đã tạo ra mạng lưới đào tạo đa dạng, đáp ứng nhu cầu học nghề của xã hội. Những năm qua, nhiều cơ sở dạy nghề được quan tâm đầu tư nguồn lực, bổ sung trang thiết bị, nâng cấp cơ sở vật chất. Tuy nhiên, bên cạnh số ít đơn vị tổ chức hiệu quả, có rất nhiều cơ sở hoạt động cầm chừng vì nhiều lý do, như thiếu điều kiện thiết yếu, không tuyển được học sinh. Thực trạng này đặt ra vấn đề cấp bách, đó là phải rà soát, sắp xếp lại các cơ sở dạy nghề bảo đảm theo hướng tinh gọn, chất lượng, phát huy hiệu quả dạy nghề cũng như nguồn lực đầu tư. |
Hiện trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh đã hình thành một mạng lưới cơ sở dạy nghề đa dạng gồm nhiều thành phần, mang tính xã hội hoá cao, được phân bố ở tất cả các địa phương. Trong đó, Hạ Long và Uông Bí là hai địa phương tập trung nhiều nhất các cơ sở dạy nghề. Ông Vũ Xuân Hoài, Trưởng Phòng Dạy nghề, Sở LĐ-TB&XH, cho biết: Năm 2015, toàn tỉnh có thêm 2 trường cao đẳng nghề mới được thành lập, đó là Trường Cao đẳng nghề Giao thông - Cơ điện Quảng Ninh và Trường Cao đẳng nghề Xây dựng (được nâng cấp từ Trường Trung cấp Xây dựng); phát triển mới 2 cơ sở dạy nghề (của Công ty CP Cảng Quảng Ninh và Công ty TNHH Đào tạo nhân lực Hạ Long). Cùng với đó là hoàn thiện xây dựng cơ sở vật chất Trường Cao đẳng nghề Việt - Hàn Quảng Ninh tại Hoành Bồ, cử 8 giáo viên đi đào tạo tại Hàn Quốc, đề xuất bộ máy để chuẩn bị tiếp nhận và đưa trường vào hoạt động trong năm 2016.
Cùng với hệ thống các trường đào tạo nghề trực thuộc bộ, tỉnh, ngành thì đến nay Quảng Ninh đang dần hình thành thêm cả hệ thống cơ sở dạy nghề cấp huyện. Từ tháng 7-2015, các trung tâm hướng nghiệp và giáo dục thường xuyên thuộc Sở GD-ĐT quản lý được chuyển về trực thuộc UBND cấp huyện, trở thành Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên (GDNN&GDTX). Sau khi tổ chức sáp nhập, các trung tâm này được bổ sung chức năng, nhiệm vụ ngoài nhiệm vụ được giao, trong đó có cả chức năng dạy nghề.
Về cơ sở vật chất phục vụ công tác dạy nghề, đến nay đã có 21 nhà xưởng, phòng thực hành phục vụ dạy nghề của 8 đơn vị gồm: Trung tâm HN&GDTX tỉnh và Trung tâm GDNN&GDTX các địa phương: Đông Triều, Quảng Yên, Uông Bí, Bình Liêu, Hải Hà, Tiên Yên, Cô Tô. Trong đó, riêng 4 Trung tâm GDNN&GDTX của TP Cẩm Phả, TX Đông Triều, huyện Vân Đồn và Bình Liêu đã được tiếp nhận cơ sở mới của các trung tâm dạy nghề. Về đội ngũ, toàn khối GDTX, bên cạnh đội ngũ giáo viên dạy văn hoá đã có thêm 324 giáo viên dạy nghề, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ đào tạo nghề của các Trung tâm GDNN&GDTX. Tuy nhiên, nhìn chung việc phát huy hiệu quả các trang thiết bị dạy nghề đã được đầu tư ở các địa phương chưa cao, vẫn còn nhiều cơ sở dạy nghề được đầu tư thiết bị nhưng chưa tham gia dạy nghề như Trung tâm GDHN&GDTX các địa phương: Ba Chẽ, Quảng Yên, Đầm Hà…
...Nhưng thiếu người học
Mặc dù hệ thống cơ sở dạy nghề của tỉnh rất đa dạng, số lượng cơ sở đào tạo khá lớn song những năm gần đây, công tác tuyển sinh của các trường đào tạo nghề trên địa bàn tỉnh đều gặp khó khăn. Trong đó, khó khăn nhất là tuyển sinh hệ cao đẳng và trung cấp. Theo báo cáo của Sở LĐ-TB&XH, việc tuyển sinh ở trình độ cao đẳng những năm gần đây đều đạt rất thấp so với kế hoạch hàng năm và chiếm tỷ lệ không đáng kể so với tổng số tuyển sinh và đào tạo. Riêng năm 2015, con số này chỉ chiếm khoảng 0,31%. Còn đối với hệ trung cấp, theo báo cáo của các cơ sở đào tạo nghề trên địa bàn tỉnh, tính đến tháng 6-2016, tuyển sinh hệ này cũng mới chỉ được 970 người, đạt 21,6% kế hoạch năm, bằng 78,67% so cùng kỳ năm 2015.
Trong khi đó, tuyển sinh được coi là vấn đề cốt lõi, sống còn của một cơ sở đào tạo nghề khi các cơ sở đào tạo nghề đang dần phải tự chủ kinh phí hoạt động, với trên 80% kinh phí dạy nghề hiện nay dựa vào nguồn ngoài ngân sách. Vì vậy, các trường đào tạo nghề hầu hết phải chạy đua trong công tác tuyển sinh. Qua tìm hiểu, chúng tôi được biết, các cơ sở dạy nghề trên địa bàn tỉnh đều có bộ phận tuyển sinh tuỳ theo đặc thù riêng của từng đơn vị, như trung tâm tuyển sinh, ban tuyển sinh, phòng tuyển sinh... nằm trong phòng chức năng thực hiện công tác dạy nghề của đơn vị. Đồng thời áp dụng đa dạng hình thức tuyển sinh như đăng tin trên báo chí, phối hợp với chính quyền địa phương, các hội đoàn thể, cử cán bộ của các đơn vị dạy nghề và đại diện doanh nghiệp trực tiếp tuyên truyền tại các hội nghị địa phương, đến trực tiếp tại các thôn, bản để tuyên truyền, tuyển sinh.
Thạc sĩ Phan Quý Dương, Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Giao thông - Cơ điện Quảng Ninh, cho biết: “Trong tổng số gần 3.900 học sinh mà trường đã tuyển được trong 6 tháng đầu năm nay thì hệ cao đẳng chỉ tuyển được 17 học sinh (chiếm 0,43%), trung cấp 121 học sinh (chiếm 3,1%). Với mức học phí chỉ hơn 200.000 đồng/học sinh/tháng mà số lượng học sinh tuyển sinh hệ cao đẳng, trung cấp ít như thế này thì để tồn tại được, nhà trường phải nhờ đến “nghề phụ”, đó là đào tạo một số nghề phục vụ nhu cầu xã hội, chẳng hạn như lái xe”. Ông Phan Quý Dương cho biết thêm: “Bên cạnh việc nỗ lực nâng cao chất lượng đào tạo, kết nối doanh nghiệp để có “đầu ra” cho học sinh sau tốt nghiệp thì công tác tuyển sinh tiếp tục được nhà trường hết sức chú trọng. Chúng tôi tập trung triển khai tuyển sinh đến từng trường học phổ thông, từng địa phương trên địa bàn tỉnh, giao chỉ tiêu tuyển sinh cho cán bộ, giáo viên, nhân viên nhà trường”.
Thực trạng tuyển sinh như ở Trường Cao đẳng nghề Giao thông - Cơ điện Quảng Ninh cũng là tình trạng chung của nhiều trường nghề trên địa bàn tỉnh. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, đó là việc tuyển sinh đại học, cao đẳng tăng, điểm tuyển sinh thấp, thời gian tuyển sinh dài, gần như đã “vét” hết thí sinh của các trường nghề; có quá nhiều cơ sở dạy nghề ở địa phương, việc đầu tư cho các trường nghề thiếu trọng tâm; hiệu quả của việc phân luồng học sinh sau THCS, THPT chưa cao; tâm lý người học thích học đại học v.v..
Để nâng cao hiệu quả hoạt động, nhiều trường nghề đã tái cơ cấu, chủ động nâng cao chất lượng đào tạo, tự tìm cho mình những hướng đi phù hợp. Tuy nhiên, sự chủ động của các cơ sở này như thế nào, hiệu quả của nó đến đâu và giải pháp nào để các trường nghề đứng vững vẫn đang là một bài toán cần có lời giả và cần có cơ chế chính sách và sự đầu tư chiến lược.
Phương Thuý - Hoàng Quý
Bài 2: Cần những giải pháp đồng bộ, lâu dài
