Bài trước của chuyên đề này đã đề cập thực trạng của ngành GD-ĐT, nhất là ở miền núi, vùng sâu, vùng xa có rất nhiều tồn tại, bất cập, gây nên những lãng phí và làm cho hệ thống giáo dục không phát huy được hết nguồn lực, cơ sở vật chất để nâng cao chất lượng giáo dục. Thực trạng ấy đòi hỏi ngành phải “thiết kế” lại bộ máy, biên chế. Hiện nhiều địa phương trong tỉnh đã đề xuất một số phương án cụ thể...
“3 dồn” ở miền núi
Tiên Yên được đánh giá là địa phương đầu tiên trong tỉnh sớm triển khai xây dựng Đề án tinh giản bộ máy, biên chế, trong đó có đưa ra những giải pháp để tinh giản bộ máy, biên chế ngành GD-ĐT địa phương. Theo đó, huyện đã đề xuất 8 phương án thể hiện theo phương châm “3 dồn” (dồn trường, dồn điểm trường, dồn lớp học). Đó là, ghép học sinh cùng khối lớp giữa các điểm trường lẻ về học tại trường chính và tổ chức bán trú; ghép học sinh cùng khối lớp giữa các điểm trường lẻ về học tại trường chính và không tổ chức bán trú; ghép lớp cùng khối giữa các điểm trường lẻ về học tại trường chính và ở nội trú; hình thành điểm trường vệ tinh (cụm trường); ghép lớp khác khối trong cùng điểm trường thành lớp ghép; ghép học sinh cùng khối lớp giữa các trường; ghép học sinh ở 2 độ tuổi khác nhau học cùng một trình độ và ghép các lớp cùng khối trong cùng một điểm trường.
Theo đồng chí Nguyễn Văn Ty, Trưởng Phòng GD-ĐT huyện, với những phương án sắp xếp như trên có thể giải quyết được những tồn tại, bất cập hiện nay của ngành. Như về cơ sở vật chất, hiện ở Tiên Yên có tình trạng số phòng học giữa các cấp học, giữa các trường trong huyện, thậm chí giữa các điểm trường trong cùng một trường thừa, thiếu cục bộ. Toàn huyện thiếu 48 phòng học tại 33 điểm trường, nhưng lại thừa 35 phòng tại 22 điểm trường; cá biệt, trong cùng một trường, vừa thiếu phòng học ở điểm chính nhưng lại thừa phòng học ở điểm lẻ và ngược lại. Hay như về đội ngũ, nếu cứ để một trường có quá nhiều điểm trường lẻ với những lớp học chỉ có từ 3-4 học sinh thì hàng năm đều thiếu cục bộ cán bộ, giáo viên, nhân viên theo cấp học, chủ yếu là ở mầm non và tiểu học. Đồng chí Ty nhấn mạnh: “Việc hình thành các điểm trường lẻ giai đoạn trước là do điều kiện đi lại giữa các thôn, bản cách trở sông, suối, khó khăn. Bây giờ xây dựng nông thôn mới, đường bê tông về đến từng thôn, bản, đi lại rất thuận tiện, nên việc thực hiện ghép trường, điểm trường và lớp học là hợp lý và có tính khả thi cao. Hơn nữa, cách này sẽ làm tăng sĩ số học sinh/lớp, tạo điều kiện để học sinh được giao lưu, thi đua học tập, được thụ hưởng các điều kiện giáo dục tốt hơn”.
Theo tính toán của huyện, với cách sắp xếp lại như trên, sẽ giảm được 146 biên chế và tiết kiệm gần 26 tỷ đồng/năm. Số cán bộ dôi dư sau khi đã sắp xếp lại sẽ đề xuất tỉnh cho đi tập huấn nghiệp vụ để dạy bậc học mầm non nhằm thu hút trẻ trong độ tuổi nhà trẻ từ 0-2 tuổi ra lớp (hiện tỷ lệ này ở Tiên Yên mới đạt 20,4%). Toàn bộ cơ sở vật chất dôi dư do sắp xếp sẽ được chuyển đổi mục đích sử dụng, như chuyển cho trường mầm non; bố trí làm khu nội trú học sinh, nhà văn hoá thôn, phòng chức năng trong trường học… để tránh lãng phí.
Cũng có những điểm tương đồng với điều kiện thực tế như ở Tiên Yên, lần lượt các địa phương: Bình Liêu, Đầm Hà, Hải Hà, Ba Chẽ, Vân Đồn, Cô Tô, Hoành Bồ cũng lựa chọn phương án “3 dồn”; sắp xếp cho đội ngũ nhân viên làm kiêm nhiệm các công việc trong các trường học, như kế toán kiêm văn thư, y tế trường học kiêm thí nghiệm, thiết bị, thư viện… Các địa phương này đều đưa ra những con số tiết kiệm được mỗi năm chi cho giáo dục hàng chục tỷ đồng. Đơn cử như ở Trường Tiểu học Đồng Văn (Bình Liêu), theo thầy hiệu trưởng Lương Dư Phúc, nếu dồn điểm trường, lớp học, trong 6 năm (từ nay đến 2020) trung bình nhà trường tiết giảm được cho ngân sách trên 360 triệu đồng/năm.
“Đầu tư công, quản trị tư” ở đô thị
Theo đồng chí Vũ Văn Hạnh, Trưởng Phòng GD-ĐT TP Hạ Long, ở các huyện miền núi thì còn có điểm lẻ, có cơ sở vật chất để thực hiện “3 dồn” chứ ở Hạ Long, ngay cả ở những phường xa trung tâm thành phố, sĩ số mỗi lớp học đã đạt định biên tối đa theo quy định của Bộ GD-ĐT, thì không thể dồn được nữa. Hơn nữa, số học sinh ở Hạ Long đều tăng trong mỗi năm học; dự báo năm học 2004-2015 có khả năng tăng tới 1.981 học sinh ở tất cả các cấp học. Điều này sẽ dẫn đến Hạ Long khó tinh giản bộ máy, biên chế nếu không có một phương án hợp lý, tối ưu. Vì vậy, thành phố đề xuất thực hiện tăng cường “đầu tư công, quản trị tư” theo lộ trình. Dự kiến năm học 2015-2016 sẽ thực hiện thí điểm mô hình này tại Trường THCS Trọng Điểm và Trường Mầm non Hạ Long. Nếu thực hiện, thành phố sẽ giảm được 120 biên chế. Thành phố sẽ chỉ nhân rộng mô hình này sau khi đã đánh giá, tổng kết rút kinh nghiệm.
Cùng quan điểm như TP Hạ Long, bên cạnh việc thực hiện ghép trường, bố trí công việc kiêm nhiệm đối với nhân viên ở các trường, TP Móng Cái cũng có hướng tăng cường “đầu tư công, quản trị tư” theo lộ trình đối với Trường Mầm non Hoa Hồng.
Phương châm: Vận dụng sáng tạo, triển khai đồng thuận
Bên cạnh nhiều địa phương đang tập trung cao độ, có được những đề xuất cụ thể, thì vẫn còn một số địa phương loay hoay, lúng túng tìm phương án để tinh giản bộ máy, biên chế cho ngành GD-ĐT. Có ý kiến cho rằng, nhiệm vụ nào, vị trí nào trong trường học cũng quan trọng nếu tinh giản sẽ ra sao? Hiện nay chúng ta chưa quản lý tốt, chưa thực hiện hết trách nhiệm với công việc, nên chưa nhìn nhận thấy tầm quan trọng của công tác y tế học đường, nhân viên thí nghiệm, thiết bị... Có ý kiến lo ngại, liệu để kiêm nhiệm quá nhiều việc thì người được giao có thể bố trí thời gian, công việc để thực hiện hết chức trách, nhiệm vụ? Nếu bố trí 1 người kiêm nhiệm công việc kế toán của nhiều trường có khoảng cách gần nhau thì có hợp lý không khi hiện nay đang giao phân cấp, phân quyền, phân quản lý kinh phí hoạt động cho các trường? Nếu dồn sĩ số học sinh, các trường sẽ giảm hạng từ hạng 1 xuống hạng 2 hoặc hạng 3 thì ảnh hưởng rất lớn đến công tác xây dựng trường chuẩn quốc gia, thực hiện chỉ tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XIII; trái với các quy định của Điều lệ trường học v.v..
Dù những ý kiến băn khoăn trên là thuận chiều hay trái chiều cũng cho thấy, nhận thức về chủ trương tinh giản bộ máy, biên chế hiện nay của một số người, kể cả cán bộ, viên chức trong ngành GD-ĐT chưa thực sự đầy đủ. Tinh giản bộ máy, biên chế của ngành GD-ĐT hay bất cứ một ngành nào, địa phương nào chính là để củng cố, sắp xếp lại đảm bảo bộ máy đó hoạt động tinh gọn, hiệu quả hơn. Với những trường học được bố trí 1 nhân viên y tế học đường, 1 nhân viên thí nghiệm, thiết bị, thư viện… như hiện nay mà vẫn để môi trường, vệ sinh không đảm bảo, thiết bị không được bảo quản, sử dụng hiệu quả, thì chẳng phải là lãng phí, cần tinh giản hay sao.
Như tinh thần đồng chí Bí thư Tỉnh uỷ Phạm Minh Chính đã chỉ đạo, tinh giản bộ máy, biên chế là để nâng cao hiệu quả hoạt động, tái đầu tư lại cho ngành, địa phương. Ở trung ương có hệ thống, bộ máy tổ chức thế nào, ở địa phương không nhất thiết phải có. Các ngành, địa phương cần vận dụng sáng tạo các chỉ đạo của trung ương để tham mưu các phương án thực hiện hiệu quả tinh giản bộ máy, biên chế. Thiết nghĩ, các ngành, địa phương cần tăng cường công tác tuyên truyền để tạo sự đồng thuận khi triển khai chủ trương lớn này.
Cẩm Nang
