Bao giờ hết cảnh “đánh bạc với trời”?

Biết ý định của chúng tôi, sau khi khái quát tình hình thiệt hại trong trận lũ năm trước, một đồng chí lãnh đạo UBND huyện Tiên Yên đã cử cán bộ dẫn chúng tôi xuống thực tế ở một số xã. Nơi đầu tiên chúng tôi đến là Hải Lạng- một trong những xã có nhiều diện tích nuôi trồng thuỷ- hải sản và cũng là địa phương bị thiệt hại nặng nề nhất của Tiên Yên khi trận lũ lịch sử bất thình lình giáng xuống. Tiếp chúng tôi, đồng chí Đinh Văn Khuây, Bí thư Đảng uỷ xã Hải Lạng cho biết, với lợi thế có hàng trăm ha đất ngập mặn ven biển, vì thế từ nhiều năm nay, xã luôn coi đánh bắt, nuôi trồng thuỷ - hải sản là hướng phát triển kinh tế mũi nhọn. Từ các nguồn vốn tích luỹ được, kết hợp với vay vốn ngân hàng, nhiều gia đình trong xã đã mạnh dạn đầu tư hàng trăm triệu đồng để đắp đập, quây đầm nuôi tôm sú, tôm rảo, cá cùng nhiều loại thuỷ sản khác. Tính đến hết năm 2006, toàn xã đã có trên 300 hộ nuôi thuỷ sản, mỗi vụ thả hơn 37 triệu con giống trên diện tích 650 ha. Mặc dù năm đó, thời tiết diễn biết phức tạp, hết khô hạn lại đến lũ quét, thế nhưng, toàn xã vẫn thu hoạch được trên 50 tấn tôm, cá các loại, đó là chưa kể hàng chục tấn sản phẩm khác từ đánh bắt tự nhiên với tổng giá trị lên đến trên 10 tỷ đồng. Đồng chí Bí thư Đảng uỷ xã cũng cho biết thêm, mặc dù thời gian gần đây, nhân dân địa phương vẫn nhận thức được nghề nuôi thuỷ sản là phải chấp nhận rủi ro cao do dịch bệnh, thiên tai thường xuyên hoành hành. Thế nhưng, thực tế là từ trước đến nay, chưa có vụ nào họ bị mất trắng. Do vậy, năm 2008, trên địa bàn xã, bà con vẫn thả khoảng 50 triệu con giống. “Nhà nào cũng ra sức bỏ của, bỏ công, hai sương một nắng để những mong đến ngày thu hoạch. Và họ đã từng khấp khởi mừng thầm khi nhìn thấy con tôm, con cá trong ao đầm nhà mình sinh trưởng tốt. Nhiều nhà đã chuẩn bị cho một mùa bội thu và dự định chi tiêu tiền bán tôm, bán cá như thế nào cho hiệu quả nhất. Thế nhưng, có ai học được chữ ngờ. Chỉ sau một đêm, hầu hết diện tích ao đầm đều bị ngập trắng trong cơn lũ. Hơn sáu tỷ đồng của bà con trôi ra biển hết”. Bí thư Đảng ủy xã xót xa kể lại như vậy và trước khi chia tay chúng tôi, anh thở dài vẻ rất lo lắng khi cho biết thêm “Thiệt hại do trận lũ thật khủng khiếp. Nhiều hộ bỗng chốc trở nên trắng tay, vì thế nguy cơ tái nghèo là không tránh khỏi. Hiện nay, toàn xã có 1.037 hộ thì có tới 166 hộ nghèo, 235 hộ cận nghèo. Cứ đà này, số hộ nghèo có thể sẽ tăng thêm do nhiều nhà đã cầm cố nhà cửa để vay vốn nuôi trồng thuỷ sản”.

Mang tâm trạng băn khoăn của đồng chí lãnh đạo Đảng uỷ xã Hải Lạng, chúng tôi đến thăm một số gia đình bị thiệt hại do trận lũ gây ra và phần nào cảm nhận được sự lo lắng về nguy cơ tái nghèo ở địa phương là có cơ sở. Hộ đầu tiên chúng tôi đến là gia đình anh Bùi Khắc Bảy ở thôn Bình Minh. Lúc này, anh Bảy đang thơ thẩn ngồi bên cạnh đầm tôm của gia đình. Anh cán bộ huyện dẫn đường nói nhỏ với chúng tôi “Anh Bảy là một trong những hộ đầu tiên của xã làm nghề đầm tôm và có thời anh cũng là một trong những người có thu nhập ổn định nhất từ nghề này. Nhưng nay thì...!”

Trong câu chuyện với anh Bảy, chúng tôi được biết, gia đình anh không phải dân gốc ở đây. Sau khi đi tìm hiểu, làm ăn ở một số nơi, năm 1995, đến Hải Lạng, thấy đất ven biển ở đây rất hợp với nuôi tôm rảo, cua bể, thế là gia đình anh mạnh dạn ra đắp đầm nuôi tôm, cua. “Trừ chi phí, bình quân mỗi năm cũng kiếm được một vài chục triệu đồng. Tuy không phải là giầu có, nhưng cuộc sống cũng tạm ổn”, chủ đầm tôm vốn được bà con trong xã coi là người có nhiều kinh nghiệm này mắt nhìn xa xăm tâm sự với chúng tôi đầy vẻ luyến tiếc. Anh Bảy kể rằng năm vừa rồi, nhà anh thả 34 vạn con giống, thấy tôm phát triển đều, cả nhà đều khấp khởi mừng thầm là sẽ có được khoản thu nhập lớn.  “Vợ tôi còn bàn, nếu có thêm vốn, vụ tới sẽ tiếp tục mở rộng quy mô. Nào ngờ, sáng ra, nhìn đầm tôm sắp đến ngày thu hoạch bị ngập trắng trong biển nước mênh mông, vợ chồng tôi chỉ biết đứng nhìn nhau khóc”. Nhìn nước da nhợt nhạt, khuôn mặt hốc hác vì mất tiền của anh Bảy, chúng tôi không khỏi buồn lây. Giống như gia đình anh Bảy, anh Nguyễn Thế Hồng ở thôn Cái Đán bên cạnh cũng bị thiệt hại nhiều. Lúc chúng tôi đến nhà, anh Hồng vẫn đang giã thức ăn cho lứa tôm giống mới thả. Vừa làm, anh Hồng vừa kể với chúng tôi rằng năm ngoái, nhà anh thả 40 vạn con giống, nếu thu hết sẽ được khoảng 90 triệu đồng. Lúc bắt đầu bước vào vụ thu hoạch, vợ chồng anh định bắt hết, nhưng thấy chưa được giá, nên cứ nấn ná chờ. “Cũng may là đã bán được khoảng 30 triệu đồng. Cái nghề nuôi trồng thuỷ sản này chẳng khác gì “đánh bạc với trời ”; năm thì bị bệnh nấm trắng, vàng mang, năm thì lại bị lũ lụt, thiên tai. Chẳng biết thế nào mà lần”, anh Hồng tổng kết về cái nghề, cái nghiệp của mình như vậy.

Chiều tối, chúng tôi đến xã đảo Đồng Rui, nơi mà nhân dân sống chủ yếu bằng nghề đánh bắt, nuôi trồng thuỷ hải sản. Dọc đường đê, chúng tôi gặp nhiều người tay xách giỏ, khuôn mặt lấm lem bùn đất, dáng vẻ lam lũ. Xa xa, dưới cánh rừng ngập mặn, hàng chục người vẫn cặm cụi đào, móc.. Anh cán bộ đi cùng khẳng định, vài năm trước, vùng này nhà nhà làm đầm với khát vọng đổi đời từ nuôi tôm và cua bể. Thế nhưng hiện nay, nhiều người không chỉ trở thành tay trắng mà còn trở thành Chúa Chổm, có bán cả nhà để trả nợ cũng chưa chắc đã đủ. Dù đã muộn, nhưng đồng chí Nguyễn Quốc Trưởng, Chủ tịch UBND xã Đồng Rui vẫn ở cơ quan chờ chúng tôi. Anh cho biết: Xã có trên 1.300 ha nuôi trồng thuỷ- hải sản. Đến năm 2008, đã có gần 287 ha nuôi tôm, gần 10 ha nuôi cá với trên 50 hộ đầu tư nuôi thả. Thế nhưng, do ảnh hưởng của đợt triều cường đã làm cho nhiều đầm bị phá vỡ khiến cho tôm, cá số thoát ra biển, số bị chết hàng loạt, thiệt hại hàng tỷ đồng. Hậu quả là làm cho số hộ nghèo tăng từ 3,18% năm 2007 lên 6,8 % như hiện nay. Bước vào vụ năm nay, nhiều hộ đã không còn khả năng để cải tạo ao, đầm. “Vì thế chúng tôi chỉ đặt chỉ tiêu cố gắng duy trì được 160 ha nuôi tôm, cá các loại. Thế nhưng xem ra cũng khó có thể đạt được”, -Chủ tịch UBND xã Nguyễn Quốc Trưởng băn khoăn, lo lắng nói với chúng tôi như vậy.

Gặp lại chị Vũ Thị Sâm, chúng tôi không thể ngờ được rằng nhà của chị hiện nay lại lâm vào cảnh bi đát đến vậy. Bởi cách đây vài năm, chúng tôi đã có dịp đến thăm mô hình ao, đầm của gia đình chị. Lúc ấy, ngoài hàng chục ha nuôi tôm, chị Sâm còn làm dịch vụ cung ứng con giống và thu mua tôm, cá thành phẩm cho bà con. Nhiều người trong xã đã lấy chị làm tấm gương để học tập. Thế mà, nay gặp lại, chúng tôi không khỏi bất ngờ vì người tỷ phú năm xưa, chỉ qua một đêm, nay bỗng trở thành tỷ phú nợ. Chị Sâm cho biết, có chút vốn tích luỹ, vài năm trước, chị mạnh dạn vay thêm vốn để đắp 2 chiếc đầm diện tích trên 100 ha. Năm vừa qua, thả trên 3 triệu con giống, cả nhà tập trung chăm sóc. Sau thời kỳ “nâng như nâng trứng”, tôm đã đến ngày thu hoạch thì gặp trận lũ vào cuối năm ngoái. Thế là tất cả tôm, cá vốn liếng và bao nhiêu công sức đều ra sông ra biển hết, thiệt hại lên tới hơn 1 tỷ đồng. Kể đến đây, hai dòng nước mắt trào ra, giọng chị như có ai bóp nghẹn “Hiện nay, gia đình tôi đã gần như trắng tay, số nợ ngân hàng lên tới gần 1 tỷ đồng, mỗi tháng phải trả lãi  gần chục triệu đồng, đó là chưa kể, dù bị thiệt hại, nhưng hiện nay, mỗi năm vẫn phải đóng gần 50 triệu đồng tiền thuế sử dụng đất. Bao nhiêu tài sản trong gia đình đã bị thế chấp hết cả. Chẳng biết rồi đây, cả gia đình tôi sẽ sống như thế nào!”