Việc bảo tồn và phát triển các nguồn gen động, thực vật quý, có giá trị kinh tế cao đã và đang được các cấp, ngành trong tỉnh quan tâm với nhiều giải pháp thiết thực. Qua đó, góp phần bảo vệ nguồn lợi tự nhiên, bảo tồn đa dạng sinh học, đồng thời bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu và phát triển KT-XH bền vững.
Trong số các nguồn gen hải sản tại Quảng Ninh, ốc đĩa được xem là nguồn gen quý hiếm có tính đặc hữu cao và giá trị sử dụng trong lĩnh vực dinh dưỡng, dược liệu do trong thịt ốc có chứa nhiều loại axit amin quý và nhiều nguyên tố vi lượng cần thiết cho cơ thể. Trong những năm gần đây, nhu cầu tiêu thụ nội địa đối với loài ốc này tại Quảng Ninh là rất lớn, trong khi chưa có bất cứ cơ sở nào sản xuất giống nhân tạo cung cấp cho người nuôi thương phẩm, nên nguồn lợi ốc đĩa đang đứng trước nguy cơ cạn kiệt.
Nhằm bảo tồn và phát triển nguồn gen quý này, từ năm 2018, BQL Vườn quốc gia Bái Tử Long đã phối hợp với Trường Đại học Nha Trang thực hiện nhiệm vụ KH&CN “bảo tồn nguồn gen ốc đĩa”. Theo đó, nguồn gen ốc đĩa đã được các thành viên trong nhóm thực hiện nhiệm vụ thu gom và thả vào trong khu vực lưu giữ bảo tồn. Đồng thời, xây dựng 3 mô hình để theo dõi và đánh giá sinh trưởng và phát triển của nguồn gen trong thời gian lưu giữ. Nhiệm vụ cũng thử nghiệm sản xuất giống nhân tạo thành công ốc đĩa tại Quảng Ninh (2 đợt) với số lượng giống thu được 300.000 ốc giống cấp 1 (cỡ 1,0-2,0mm) và 18.000 con ốc giống cấp 2 (4-6mm), một số ốc giống cỡ lớn 8-10mm.
Hay như nhiệm vụ “Bảo tồn nguồn gen cá tráp vây vàng (Acan thopagurus latus, 1782)” do Trường CĐ Kinh tế, Kỹ Thuật và Thủy sản chủ trì thực hiện. Quá trình triển khai, đơn vị đã thu thập, lưu giữ bảo tồn được 1.000 cá thể cá tráp vây vàng; đồng thời, đưa vào thử nghiệm sản xuất giống nhân tạo cá tráp vây vàng và tiến hành nuôi thương phẩm.
Kết quả của nhiệm vụ cũng đã tư liệu hóa được nguồn gen loài cá tráp vây vàng làm cơ sở bảo tồn, khai thác và phát triển trong tương lai; sản xuất được trên 5.100 con giống cá tráp vây vàng cỡ 3-4cm và triển khai mô hình nuôi thương phẩm cho các hộ dân tại Quảng Yên và Vân Đồn.
Theo rà soát, đánh giá của Sở KH&CN, hiện Quảng Ninh có gần 250 nguồn gen nguy cấp, quý hiếm cần được bảo tồn; trong đó, có nhiều loài có giá trị kinh tế cao, như: Gà Tiên Yên, lợn Móng Cái, rươi nước lợ Đông Triều...
Xác định bảo tồn nguồn gen các loài đặc hữu trên là nhiệm vụ cấp bách, Sở KH&CN đang tiến hành xây dựng khung Đề án bảo tồn nguồn gen cấp tỉnh cho giai đoạn tiếp theo 2021-2025. Theo đó, thông qua việc xác định giá trị khoa học, giá trị sử dụng và tình trạng suy giảm nguồn lợi, Đề án sẽ đánh giá cụ thể hiện trạng nguồn gen, từ đó xây dựng lộ trình, giải pháp để bảo tồn.
Theo lãnh đạo Sở KH&CN: Đề án cũng được kỳ vọng sẽ giải quyết các điểm nghẽn trong bảo tồn gen, như xây dựng cơ chế hỗ trợ bảo tồn, phát triển nguồn gen; hình thành mạng lưới bảo tồn quỹ gen quốc gia tại Quảng Ninh.
Được biết, với đề án này, trong giai đoạn 2021-2025, Sở KH&CN sẽ đưa 19 đối tượng vào nhiệm vụ bảo tồn nguồn gen cấp tỉnh, gồm: Cây đằng sâm, cây hoằng đằng, cây nam hoàng liên, loài bình vôi, cây cẩu tích, cây cốt toái bổ, cây hoàng tinh hoa trắng, cây re hương, cây trai lý, cây gù hương, cây gụ lau, cây thông tre lá ngắn, cây tùng La Hán, giống lúa chiêm đá, gà Tiên Yên, lợn Móng Cái, lợn hương, rươi nước lợ Đông Triều và cây nấm chẹo.
Yến Vy
