Bất cập, vì sao?

25/11/2011 06:09

Trong những năm gần đây, hoạt động khoa học và công nghệ ở các huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh đã được quan tâm, đầu tư nhằm phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội ở các địa phương. Tuy nhiên, nhìn chung, các hoạt động KH&CN ở cấp cơ sở còn bộc lộ nhiều hạn chế do nhiều nguyên nhân tồn tại...

Từ thiếu nhân lực...

Hiện nay, chức năng quản lý nhà nước về KH&CN ở cấp huyện được giao cho Phòng Kinh tế hoặc Phòng Kinh tế - Hạ tầng phục trách. Trong 14 huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh thì chỉ duy nhất TP Hạ Long là có một cán bộ chuyên phụ trách lĩnh vực KH&CN. Các địa phương khác đều phân công một Phó phòng phụ trách và một chuyên viên theo dõi. Tuy nhiên, chuyên viên theo dõi lĩnh vực KH&CN hầu như đều phải kiêm nhiệm các lĩnh vực khác. Phòng Kinh tế - Hạ tầng huyện Hải Hà có 17 cán bộ, nhân viên. Chuyên viên phụ trách lĩnh vực KH&CN còn kiêm nhiệm thêm các lĩnh vực khác như: Thương nghiệp, dịch vụ. Tương tự, Phòng Kinh tế TX Cẩm Phả có một chuyên viên được giao theo dõi, quản lý lĩnh vực KH&CN nhưng vẫn phải kiêm thêm các lĩnh vực: Công nghiệp, thương mại. Từ tháng 7-2011, Phòng có thêm một nhân viên theo dõi về hoạt động KH&CN, nhưng đến nay vẫn đang trong thời gian tiếp cận công việc, chưa thực sự đảm nhận công việc của chuyên trách. Nhiều nơi, có người vừa phải làm công việc kiêm nhiệm, vừa chưa được đào tạo bài bản nghiệp vụ về quản lý KH&CN nên việc tham mưu, quản lý các hoạt động về KH&CN ở các địa phương gặp nhiều khó khăn.

Cán bộ Sở KH&CN kiểm tra dự án Trồng thử nghiệm khoai lang KLC266 tại TX Cẩm Phả.

Trong thực tế, hoạt động ứng dụng tiến bộ KHCN cấp huyện gặp rất nhiều khó khăn. Từ việc thiếu người chuyên trách dẫn đến thiếu sự tham mưu, đề xuất về nhu cầu, kế hoạch hoạt động KH&CN của địa phương.

Ngoài việc thiếu người, các địa phương còn hay gặp tình trạng luân chuyển cán bộ. Nhiều cán bộ phụ trách lĩnh vực KH&CN vừa làm quen với công việc hoặc có chút kinh nghiệm trong quản lý KH&CN đã phải thuyên chuyển công tác, nhận nhiệm vụ mới. Vấn đề này kéo theo hàng loạt khó khăn không chỉ cho lãnh đạo các Phòng chuyên môn mà còn khó khăn cho người phụ trách sau đó trong việc tiếp quản các dự án, đề tài ứng dụng KH&CN v.v..

Ngoài nhân lực ở Phòng Kinh tế (hoặc Kinh tế - Hạ tầng), các địa phương còn có Hội đồng Khoa học và Công nghệ làm nhiệm vụ chính là thẩm định các dự án, đưa ra hướng phát triển KH&CN của địa phương... Thành viên của Hội đồng thường là Trưởng, Phó các phòng ban chuyên môn, lại cũng là một công việc kiêm nhiệm nên thời gian dành cho công việc của thành viên Hội đồng KH&CN là không nhiều. Theo quy chế, Hội đồng KH&CN cấp huyện cứ 6 tháng họp một lần, nhưng nhiều Hội đồng không duy trì được điều này vì nhiều lý do nhưng đa phần là thiếu thời gian. Thành viên trong Hội đồng cũng không ổn định, lĩnh vực KH&CN lại khá trừu tượng nên có người chưa kịp tiếp cận đã thay đổi vị trí công tác, gây khó khăn cho Hội đồng ở các địa phương.

Đến lúng túng trong thực hiện hoạt động KHCN

Trong 5 năm từ 2005 đến 2010, Sở KH&CN đã triển khai 56 dự án ứng dụng tiến bộ KHCN tại 10 huyện, thị xã, thành phố với mức kinh phí là 4.624 tỷ đồng. Các dự án phân bổ trên 4 lĩnh vực: Nông nghiệp (34 dự án), thuỷ sản (11 dự án), lâm nghiệp (6 dự án), bảo vệ môi trường (5 dự án). Kinh phí hỗ trợ bình quân cho mỗi dự án có xu hướng tăng dần hàng năm. Năm 2003, kinh phí bình quân cho một dự án chỉ trên 34 triệu đồng, đến năm 2010, kinh phí bình quân đã là 83 triệu đồng/ dự án. Điều này cũng đồng nghĩa với việc càng về sau, quy mô các dự án càng ở mức cao hơn.

Đối với hoạt động KH&CN cấp huyện, nhiệm vụ chủ yếu vẫn là ứng dụng các tiến bộ KHKT vào việc phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương. Hàng năm, sau khi địa phương gửi Phiếu đăng ký thực hiện dự án, Sở KH&CN mới thành lập các Hội đồng tư vấn để xác định danh mục các dự án ứng dụng tiến bộ KH&KT cấp huyện. Căn cứ vào quyết định phê duyệt danh mục và hồ sơ dự án, Sở KH&CN ban hành Quyết định giao chỉ tiêu kế hoạch thực hiện nhiệm vụ ứng dụng KH&KT cấp huyện cho từng huyện để UBND huyện chịu trách nhiệm giám sát việc thực hiện dự án. Đây là quy trình mà năm nào Sở KH&CN và các địa phương cũng làm.

Tuy nhiên, trong thực tế, hoạt động ứng dụng tiến bộ KHCN cấp huyện gặp rất nhiều khó khăn. Từ việc thiếu người chuyên trách dẫn đến thiếu sự tham mưu, đề xuất về nhu cầu, kế hoạch hoạt động KH&CN của địa phương. Do không được trang bị chuyên môn về KH&CN nên các cán bộ phụ trách lĩnh vực này lúng túng trong việc đề xuất các tiến bộ KH&KT có khả năng ứng dụng trên địa bàn. Nhiều huyện còn không đề xuất được các dự án, nhiệm vụ cho năm sau. Như việc thực hiện nhiệm vụ KH&CN cấp cơ sở giai đoạn 2006-2010, huyện Cô Tô, Vân Đồn, Đông Triều và TX Uông Bí không thực hiện nhiệm vụ nào. Huyện Hải Hà, Đầm Hà, Ba Chẽ, Hoành Bồ, TP Hạ Long thực hiện được từ 2 đến 3 nhiệm vụ. Nhiều nhất là Yên Hưng (14 nhiệm vụ với kinh phí trên 1 tỷ đồng), Tiên Yên (11 nhiệm vụ, kinh phí 860 triệu đồng), TP Móng Cái (9 nhiệm vụ, kinh phí 806 triệu đồng), TX Cẩm Phả (6 nhiệm vụ, kinh phí 549 triệu đồng). Năm 2011 có 14 nhiệm vụ KH&CN cấp cơ sở thì chỉ có 11 huyện thực hiện, riêng Bình Liêu, Hải Hà, Đầm Hà không có nhiệm vụ, dự án nào.

Trao đổi với ông Hoàng Vĩnh Khuyến, Giám đốc Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KHCN, Sở KH&CN, ông Khuyến cho biết: Hoạt động KH&CN ở địa phương là rất quan trọng. KH&CN có ở nhiều ngành, nhiều lĩnh vực nhưng các địa phương hiểu rất chung chung, mơ hồ. Hầu như huyện nào một năm cũng chỉ “dám” đề xuất một, hai dự án, nhiệm vụ ứng dụng KHCN, lại chủ yếu tập trung vào ngành nông nghiệp. Đó là do huyện thiếu người làm, thiếu tham mưu đề xuất. Các huyện phải xác định được huyện mình có ưu thế, nhược điểm gì, cần hiểu rằng nhiệm vụ KHCN là việc làm của tất cả các ngành, các phòng ban, đó cũng chính là giải pháp kỹ thuật để quản lý, sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm. Ứng dụng KHCN có thể ở ngành văn hoá, giáo dục, môi trường v.v.. chứ không chỉ có ở trong trồng trọt, chăn nuôi. Tóm lại, các huyện đang thiếu “nhạc trưởng” cho vấn đề này.

Để phần nào tháo gỡ những khó khăn cho các huyện, từ tháng 7-2011, Sở KH&CN đã tổ chức hội nghị hướng dẫn triển khai xây dựng Kế hoạch hoạt động KH&CN cấp huyện giai đoạn 2011-2015. Từ tháng 10-2011, Sở đã cử cán bộ, chuyên viên đến làm việc với từng huyện để hướng dẫn các huyện xây dựng kế hoạch thực hiện nhiệm vụ KH&CN năm 2012. Tuy nhiên, để hoạt động KHCN cấp huyện được khởi sắc, các huyện cần xác định được tiềm năng, thế mạnh cũng như điểm yếu của mình, phải hiểu địa phương mình cần gì, cần bao nhiêu, thế nào là phù hợp v.v.. Thêm vào đó, việc bố trí cán bộ chuyên trách quản lý KH&CN cũng cần được làm ngay... Có như vậy, trong thời gian tới, chất lượng hoạt động ứng dụng tiến bộ KH&CN cấp huyện mới được nâng cao, mang lại nhiều đổi thay về kinh tế và xã hội cho địa phương nói riêng, toàn tỉnh nói chung.

Hoàng Nhi

Ý KIẾN NGƯỜI TRONG CUỘC

Ông Hà Thế Nam, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ: “Các địa phương cần xây dựng kế hoạch hoạt động KH&CN hàng năm cho phù hợp với tiềm lực, thực tế của mình”

Những năm qua, hoạt động Khoa học và Công nghệ (KH&CN) cấp cơ sở đã được Sở KH&CN tỉnh Quảng Ninh đặc biệt quan tâm chỉ đạo. Vì thế các đề tài, dự án KH&CN cấp cơ sở không ngừng tăng qua các năm. Đặc biệt, Sở KH&CN đã thường xuyên hướng dẫn các huyện xây dựng nhiệm vụ, kiểm tra thực hiện cụ thể, từ đó đưa ra những biện pháp kịp thời đảm bảo tiến độ. Tuy nhiên, do thiếu nguồn nhân lực nên đã ảnh hưởng đến hoạt động chuyển giao các kết quả nghiên cứu khoa học vào đời sống ở cấp cơ sở. Bên cạnh đó, các dự án cấp huyện hiện nay thường được giới hạn trong thời gian một năm. Trong khi thực tế có nhiều đối tượng yêu cầu thời gian nuôi trồng để đạt được kích cỡ thương phẩm cần phải có thời gian lâu hơn. Để góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động ứng dụng tiến bộ KH&CN cấp huyện, trong thời gian tới, Sở sẽ tiếp tục tham mưu với UBND tỉnh xem xét, ban hành quy chế khuyến khích nông dân tham gia thực hiện dự án ứng dụng tiến bộ KH&CN cấp huyện. Đồng thời UBND các huyện cũng cần sớm bố trí cán bộ chuyên trách quản lý KH&CN để kịp thời nắm bắt các thông tin KH&CN trong và ngoài tỉnh, đề xuất các tiến bộ KHKT có khả năng ứng dụng trên địa bàn. Bên cạnh đó, để chủ động hơn nữa thì các địa phương cũng cần xây dựng kế hoạch hoạt động KH&CN hàng năm sao cho phù hợp với tiềm lực, thực tế của địa phương mình. Từ đó, lựa chọn những kết quả nghiên cứu và ứng dụng KH&CN phù hợp với địa bàn để nhân rộng những mô hình có hiệu quả kinh tế cao. Hy vọng trong thời gian tới, chất lượng hoạt động ứng dụng tiến bộ KH&CN cấp huyện sẽ ngày càng được nâng cao, mang lại nhiều đổi thay về kinh tế - xã hội cho từng địa phương nói riêng, toàn tỉnh nói chung.

Ông Vũ Văn Hợp, Phó Chủ tịch UBND TP Hạ Long: “Sẽ tiếp tục huy động các ngành, các cấp, tổ chức đoàn thể tham gia áp dụng tiến bộ KH&CN”

TP Hạ Long có lợi thế hơn so với những địa phương khác đó là Phòng Kinh tế có một cán bộ chuyên trách quản lý về KH&CN. Vậy nên thành phố có điều kiện để nắm bắt thông tin KH&CN trong và ngoài tỉnh, đồng thời thuận lợi trong việc đề xuất các tiến bộ KH&KT có khả năng ứng dụng hiệu quả trên địa bàn đúng tiến độ kế hoạch. Có thể thấy rằng, KH&CN có vai trò vô cùng quan trọng trong sự phát triển của kinh tế - xã hội đồng thời góp phần đẩy nhanh tiến trình CNH-HĐH. Thời gian qua, thành phố đã triển khai một số dự án ứng dụng KHCN vào thực tiễn cuộc sống đem lại hiệu quả cao. Cùng với đó, thành phố luôn đặt mục tiêu phát triển KH&CN gắn với việc bảo vệ môi trường. Tuy nhiên cũng phải thừa nhận rằng, việc ứng dụng những tiến bộ KH&KT chưa thực sự toàn diện trên mọi lĩnh vực trong đời sống. Đây là niềm trăn trở không chỉ của riêng TP Hạ Long mà còn tồn tại ở hầu hết các địa phương khác trong toàn tỉnh. Thiết nghĩ, để nâng cao hiệu quả hoạt động ứng dụng tiến bộ KH&CN cấp cơ sở trong thời gian tới, chúng tôi sẽ quan tâm hơn nữa trong đào tạo, phát triển nguồn nhân lực về KH&CN; đồng thời tiếp tục huy động sự quan tâm của các ngành các cấp, tổ chức đoàn thể tham gia áp dụng tiến bộ KH&CN.

Chị Phạm Thị Mai Chi, Chuyên viên Phòng Kinh tế TX Cẩm Phả: “Việc ứng dụng KHCN ở Cẩm Phả chưa đáp ứng được sự phát triển và mong đợi của người dân”

Mấy năm gần đây, TX Cẩm Phả đã xây dựng và triển khai một số dự án, mô hình ứng dụng tiến bộ KHCN vào phát triển kinh tế, như: Nuôi thử nghiệm gà sao, trồng thử nghiệm cây ba kích, nuôi thử nghiệm kỳ đà sinh sản, nuôi thử nghiệm chim trĩ cổ khoang sinh sản, trồng thử nghiệm khoai tây Nhật, nuôi thử nghiệm cầy hương v.v.. Địa điểm thực hiện các dự án tập trung ở phường xa trung tâm và xã miền núi như Cửa Ông, Mông Dương, Cộng Hoà. Kinh phí hỗ trợ cho các dự án là hỗ trợ toàn bộ hoặc một phần về cây - con giống; một phần thức ăn - vật tư, thuốc phòng trị bệnh... Tuy năm nay đã có nhiều dự án hơn nhưng hiện tại các dự án, mô hình KHCN triển khai trên địa bàn thị xã vẫn mới chỉ dừng lại ở mô hình chăn nuôi, sản xuất thử nghiệm. Nội dung nghiên cứu của các đề tài chưa phong phú, lại chỉ tập trung chủ yếu ở hai mảng trồng trọt và chăn nuôi. Việc sắp xếp, bố trí cán bộ trong các phòng, ban của thị xã thường xuyên có sự thay đổi nên chưa theo dõi, bám sát được chặt chẽ các hoạt động KHCN ở cơ sở. Bên cạnh đó đối tượng tham gia chủ yếu là các hộ dân còn rụt rè, chưa dám chấp nhận rủi ro nên ảnh hưởng nhiều đến quá trình xây dựng và triển khai dự án. Những khó khăn trên dẫn đến việc đưa tiến bộ KHCN ứng dụng vào địa phương chưa tương xứng với thế mạnh của thị xã cũng như chưa đáp ứng được sự phát triển cũng như mong đợi của người dân...

Ông Vũ Quý Lo, 53 tuổi, khu 1, phường Hải Hoà, TP Móng Cái: “Được hỗ trợ vốn là điều mong mỏi của hầu hết người dân chúng tôi”

Đối với người nông dân chúng tôi, việc được tham gia các mô hình ứng dụng tiến bộ KH&KT vào nuôi trồng, sản xuất là rất quan trọng. Nó giúp cho chúng tôi không chỉ có điều kiện tiếp cận một cách làm kinh tế mới mà nó còn mang lại hiệu quả kinh tế, giúp chúng tôi có điều kiện làm giàu. Song thực tế, nhiều hộ nông dân không dám thực hiện các dự án thử nghiệm. Một phần do tâm lý sợ thất bại, đồng nghĩa với việc thua lỗ. Phần khác là do nếu tham gia thực hiện một dự án, chúng tôi phải có vốn đối ứng, mà số vốn này không phải là nhỏ. Có những dự án lên đến hàng trăm triệu, người dân tham gia thực hiện phải bỏ ít nhất là một phần ba số tiền đó. Với người nông dân thì đó là số tiền rất lớn. Bản thân tôi cũng đang nuôi trồng thuỷ sản nên tôi hiểu cái khó của việc thiếu vốn. Vì vậy, việc được hỗ trợ vốn khi thực hiện các dự án là điều mong mỏi của hầu hết người dân chúng tôi...