Những chiếc bảng đen quen thuộc trong lớp học đang trở thành “toan vẽ” tại cuộc thi nghệ thuật phấn màu toàn quốc dành cho học sinh. Không chỉ khuyến khích sáng tạo, sân chơi này còn đề cao tinh thần làm việc nhóm và truyền tải bài học về tính vô thường của nghệ thuật.
Tại Nhật Bản, “Kokuban Art Koshien” là cuộc thi nghệ thuật phấn màu toàn quốc được tổ chức hằng năm dành cho học sinh trung học. Tên gọi kết hợp từ “kokuban”, nghĩa là bảng đen, với Koshien - sân vận động nổi tiếng gắn với giải bóng chày trung học Nhật Bản.
Cuộc thi thu hút tác phẩm từ khoảng 300 trường trung học cơ sở và trung học phổ thông trên cả nước, phần lớn được thực hiện trong kỳ nghỉ Hè. Tất cả tác phẩm đều được vẽ trực tiếp trên bảng đen.
Mỗi tác phẩm là kết quả hợp tác của từ một, hai học sinh đến hàng chục em. Nhiều bức gây ấn tượng mạnh nhờ kỹ thuật điêu luyện và chủ đề giàu tính mộng tưởng, đồng thời thể hiện rõ khả năng sáng tạo và tinh thần làm việc nhóm.
Nội dung các tác phẩm rất đa dạng, từ khủng long, chó, cá voi, các cảnh truyện tranh manga nổi tiếng đến núi Phú Sĩ trong tranh của danh họa Hokusai hay nàng Mona Lisa. Một số tác phẩm tái hiện những khung cảnh tưởng quen thuộc nhưng đầy bất ngờ, chẳng hạn một lớp học dưới đáy biển.
Loại hình nghệ thuật giàu tính thử nghiệm
Ông Kazunari Minamishima, giáo viên mỹ thuật tại Trường Trung học Nghệ thuật tỉnh Saitama, cho rằng cuộc thi này thu hút học sinh bởi mang lại cho các em cơ hội thử nghiệm nhiều hơn so với các loại hình nghệ thuật truyền thống như hội họa sơn dầu hay điêu khắc.
“Đây là một loại hình nghệ thuật vẫn đang trong quá trình phát triển”, ông nói.
Cuộc thi được Công ty Nichigaku, nhà sản xuất bảng đen có trụ sở tại Tokyo, khởi xướng năm 2015. Do các tác phẩm không thể dễ dàng di chuyển, ban giám khảo đánh giá dựa trên ảnh chụp. Kết quả cuộc thi năm nay sẽ được công bố vào tháng 11.
Việc dùng bảng đen để sáng tác nghệ thuật từng xuất hiện trong các trường học Nhật Bản trước khi cuộc thi ra đời. Công ty Nichigaku bắt đầu chú ý đến loại hình này sau khi nhìn thấy một bản sao ấn tượng bức “Bữa tối cuối cùng” của Leonardo da Vinci do một tác giả không rõ danh tính vẽ trên bảng đen của trường học.
“Thời điểm đó đã có những hình vẽ trên bảng, nhưng chưa tồn tại một thể loại gọi là nghệ thuật bảng đen”, Chủ tịch Nichigaku Tomohiro Yoshida cho biết.
Theo ông Yoshida, cuộc thi không đóng vai trò cho hoạt động kinh doanh vì các trường vốn đã có bảng đen. Tuy nhiên, ông tự hào chia sẻ thêm rằng một số thí sinh tham gia sau này đã trở thành nghệ sĩ chuyên nghiệp.
Các kỹ thuật sáng tác cũng ngày càng phong phú. Phấn được rắc lên bảng để tạo hiệu ứng giống bụi sao, trong khi việc dùng ngón tay hoặc giấy ăn miết phấn giúp tạo bóng và các gam màu dịu.
Những người có kỹ năng cao có thể tái hiện độ sáng trong suốt của mắt rồng. Một tác phẩm từng đoạt giải còn sử dụng bột phấn pha nước rồi phun lên bảng theo phong cách vẩy sơn của họa sĩ trừ tượng Jackson Pollock.
Cùng sáng tác để hiểu nhau hơn
Học sinh tại tất cả các trường học tại Nhật Bản, kể cả trường quốc tế, đều có thể tham gia cuộc thi. Nichigaku hy vọng một ngày nào đó sân chơi này sẽ được mở rộng ra nước ngoài.
Khác với nghệ thuật graffiti trên tường ở phương Tây, tác phẩm trên bảng đen có thể bị xóa. Học sinh phải xin phép nhà trường trước khi sáng tác, phản ánh nét văn hóa coi trọng trật tự và quy tắc của Nhật Bản.
Anh Kento Misumi, từng tham gia cuộc thi khi còn là học sinh trung học và hiện làm việc tại Nichigaku, cho biết: “Thử thách lớn nhất khi tham gia cuộc thi vẽ tranh phấn trên bảng không phải là việc tự mình sáng tác một tác phẩm, mà là làm sao để dung hòa những ý kiến trái chiều giữa các thành viên trong nhóm”.
Theo anh, sáng tác trên bảng đen khó hơn nhiều so với tưởng tượng. Dù bảng đen là vật dụng quen thuộc trong lớp học, việc dùng phấn để sáng tác khác hoàn toàn so với vẽ bằng sơn hay bút chì. Vì vậy, người sáng tác phải học cách vẽ, miết, xóa và điều chỉnh từng chi tiết. Anh cùng bạn bè từng dành nhiều ngày cho một bức tranh.
“Tôi mong các bạn trẻ ngày nay cũng có cơ hội trải qua trải nghiệm này”, Misumi nói.
Không khí thảo luận sôi nổi đó cũng đang diễn ra tại Trường Trung học nữ sinh Kumagaya, tỉnh Saitama, phía Bắc Tokyo, nơi một nhóm học sinh đang cùng nhau đưa ra ý tưởng cho lần đầu tham dự cuộc thi. Các khóa học sinh trước của trường từng dự thi và đã giành giải.
Chiho Ninomiya, một thành viên trong nhóm, cho biết em coi đây là cơ hội để tăng cường mối quan hệ với bạn học.
“Đây là lần đầu nên em không chắc chúng em có thể làm tốt hay không. Nhưng ngay cả khi không giành giải, trải nghiệm này vẫn đáng giá nếu chúng em trở thành những người bạn thân thiết hơn trong quá trình cùng sáng tác”, em Chiho Ninomiya chia sẻ.
Việc phải xóa một tác phẩm đã mất nhiều công sức hoàn thành có thể khiến nhiều người, nhất là người sáng tác, cảm thấy tiếc nuối. Tuy nhiên, bản thân họ cũng cho rằng đây là công cụ giáo dục hiệu quả, giúp học sinh hiểu về tính vô thường của cuộc sống, sự mong manh của sáng tạo và lòng can đảm để tiếp tục bước đi. Bởi với nghệ thuật bảng đen, khoảnh khắc tác phẩm bị xóa cũng chính là lúc nó được xem là thực sự hoàn thành.
