Sáng 21/11, với 478/479 đại biểu Quốc hội có mặt tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi).
Bộ luật gồm 9 phần, 37 chương, 527 điều; có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.
Bộ luật quy định Cơ quan tiến hành tố tụng gồm: Cơ quan điều tra; viện kiểm sát; tòa án.
Người tiến hành tố tụng gồm: Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra, Điều tra viên, Cán bộ điều tra; Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát, Kiểm sát viên, Kiểm tra viên; Chánh án, Phó Chánh án Tòa án, Thẩm phán, Hội thẩm, Thư ký Tòa án, Thẩm tra viên Tòa án.
Tố tụng điện tử có giá trị pháp lý
Điểm mới đột phá của Bộ luật là đổi mới phương thức hoạt động tố tụng hình sự theo hướng thực hiện tố tụng điện tử, tố tụng trực tuyến.
Cụ thể, Bộ luật quy định hoạt động tố tụng điện tử có giá trị pháp lý. Việc thực hiện hoạt động tố tụng điện tử phải tuân thủ đúng trình tự, thủ tục, bảo đảm tính hợp pháp, xác thực, toàn vẹn, khả năng truy xuất, bảo mật, an ninh dữ liệu và không làm hạn chế quyền, lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng theo quy định của pháp luật.
Cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng thực hiện hoạt động tố tụng điện tử trong quá trình giải quyết vụ việc, vụ án hình sự theo quy định của Bộ luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan.
Đồng thời, phải bảo đảm mọi văn bản tố tụng, biên bản, tài liệu khác liên quan đến vụ việc, vụ án được lập bằng phương thức điện tử phải được quản lý thống nhất, cập nhật, lưu trữ và chuyển ngay trên hệ thống quản lý án hình sự trong suốt quá trình giải quyết vụ việc, vụ án theo quy định của Bộ luật.
Bộ luật yêu cầu Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải tuân thủ pháp luật khi tiến hành hoạt động điều tra theo quy định của Bộ luật.
Mọi hoạt động điều tra phải tôn trọng sự thật, tiến hành khách quan, toàn diện và đầy đủ; phát hiện nhanh chóng, chính xác mọi hành vi phạm tội, làm rõ chứng cứ xác định có tội và chứng cứ xác định vô tội, tình tiết tăng nặng, tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, nguyên nhân, điều kiện phạm tội và những tình tiết khác có ý nghĩa đối với việc giải quyết vụ án.
Việc giải quyết vấn đề dân sự trong vụ án hình sự được tiến hành cùng với việc giải quyết vụ án hình sự. Trường hợp vụ án hình sự phải giải quyết vấn đề bồi thường thiệt hại, bồi hoàn mà chưa có điều kiện chứng minh và không ảnh hưởng đến việc giải quyết vụ án hình sự thì vấn đề dân sự có thể tách ra để giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự.
Thí điểm thu hồi tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội
Cũng trong sáng 21/11, với 470/474 đại biểu Quốc hội có mặt tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội.
Nghị quyết gồm 3 chương, 23 điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027 và không áp dụng đối với những hành vi phạm tội xảy ra trước 00h00' ngày 1/3/2027.
Theo Nghị quyết, thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội là việc Tòa án xem xét, quyết định thu hồi và xử lý tài sản theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định theo đề nghị của Viện kiểm sát khi có căn cứ cho rằng tài sản đó có liên quan đến tội phạm mà không phụ thuộc vào việc phải có bản án hình sự kết tội đối với người bị buộc tội.
Cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội được áp dụng đối với vụ án hình sự về các tội phạm thuộc: Tội rửa tiền; các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế; các tội phạm tham nhũng và tội phạm khác về chức vụ.
Tài sản đã bị thu hồi theo Nghị quyết thì không xem xét, xử lý trong vụ án hình sự nếu vụ án hình sự được phục hồi. Trường hợp vụ việc dân sự về thu hồi tài sản chưa kết thúc mà vụ án hình sự được phục hồi thì tạm đình chỉ giải quyết vụ việc dân sự để chờ kết quả xử lý vụ án hình sự.
Đồng thời, không thu hồi tài sản thuộc quyền sở hữu hợp pháp của người thứ ba ngay tình, trừ trường hợp tài sản đó được thừa kế, được tặng cho hoặc nhận được thông qua giao dịch khác mà người tham gia giao dịch đó biết hoặc phải biết là tài sản có liên quan đến tội phạm hoặc nhằm che giấu, tẩu tán tài sản.
Trong thời hạn 3 tháng, kể từ ngày nhận được văn bản đề nghị của cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong vụ án hình sự, Viện kiểm sát xem xét, quyết định việc khởi kiện vụ án dân sự hoặc yêu cầu giải quyết việc dân sự về thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội; trường hợp vụ việc phức tạp, do sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan thì có thể gia hạn một lần không quá 2 tháng.
Việc thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội được thực hiện theo bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án. Phần tài sản thu hồi cho Nhà nước được nộp ngân sách nhà nước hoặc giao cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền quản lý, xử lý theo quy định của pháp luật.
Cũng tại phiên họp, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi). Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 3/12/2026. Chính phủ, Tòa án nhân dân Tối cao và Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao có trách nhiệm thực hiện, hướng dẫn thi hành Nghị quyết.