Bức ảnh chụp chân dung Trung úy phi công Mỹ Everett Alvarez khi bị quân dân Vùng mỏ bắt sống ngày 5/8/1964 đã từng làm chấn động dư luận lúc bấy giờ. Người thực hiện tác phẩm ghi lại khoảnh khắc lịch sử ấy là nhà báo Nguyễn Công Vượng (1934-2023), khi đó đang công tác tại Báo Quảng Ninh.
Sinh thời, nhà báo Nguyễn Công Vượng thường kể cho con cháu nghe về những ký ức không thể phai mờ trong buổi tác nghiệp lịch sử năm ấy. Ông nhớ như in sáng 5/8, khi bầu trời thị xã Hòn Gai dậy lên tiếng gầm rú của máy bay địch. Tiếng bom, tiếng súng vang khắp nơi, hòa cùng ý chí kiên cường của quân và dân ta trong cuộc chiến đấu quyết liệt đánh trả các đợt không kích. Giữa thời khắc cam go ấy, ông Vượng cùng các đồng nghiệp được giao nhiệm vụ bám sát hiện trường, kịp thời nắm bắt diễn biến chiến sự để phản ánh tinh thần chiến đấu anh dũng của quân và dân Vùng mỏ.
Khi Đài Phát thanh đưa tin máy bay Mỹ đã bị bắn rơi trên bầu trời Vùng mỏ, giặc lái nhảy dù rơi ngoài vịnh Hạ Long, ông lập tức cầm máy ảnh cùng sổ công tác lao đi lấy tư liệu. Nhưng khi ông đến nơi thì viên phi công đã bị bắt và được đưa đi rồi, nếu chỉ chụp mỗi cái “xác” máy bay đã cắm đầu xuống biển thì chưa thật sự truyền tải được thông điệp như mong muốn. Thế là ông tiếp tục chờ đến khoảng hơn 20 giờ tối hôm đó, khi nhận được tin tên giặc lái nhảy dù đã bị giam giữ tại Bãi Cháy, nhà báo Công Vượng lập tức cầm máy ảnh lên đường.
Lần tác nghiệp đó đặc biệt là bởi bối cảnh cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc xã hội chủ nghĩa vừa mới được đế quốc Mỹ “khởi động”; trang thiết bị của phóng viên địa phương còn nhiều thiếu thốn, trong khi điều kiện tác nghiệp không quá thuận lợi, phải xoay xở trong quỹ thời gian eo hẹp khi trời đã tối, nhân vật là một tù binh tại nơi giam giữ... Yêu cầu phóng viên ảnh phải có kỹ năng nghề thật tốt và bản lĩnh vững vàng, để làm sao có thể thông qua một bức ảnh tĩnh mà lột tả trần trụi được sự khuất phục của địch khi bại trận trước sự kiên cường, quả cảm của quân và dân ta. Ý thức được điều này, ông Vượng đã lên đường tác nghiệp với sự chuẩn bị gấp rút nhưng rất chu toàn.
Đến đơn vị hải quân Bãi Cháy như thông tin được cung cấp, ông Vượng gặp tên Trung uý Everett Alvarez khi hắn được sắp xếp ngồi trên một chiếc ghế ở giữa căn phòng rộng khoảng 10 mét vuông để trả lời thẩm vấn. Viên phi công này thoáng phát hiện có phóng viên thì liền phản ứng rất nhanh, cố ý không để bị chụp ảnh bằng cách ngoẹo đầu, vênh mặt và đôi mắt nheo lại. Trước tình huống bất ngờ, người phóng viên trẻ vẫn giữ được tâm thế bình tĩnh vững vàng, xử lý ngay bằng một thái độ hết sức quyết liệt. Ông Vượng hạ máy ảnh và nhìn thẳng vào mắt viên phi công Mỹ với một thái độ rất nghiêm khắc. Thấy vậy, Alvarez bèn hơi cúi đầu xuống, vẻ mặt lảng tránh. Ống kính máy ảnh lập tức được giơ lên, chụp liền ba kiểu trong chưa đầy một phút và bắt trọn khoảnh khắc ấy.
Sau đó ông Vượng lập tức trở về tòa soạn, thức xuyên đêm để tráng phim, rửa ảnh trong buồng tối, xem đi xem lại để chọn được tấm ảnh ưng ý nhất. Đó là tấm ảnh đen trắng đặc tả được cái dáng đầu cúi xuống khuất phục, đôi mắt nửa lấm lét, nửa sợ hãi của tên Trung úy không lực đế quốc Mỹ. Ngay sáng hôm sau, bức ảnh của nhà báo Nguyễn Công Vượng đã được đăng trên báo Quảng Ninh và báo Nhân Dân, gây ấn tượng mạnh với công luận lúc bấy giờ cùng dòng tin về chiến thắng oanh liệt của quân, dân Vùng mỏ và toàn miền Bắc.
Sau này, viên phi công Alvarez được áp giải từ Quảng Ninh về Hà Nội, chịu giam giữ tại nhà tù Hỏa Lò cho đến khi được trao trả về Mỹ sau Hiệp định Paris năm 1973. Còn nhà báo Nguyễn Công Vượng vẫn tiếp tục công tác tại Báo Quảng Ninh (nay là Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh) cho đến khi nghỉ hưu theo quy định. Ông cũng đồng thời là một nghệ sĩ nhiếp ảnh gạo cội, một hội viên kỳ cựu của Hội VHNT Quảng Ninh. Ông Vượng có con gái là chị Nguyễn Thị Thanh Hà tiếp nối nghiệp cha, cũng đang là một biên tập viên của Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh. Chị tâm sự: Những câu chuyện kể năm xưa luôn là niềm tự hào, hãnh diện và động lực to lớn để thế hệ sau này tiếp bước ông cha.
