Chợ tiền vùng biên

Nhộn nhịp, ồn ào, người ra vào ken chật lối đi chưa đầy 1m. Không ai để ý hệ thống dây điện, dây điện thoại như mạng nhện ngay trên đầu. Tất cả giao dịch ở đây đều xoay quanh 1 chủ thể: Tiền. Khách hàng ra vào đem theo tiền, tại mỗi bàn giao dịch tiền Việt Nam, nhân dân tệ (NDT) la liệt, bó thành cọc, xếp thành chồng như...gạch đỏ!. Cứ vài phút lại có một người ghé trao đổi nhanh với bà chủ rồi chuyển chồng tiền hàng trăm triệu thậm trí vài tỷ, quay xe đi ngay, nhanh như khi tới...Tuy nhiên đó chưa phải là tất cả những gì ở chợ tiền Móng Cái - một kiểu chợ đặc biệt, như chất xúc tác cho các hoạt đông giao thương vùng biên với chức năng của "một ngân hàng đa năng" (như dân buôn thường gọi).  "Phần chìm" trong hoạt động của chợ mới thực sự đặt ra nhiều vấn đề trong việc quản lý.

Giao dịch tới hàng tỷ đồng/lần

Chợ tiền Móng Cái  hoạt động có tổ chức trên khu rộng chừng 300m2, có mái che. Chợ chia làm hai dãy cách nhau bởi một con đường nhỏ. Mỗi chủ đổi tiền sở hữu một giường 1,20m vừa là nơi giao dịch, vừa là chỗ nghỉ trưa, đánh bài giải khuây trong lúc vắng khách. “Đồ nghề” của các chủ đổi tiền rất đơn giản: một một hòm tôn đựng tiền có khóa, một máy tính, một máy đếm tiền, điện thoại bàn, điện thoại di động luôn thường trực. Toàn bộ khu chợ có khoảng gần 100 giường kê san sát nhau.

Nhưng những gì diễn ra trong chợ thì thực sự sôi động. Chợ hoạt động từ 7h sáng cho tới 5h chiều nhưng nhộn nhịp nhất là từ 8h30 tới trưa. Tiếng ồn từ các hoạt động giao dịch, “đàm phán” từ điện thoại bàn, di động, khách hàng đi lại đông đúc...làm “đặc quánh” không gian vốn nhỏ của chợ.

Bên cạnh chiếc máy đếm tiền hoạt động hết công suất, là hàng chồng tiền polyme 100 nghìn,  50 nghìn, NDT... nằm la liệt. Các chủ đổi tiền ngồi xếp bằng cạnh những cọc tiền xếp thành chồng như... chồng gạch chờ khách tới lấy. Họ vừa vừa ghi sổ vừa thao tác rất nhanh trên chiếc máy tính 12 số cũ đã xỉn, mờ cả số. Họ đi lại, quẳng cho nhau mượn hàng cọc tiền khoảng vài chục triệu một cách bình thường!!. Ai làm việc lấy, hối hả nhộn nhịp. Tất cả các giao dịch, các cuộc trò chuyện...đều xoay quanh một chủ đề: Tiền.

Hoạt động sôi động của chợ tiền luôn đi kèm với những giao dịch lớn tới hàng vạn, chục vạn NDT (tức hàng tỷ đồng). Các chủ đổi tiền không mặn mà với khách vãng lai với những giao dịch vài chục hay vài  trăm NDT, giao dịch với vàng hoặc các ngoại tệ khác như: Đôla, Bath hay Uân... Khách chủ yếu là dân buôn làm ăn lớn, đổi hàng chục triệu thậm chí hàng tỷ đồng (vài vạn tới vài chục vạn NDT). Thủ tục của những giao dịch hàng trăm triệu hay vài tỷ đơn giản, nhanh chóng và có phần...kỳ lạ!. Bởi tất cả nhanh chóng gọn nhẹ bằng những thỏa thuận qua điện thoại hoặc thỏa thuận miệng

Bắt chuyện với một chủ đổi tiền tên Hoa vừa giao cho khách hàng một lượng tiền lớn, chị cho biết, cho vay vài vạn tới vài chục vạn là bình thường. Khách của chị chủ yếu là khách làm ăn quen. Chị phải chuẩn bị trước bởi số tiền đôi khi họ cần nhiều lắm. Thường thì họ điện báo trước. Chỗ chị có thể đáp ứng vài vạn thậm chí vài chục vạn một lúc. Nếu cần đổi nhiều tiền hơn nữa cũng không thành vấn đề nhưng phải báo trước. Chị Hoa cho biết thêm, những việc như vậy ở chợ tiền là điều đây bình thường, ai cũng vậy.  Theo chị Hoa thì các chủ đổi tiền ở đây đều có một lượng khách quen nhất định. Số khách quen này chủ yếu là dân làm ăn, buôn bán hàng qua biên giới. Bởi thủ tục vay tiền ở ngân hàng quá mất thời gian và khó khăn để huy động một số vốn lớn như vậy nên chợ tiền là một địa chỉ tin cậy.

Như là một quy ước bất thành văn nào đó mà các giao dịch tại chợ đều đặt chữ Tín lên đầu. Việc giao nhận, đếm, kiểm tra tiền giả đều được thực hiện sau các giao dịch, thậm chí rất qua loa. Giao dịch tiền triệu tới vài tỷ đều dựa trên...sự tin tưởng giữa chủ và các đối tác mà không cần bất cứ sự thế chấp, cầm cố tài sản nào...!! Thủ tục chuyển vài vạn hay vài chục vạn NDT qua  biên giới diễn ra cũng rất đơn giản. Khách hàng giao tiền, chủ đổi tiền đưa địa, số điện thoại đối tác của mình bên Trung Quốc. Cẩn thận hơn một số chủ đổi tiền có viết thư tay làm tin. Khách hàng chỉ việc theo đó tìm tới lấy. Trò chuyện với một chủ đổi tiền tên Yên, cô thản nhiên: Chúng tôi làm ăn trên chữ Tín. Tin nhau là chính. Khách quen chỉ cần 1 cú điện thoại là có thể tới lấy tiền ngay. Giao tiền xong tôi kiểm tra sau. Tôi làm nghề này cũng lâu rồi. Trong nghề tôi đã từng đổi 6-7 chục vạn NDT không hề có tiền giả. Nếu cần chuyển tiền sang Trung Quốc, chỉ cần lấy số điện thoại của người nhà bên đó, liên hệ rồi lấy tiền dễ dàng. Nếu cần thanh toán cho đối tác bên đó, chỉ cần đưa số tài khoản. Thanh toán thành công chúng tôi sẽ điện lại báo kết quả .”

Vượt tầm quản lý

Theo Ban quản lý chợ Móng Cái, chợ tiền hình thành tự phát do nhu cầu giao thương ngày càng lớn từ khi hai quốc gia tiến hành bình thường hóa quan hệ. Trước năm 2000, chợ tiền hình thành nhanh chóng phát triển. Ban đầu chợ chỉ bao gồm khoảng 30-40 hộ kinh doanh dịch vụ đổi tiền. Năm 2000, việc đổi tiền ở chợ tiền đã được Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cấp phép, hợp pháp hóa cho hoạt động đổi tiền. Nhằm đưa chợ vào hoạt động quy củ hơn và có quản lý, Ban quản lý chợ đã tiến hành quy hoạch mặt bằng, xây dựng cơ sở hạ tầng chuyển chợ về khu vực hiện nay. Theo đó mỗi hộ kinh doanh đăng ký trên diện tích là: 3m2. Hiện nay, chợ đã có 88 hộ đăng ký kinh doanh dịch vụ đổi tiền.

Về công tác quản lý, ông Lâm Văn Trí, Trưởng ban quản lý chợ Móng Cái cho biết, ngoài công tác quản lý chuyên môn, Ban quản lý chợ đã quan tâm hơn trong công tác an ninh trật tự. Chúng tôi bố trí lực lượng an ninh chợ tiền toàn bộ là nam giới, 2 người một ca, trang bị 1 súng bắn đạn cao su. Nhằm phản ứng nhanh trong những trường hợp đặc biệt, chúng tôi phối hợp với công an phường Hòa Lạc đưa ra các phương án riêng cho vấn đề an ninh của chợ. 

Tuy nhiên hoạt động quản lý chỉ ở mặt hình thức thuần túy, chưa thực sự quản lý được hoạt động của chợ. Và chính tính chất đặc biệt trong hoạt động của chợ tiền thực sự là một thách thức lớn với công tác quản lý. Bởi chợ tiền Móng Cái hoạt động chủ yếu dựa trên phương thức " truyền thống" - lòng tin. Giao dịch ít hay nhiều nhưng các chủ đổi tiền đều rất tin tưởng, không cần thế chấp.

Tính chất trong hoạt động kinh doanh ở chợ tiền là hoàn toàn bí mật. Bởi không một ai kiểm soát số lượt, lượng tiền và các loại dịch vụ, các hoạt động giao dịch khác của chủ đổi tiền...Theo tìm hiểu, các chủ hàng sẵn sàng giao dịch và chuyển tiền ngoài giờ hoạt động của chợ miễn là khách hàng có nhu cầu. Các chủ hàng cũng kiêm luôn nhiệm vụ chuyển tiền qua biên giới cho khách hàng. Thủ tục chuyển tiền lại đơn giản tới lạ kỳ, không cần sự đảm bảo nào mà các chủ hàng lại rất tin tưởng. Phải chăng những hoạt động ở chợ chỉ là "phần nổi" của cả một hệ thống kinh doanh ngầm: cho vay, chuyển tiền qua biên giới...mà không một cơ quan nào có thể kiểm soát được ?

Chợ tiền là "chất xúc tác" cần thiết bôi trơn các hoạt động giao thương sôi động ở Móng Cái. Vấn đề đặt ra là liệu đó có là "chất xúc tác đen", tiếp tay cho các giao dịch bất hợp pháp, các hoạt động buôn lậu qua biên giới hay không nếu không có biện pháp quản lý hiệu quả?