“Ông Vẻ ơi, có người gặp này!”- Nghe tiếng người gọi tên mình, ông Lê Văn Vẻ lần ra mép chiếc thuyền nan ọp ẹp của mình để tìm dây neo điều khiển nó vào bờ. Bà Quyết, vợ ông, vứt vội quả mướp đang gọt dở, nhanh tay với mái chèo, chèo thuyền ghé vào bờ kè của khu Cảng Mới (TP Hạ Long)…
Bề ngoài, gia đình ông Vẻ cũng giống như bao gia đình làm nghề chài lưới ven biển Vịnh Hạ Long, nhưng sự thực cuộc sống của gia đình ông từ 3 đời nay cũng chòng chành như chiếc thuyền nan giữa mênh mông biển nước này...
Tài sản quý giá nhất của vợ chồng ông Vẻ là mớ nồi niêu được cất giữ ở dưới đuôi thuyền.
Cả 3 đời chịu thất học
“Tôi không hiểu sao số phận lại bạc bẽo với gia đình tôi như vậy. Bao bất hạnh cứ đổ dồn xuống. Gần cả cuộc đời trôi qua rồi mà tôi vẫn không thể lý giải nổi” - Ông Lê Văn Vẻ bắt đầu câu chuyện về cuộc đời mình và số phận những người thân của ông bằng cái lắc đầu buồn bã. Đôi mắt mờ đục, khô cạn của ông không còn biểu lộ được cảm xúc, nét mặt xương xương, khắc khổ đã nói lên tất cả nỗi buồn khổ ông đã trải qua và đang chịu đựng. Ông không biết ngày sinh của mình, chỉ nhớ mẹ ông bảo sinh tháng 12-1954. Gốc gác gia đình ông ở Quảng Yên (Yên Hưng). Thời buổi loạn lạc, gia đình ông “chạy” ra Hòn Gai, cất một ngôi nhà nhỏ và sinh sống ở phường Hà Lầm. Bố, mẹ ông sinh được 5 người con, ông là thứ 2 và cũng là con trai độc nhất. Nhưng thật nghiệt ngã, chỉ duy nhất chị cả là sáng mắt, còn 4 anh, em ông đều bị mắc chứng bệnh mờ mắt, rồi dần dần mù hẳn do bị thoái hoá hoàng điểm di truyền. Cuộc sống của 7 miệng ăn trong gia đình hoàn toàn trông vào những mẻ cá bữa được, bữa không của bố ông. Năm 20 tuổi, lúc ấy ông không còn nhìn rõ mọi vật nữa. Bố ông mất, mẹ ông bán vội căn nhà đang ở để mua một miếng đất nhỏ trên một mỏm đồi thuộc tổ 45B, phường Cao Xanh (TP Hạ Long), dựng tạm túp lều lấy chỗ chui ra, chui vào.
Đúng thời điểm khó khăn ấy, ông gặp bà Lưu Thị Quyết - vợ ông bây giờ. Bà Quyết người Tuần Châu (TP Hạ Long), hơn ông 4 tuổi. Thương cảm gia đình ông khốn khó, bà đã nhận lời lấy ông mặc dù biết chắc rằng, cuộc sống những năm tháng sau này sẽ rất khó khăn, vất vả. “Những tưởng thêm một người sáng mắt sẽ giảm bớt khó khăn vất vả, nhưng thật buồn là tôi thêm gánh nặng cho ông ấy. Vợ chồng tôi có 3 đứa con. Thằng lớn không được khôn ngoan lắm, 2 đứa con gái thì đều bị bệnh về mắt như ông ấy” – Bà Quyết tâm sự. Không chỉ có gia đình ông Vẻ, cuộc sống của những người em gái ông cũng không may mắn hơn. Theo lời kể của ông Vẻ, cả 3 cô em gái ông đều được gả chồng, nhưng rồi người thì chồng chết, người thì chồng bỏ. Những đứa cháu của ông cũng đứa khiếm thị, đứa bị bệnh khớp. Vậy là vợ, chồng ông phải nhường túp lều - tài sản duy nhất bố, mẹ để lại khi mất, cho 2 người em gái. Cũng từ đó, gia đình ông trở thành những người vô gia cư, không tấc đất cắm dùi. “Đành ra biển, bám vào biển để mà sống. Ngày thì lang thang ở bờ biển, tối chui tạm vào mấy hốc núi kia mà ngủ” - Ông Vẻ chậm rãi kể tiếp...
Thấy cảnh anh, chị không nhà, không cửa, người em vợ ông bán được mảnh đất, cho anh, chị 4 triệu đồng để mua một chiếc thuyền nan. Ông, bà Vẻ quý trọng món quà lắm. Đó không chỉ là “nhà”, mà còn là “chiếc cần câu cơm” để ông, bà lo cho sự sinh tồn của cả gia đình. Thời gian trôi đi, chiếc thuyền ngày một cũ nát, còn các con ông, bà ngày một trưởng thành, nên “ngôi nhà” ấy không đủ chỗ để cho cả nhà ông sinh hoạt. Gia đình ông lại thêm một lần ly tán. Người con trai lớn lấy vợ, sinh con, nhưng không có nhà cửa đành “nối nghiệp” cha, sắm một chiếc thuyền máy nhỏ để bám biển mưu sinh. 2 người con gái của ông, bà được một người quen tốt bụng cho ở nhờ trong căn nhà cũ nát trên một khu đồi cao nơi xóm thợ thuyền. Căn nhà đó có 2 gian, nhưng trần cũng đã nứt, nền nhà cũng đã bong. Hàng ngày, người dân quanh đó vẫn thấy bóng 2 cô gái mù dò dẫm nương tựa vào nhau để sống qua ngày.
Suốt 30 năm, cái nghèo và sự buồn tủi cứ bám riết số phận và cuộc đời ông Vẻ cũng như những người thân trong gia đình ông. Vì lẽ ấy mà mọi người trong gia đình ông đều thất học. Ông Vẻ đưa đôi mắt mờ đục dõi ra khơi xa, chỉ tay vào đứa cháu gái nội đang ngồi cạnh, nói giọng khàn đục: “Năm nay nó 8 tuổi rồi mà chưa một lần đến trường. Chị nó 10 tuổi đang học lớp 1 cũng phải bỏ dở để theo bố, mẹ đi thuyền. Em gái nó 5 tuổi rồi chắc cũng chẳng có cơ hội được đi học như chúng bạn. Chẳng ai muốn con, cháu mình thất học, nhưng cứ lênh đênh sông, nước thế này thì ai cho học, học ở đâu mới được chứ?”. Câu nói chua chát của ông Vẻ khiến chúng tôi xót xa, bởi không thể ngờ giữa đô thị TP Hạ Long bây giờ vẫn còn có câu chuyện buồn đến vậy...
Cháu nội ông Vẻ đã 8 tuổi nhưng chưa được một ngày đến trường.
Cần thêm nữa sự sẻ chia
Hình ảnh đôi vợ chồng ngoài ngũ tuần hàng ngày kẽo kẹt chèo chiếc thuyền nan đi thả câu đã trở nên khá quen thuộc với các ngư dân neo đậu ở khu vực Cảng mới này. Họ như thuộc lòng những điểm bà Quyết đến đánh con hà, bắt con ốc; cách ông Vẻ mù thả câu thế nào… Dẫu vậy, họ cũng chỉ có thể giúp bằng cách thỉnh thoảng ghé thuyền mua cho ông, bà vài ba gói thuốc lào, vì cuộc sống của họ cũng chẳng dư giật gì. Tuy bây giờ chiếc thuyền nan chỉ còn lại 2 ông, bà (thỉnh thoảng có đứa cháu nội tới chơi) nhưng cuộc mưu sinh cũng không hề đơn giản. Ngày nào cũng nhổ neo từ 6 giờ sáng, nhưng với sức lực của người đàn bà gần 60 tuổi, bà Quyết chỉ có thể chèo thuyền đến những khu vực gần bờ. Bà thả neo rồi trèo lên những kè đá để bẩy hà. Còn ông Vẻ lần mò thả mớ lưỡi câu đã gài sẵn mồi. Hôm nào may mắn lắm ông, bà mới kiếm được dăm, ba chục nghìn đồng, nhưng cũng có hôm phải về tay trắng. Số tiền ít ỏi kiếm được phải trang trải mua gạo, mắm, muối, nước ngọt, còn phải gửi cho các con thêm thắt vào cuộc sống hàng ngày. Bởi vậy, 30 năm bám biển, ông bà vẫn chẳng có tài sản gì, ngoài cái bếp than, nồi, niêu, vài cái bát mẻ, một mảnh chăn hoa cũ nát.
Không chỉ ăn bữa nay lo bữa mai, ông, bà Vẻ còn nơm nớp lo cho sự an toàn tính mạng của mình khi mưa giông, gió bão. “Cái thân già này có mệnh hệ gì thì cũng chẳng sao, nhưng chết đi rồi vẫn nặng nỗi lo cho cuộc sống của các con, các cháu lắm” - Bà Quyết buồn bã tâm sự. Bà kể, tuy cho thuyền neo gần bờ, nhưng hôm nào trời mưa là cả 2 ông, bà đều không ngủ được vì lo nước ngập thuyền. Trận mưa đá hồi tháng 11-2007, thuyền của ông, bà bị chìm đến phân nửa. “Nhìn ông ấy mò mẫm tát nước mà tôi ứa nước mắt”.
Tình cảnh của vợ chồng ông Vẻ đã nhận được sự quan tâm chia sẻ của những người đồng cảnh ngộ - những hội viên của Hội Người mù thành phố. Ông Vẻ và 2 người con gái hàng tháng được nhận trợ cấp 180.000 đồng/người/tháng. Hiện 2 người con gái của ông Vẻ cũng đang được Hội tạo điều kiện cho đi học lớp vật lý trị liệu. Năm 1999, khi ngôi nhà gia đình ông Vẻ ở bị sạt lở do các hộ dân sống phía dưới chân đồi xén đất xây nhà, Hội Người mù thành phố còn đứng ra vận động các doanh nghiệp, các nhà hảo tâm trên địa bàn mua cho gia đình ông 1 mảnh đất rộng 200m2 ở gần đó để xây nhà. Mảnh đất đó hiện gia đình 2 người em gái ông Vẻ sinh sống. Người em gái út của ông Vẻ cũng đang sống nhờ trên một mảnh đất ở phường Hồng Hải, và đang được Đảng uỷ, chính quyền, các tổ chức đoàn thể của phường xây tặng ngôi nhà tình nghĩa. “Hoàn cảnh của vợ, chồng ông Vẻ rất đáng thương. Hội cũng đã có tìm mọi cách để giúp gia đình ông ấy, nhưng “lực bất tòng tâm”. Nếu chính quyền địa phương không giúp sẽ chẳng bao giờ ông ấy có được một chỗ ở ổn định” - Ông Trần Hữu Quảng, Chủ tịch Hội Người mù thành phố nói.
Niềm mong mỏi duy nhất hiện nay của ông, bà Vẻ là có một căn nhà nhỏ, dù chỉ là vài chục m2 để nương náu khi sức lực đang dần cạn kiệt. Ông Vẻ tâm sự: “Tôi cũng muốn có chỗ ở ổn định để các cháu còn được đi học. 30 năm lênh đênh sông nước, tôi thấm thía lắm rồi cái cảnh không nhà, không cửa, một chữ bẻ đôi cũng không biết. Nghèo lắm, tủi lắm”. Gần 5 năm qua ông, bà đã chạy đôn, chạy đáo gõ cửa chính quyền phường Cao Xanh - nơi ông, bà đăng ký hộ khẩu thường trú; UBND TP Hạ Long và cậy nhờ cả Hội Người mù thành phố xác nhận hoàn cảnh vào đơn đề nghị, nhưng đến đâu cũng chỉ nhận được cái lắc đầu. Ông Vẻ kể: “Tôi lên thành phố hỏi, thành phố bảo về phường. Tôi về phường hỏi, phường bảo phường không thể giải quyết. Có ông lãnh đạo phường đã vỗ vai tôi bảo, bác cứ ngắm xem có mảnh đất nào thì báo cho phường, phường sẽ hỗ trợ gia đình từ 25 - 30 triệu đồng để mua. Một kẻ mù loà lại nghèo kiết xác như tôi thì có ai muốn bán đất cho. Dẫu họ có muốn bán thì vợ, chồng tôi cũng lấy đâu ra tiền để bù vào số tiền phường cho còn thiếu chứ?”…
Tôi không biết, rồi ông, bà Vẻ có thực hiện được mơ ước của mình hay không ? Bởi thời gian của ông bà không còn nhiều, sức lực cũng đã cạn kiệt. Hiện tại ông, bà vẫn tiếp tục chèo thuyền nan đi câu, sống đắp đổi qua ngày...
