“Công khai như 289!”

Cuối tuần vừa rồi, tôi có dịp đi cùng đoàn công tác của  Thường trực HĐND tỉnh khảo sát tình hình triển khai thực hiện Quyết định số 289/QĐ-TTg (QĐ 289) ngày 18-3-2008 của Thủ tướng Chính phủ “về ban hành một số chính sách hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số, hộ thuộc diện chính sách, hộ nghèo, hộ cận nghèo và ngư dân” ở một số địa phương trong tỉnh.

Mặc dù chưa đi được nhiều nơi, chưa được gặp nhiều hộ ngư dân, nhưng qua những điều mắt thấy, tai nghe, tôi cảm nhận được rằng việc thực hiện chính sách này ở những nơi chúng tôi đến đã thể hiện được sự công khai, dân chủ, mặc dù vẫn còn những băn khoăn, trăn trở.

Nhiều chủ phương tiện tàu thuyền khai thác thuỷ sản ở Yên Hưng đã được nhận hỗ trợ tiền dầu.

Hỗ trợ tiền dầu đúng đối tượng

Đầu năm ngoài, trước tình hình giá dầu tăng kỷ lục, nhiều tàu cá không dám ra khơi, QĐ 289 là chiếc phao đối với ngư dân trong cơn bão giá. Bởi theo quyết định này, họ sẽ được hỗ trợ kinh phí đóng mới tàu có công suất từ 90CV trở lên, thay máy tàu mới tiêu hao ít nhiên liệu hơn, bảo hiểm thân tàu và bảo hiểm tai nạn cho thuyền viên. Nội dung được nhiều người quan tâm nhất trong QĐ 289 là Nhà nước sẽ hỗ trợ tiền dầu cho ngư dân.

Chính sách đã rõ ràng như vậy, nhưng trong quá trình đi cùng đoàn khảo sát, nhiều ngư dân và có cả cán bộ, công chức đã tâm sự rất thật với chúng tôi rằng vẫn còn không ít người còn băn khoăn, hoài nghi, bởi từ cái hồi xoá bỏ bao cấp đến giờ chưa có tiền lệ về sự hỗ trợ trực tiếp và lớn lao của Nhà nước đối với ngư dân như vậy. Anh Chu Thanh Mai, Phó Chủ tịch UBND xã Hạ Long cho biết: “Ban đầu, bà con cứ nghĩ chính quyền chỉ muốn siết chặt quản lý nhà nước về phương tiện và thu thuế, phí nên nói vậy để bà con đi đăng ký, đăng kiểm tàu, thuyền. Sau này, các hộ đến kho bạc cầm đồng tiền hỗ trợ của Nhà nước thì vui mừng lắm”.

Phó Chủ tịch UBND huyện Vân Đồn, Nguyễn Tất Thành đã thẳng thắn đánh giá công tác quản lý nhà nước đối với tàu, thuyền trước đây của địa phương rất lỏng lẻo, nên dẫn đến có quá nhiều khó khăn khi triển khai làm các thủ tục hỗ trợ tiền dầu cho bà con. “Cùng với yếu kém đó, chính sự thiếu tin tưởng của ngư dân đã đặt ra yêu cầu đối với chúng tôi cần xác định triển khai thực hiện QĐ 289 là nhiệm vụ trọng tâm của cấp uỷ, chính quyền huyện, quá trình thực hiện phải đảm bảo thật công khai, dân chủ”. Rất quan tâm và đề phòng những chuyện tiêu cực trong quá trình thực hiện hỗ trợ tiền dầu cho ngư dân, nên đi đến đâu đồng chí Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Lê Thị Bích Hường cũng hỏi rất kỹ về những tình huống xấu có thể xảy ra. Cán bộ, ngư dân các địa phương đã nêu nhiều dẫn chứng về sự công khai, dân chủ trong quá trình thực hiện QĐ 289. Đồng chí Phạm Thanh Thuỷ, Chủ tịch UBND huyện Yên Hưng trong quá trình báo cáo với đoàn khảo sát, cho biết việc thực hiện chính sách này ở địa phương được cán bộ, ngư dân khái quát thành câu nói “công khai như 289”. Theo Chủ tịch UBND huyện Yên Hưng, thì chính quyền huyện đã thực hiện nghiêm túc sự hướng dẫn của cấp trên khi làm, thẩm định và ra quyết định hỗ trợ tiền dầu cho ngư dân. Ngoài việc thông báo rộng rãi, niêm yết tại trụ sở xã, nhà văn hoá thôn trong vòng 30 ngày, chính quyền các xã còn phòng tránh tình trạng nể nang, ngại va chạm do quan hệ họ hàng, làng xóm, bằng cách tổ chức cho bà con bỏ phiếu kín để xác nhận đối tượng nào đúng và không đúng khi khai hồ sơ đề nghị được hỗ trợ. Vì thế, những trường hợp nào không có tàu thuyền mà khai man, hay mua đi bán lại tàu thuyền nhằm trục lợi đều khó qua khỏi tai mắt của nhân dân. Sau đó, huyện Yên Hưng còn tổ chức thanh tra kết quả thực hiện ở các xã để kịp thời phát hiện các sai sót. Ông Nguyễn Văn Ngọc, Trưởng thôn 15, xã Hạ Long (Vân Đồn) kể có trường hợp người dân trong thôn không có tàu thuyền gì cả, nhưng đến gạ ông xác nhận vào hồ sơ để được hỗ trợ, sau này số tiền nhận được sẽ chia sòng phẳng, nhưng đã bị ông từ chối. “Tôi đã 73 tuổi rồi, làm trưởng thôn mãi mà bà con vẫn tín nhiệm để làm việc của làng nước, lẽ nào mình lại đi làm cái việc dại dột như vậy ư?”

Nhờ được thực hiện một cách công khai, dân chủ, nên ở những địa phương mà chúng tôi đến, đến nay vẫn chưa có khiếu nại, tố cáo nào liên quan đến thực hiện chính sách này.

Ngư dân phấn khởi khôn xiết

Thực ra thì trong các văn bản hướng dẫn ban đầu, do có quá nhiều thủ tục, điều kiện bắt buộc để được hỗ trợ, nên nhiều ngư dân đâm ra chán nản. Nhưng sau này, thủ tục đơn giản hơn, mức hỗ trợ được điều chỉnh cao hơn, nên người dân rất phấn khởi thực hiện. Ông Trần Xuân Hè ở thôn Thống Nhất I, xã Tân An (Yên Hưng) có tàu là thành viên của đội tàu đánh cá xa bờ trong xã. Đội tàu của ông thường đi đánh cá dài ngày, gần thì ở ngư trường Bạch Long Vỹ, xa hơn có khi vào tận vùng biển Thanh Hoá. “Có khi đi vài tháng, nhưng biết được chính sách hỗ trợ của Nhà nước, nên chúng tôi đã bàn nhau tranh thủ lúc về để làm các thủ tục đề nghị được hỗ trợ. Đến nay, chủ các tàu trong đội đều đã được nhận tiền hỗ trợ dầu theo QĐ 289 nên ai cũng rất phấn khởi”. Đối với bản thân ông Hè, tuy không được nhận tiền hỗ trợ do mới mua lại tàu của người khác (chủ cũ đã lĩnh tiền hỗ trợ rồi) nhưng ông cho biết vẫn rất vui vì Đảng, Chính phủ đã biết và chia sẻ với ngư dân trong lúc khó khăn. 

Gia đình chị Bùi Thị Thật ở khu 8, thị trấn Cái Rồng (Vân Đồn) có tàu đánh cá công suất 27 CV. Mặc dù máy móc của tàu đã xuống cấp, nhưng trong tình hình giá cả nhiên, vật liệu tăng cao, việc duy trì các chuyến đi biển đã khó khăn, nên anh chị chẳng dám nâng cấp, sửa chữa phương tiện. Nhưng cuối năm vừa rồi, sau khi làm hồ sơ, nhà chị được UBND huyện ra quyết định hỗ trợ tiền dầu mức 20 triệu đồng. Trước Tết Nguyên đán, chị đã được lĩnh 2 đợt với số tiền 12 triệu. Có tiền, anh chị đã mua thêm một máy mới với công suất 17 CV để lắp cho tàu nhà mình. “Được Nhà nước hỗ trợ tiền, cộng với giá cả xăng dầu đã ổn định, nên đời sống, công việc đi biển của chúng tôi đã ổn định và khấm khá hơn” - Chị Thật vui mừng.

Đối với ông Nguyễn Văn Huy, Trưởng thôn 9, xã Hạ Long (Vân Đồn) thì 6 tháng cuối năm 2008 quả là nhiều việc. Toàn thôn của ông có 62 chiếc tàu, thuyền, thế mà nhiều khi đêm hôm đang ngủ bà con cũng dựng dậy để nhờ hướng dẫn, xác nhận giấy tờ hồ sơ đề nghị được hỗ trợ tiền dầu theo QĐ 289. “Việc thì có nhiều hơn, mệt hơn và trách nhiệm cao hơn thật đấy, nhưng thấy bà con vui mừng vì được Nhà nước hỗ trợ tiền, mình là trưởng thôn cũng vui lây niềm vui của bà con” -  Ông trưởng thôn bộc bạch.

Và những điều còn băn khoăn, trăn trở

Không chỉ riêng ngư dân mà chính quyền các địa phương đều đang rất mong được cấp phát số kinh phí còn lại để giải ngân cho ngư dân kịp thời. Mặc dù QĐ 289 quy định việc hỗ trợ tiền dầu cho chủ các phương tiện tàu thuyền chỉ tiến hành trong năm 2008 và các địa phương cũng đã ban hành các quyết định hỗ trợ cho ngư dân, nhưng đến nay, số tiền mà các huyện được cấp phát để giải ngân đạt tỷ lệ rất thấp. Tổng số tiền mà UBND huyện Vân Đồn đã ra quyết định hỗ trợ cho ngư dân là trên 30,6 tỷ đồng nhưng đến nay huyện mới giải ngân được gần 9,9 tỷ đồng, còn trên 20,8 tỷ đồng nữa chưa chi trả cho dân được do trên chưa cấp tiền về. Cũng tương tự như vậy, tỉnh mới cấp cho huyện Yên Hưng được trên 18,7 tỷ đồng trong tổng số trên 82,3 tỷ đồng để địa phương giải ngân cho ngư dân. Trong số các ngư dân đã được chính quyền ra quyết định hỗ trợ, có người mới được lĩnh một phần, có người và thậm chí có xã chưa được nhận một đồng nào tiền hỗ trợ dầu cho ngư dân. Đồng chí Trần Thị Hải, Bí thư kiêm Chủ tịch UBND thị trấn Vân Đồn phản ánh: “Hỗ trợ thì phải kịp thời chứ. Lẽ ra phải giải ngân số tiền này cho ngư dân trước Tết để bà con chuẩn bị cho sản xuất đầu năm. Giờ đã ra giêng rồi vẫn phải đợi. Việc lĩnh tiền lại còn phải theo lịch của kho bạc. Nếu những tàu ở xa mà về lĩnh thì tiền dầu đi lại còn quá tiền hỗ trợ”.

Trong toàn tỉnh hiện vẫn chưa có trường hợp hộ ngư dân nào được hỗ trợ thay máy tàu; việc hỗ trợ mua bảo hiểm thân tàu và bảo hiểm tai nạn thuyền viên đạt tỷ lệ rất thấp. Mặc dù chính sách hỗ trợ cho ngư dân mua và đóng mới tàu từ 90CV trở lên được 70 triệu đồng/năm (trong 3 năm 2008-2010), thay máy mới từ 9 đến 18 triệu đồng/năm (tuỳ loại) nhưng trong cả năm 2008 toàn tỉnh không có trường hợp nào được hỗ trợ. Bên cạnh đó, vẫn còn những địa phương để xảy ra tình trạng cán bộ chưa làm hết trách nhiệm đã dẫn đến việc bỏ quên hồ sơ của ngư dân.