Người ta thường gọi những người bốc vác, vận chuyển hàng hóa thuê ở các bến cảng, chợ búa, hay bến tàu, bến xe với một danh từ khá gợi... Đó là hình ảnh của con bài Cửu Vạn trong bộ bài tổ tôm. Con bài này vẽ một người vác trên vai một kiện hàng. Danh từ Cửu Vạn miêu tả một công việc nặng nhọc, vất vả và cả nguy hiểm, nó đồng nghĩa với một khung cảnh lộn xộn, gồm những người lao động thủ công, lam lũ.
Thành phố Móng Cái là thành phố cửa khẩu lớn của Quảng Ninh, đồng thời cũng là cửa khẩu quốc tế. Thời bao cấp, Móng Cái vẫn có cửa khẩu nhưng chưa có sự buôn bán nhộn nhịp, sôi động như sau này.
Phương tiện thủy chờ bốc xếp hàng hóa.
Bước vào thời cơ chế thị trường, nhất là từ khi hai nước Việt - Trung mở cửa thông thương, cửa khẩu Móng Cái trở nên nhộn nhịp, sôi động suốt ngày đêm. Người dân hai bên bờ sông Bắc Luân qua lại tấp nập, vừa thăm thú nhau, vừa buôn bán, trao đổi hàng hóa. Hàng hóa của Trung Quốc mẫu mã, màu sắc hấp dẫn, giá cả phù hợp với thu nhập của người tiêu dùng Việt Nam. Vì vậy nên suốt ngày đêm, hàng hóa Trung Quốc qua cửa khẩu Móng Cái chảy vào nội địa Việt Nam hầu như không ngừng nghỉ. Không chỉ hàng tiêu dùng, lương thực, thực phẩm, hoa quả, quần áo, giày dép, đồ chơi trẻ em... mà máy móc, thiết bị, xe máy; phân bón, thuốc trừ sâu... đều có bày bán ở chợ Móng Cái.
Ngược lại, cửa khẩu tại thành phố Móng Cái cũng là nơi tập kết các mặt hàng mà Việt Nam có và phía Trung Quốc cần, từ nhãn lồng Hưng Yên, vải thiều Lục Nam, Lục Ngạn, dưa hấu miền Nam, hải sản Đồng Tháp Mười, cao su, cà phê Tây Nguyên... cũng ngày đêm từng đoàn xe container dọc đường 18A nối đuôi nhau tập kết tại thành phố Móng Cái.
Có hàng hóa ắt phải có người vận chuyển, bốc xếp. Anh Nguyễn Nam Sơn Chủ nhiệm HTX dịch vụ bốc xếp, vận chuyển hàng hóa cửa khẩu Quốc tế Móng Cái cho biết, những ngày mới mở cửa thông thương giữa hai nước qua cửa khẩu dọc hai bờ sông Ka Long như một “bãi chiến trường”, hàng hóa của Trung Quốc, hàng hóa của Việt Nam chờ xuất, chờ nhập tràn ngập, kéo theo sự tràn ngập hàng hóa là xuất hiện đội quân bốc vác - đội quân cửu vạn. Nạn tranh giành việc làm, tranh giành bến bãi diễn ra như cơm bữa, không ngày nào là không có xô xát, gây gổ, đánh chém nhau. Cùng với đội quân cửu vạn là nạn trấn cướp, là các tệ nạn xã hội hoành hành.
Nguyễn Nam Sơn là một thanh niên cao to, khỏe mạnh, cũng xuất hiện trong làng cửu vạn anh nhận thấy, không thể “quân hồi vô phèng” mãi, trong khi hàng hóa hai bên Việt Nam, Trung Quốc ngày càng phong phú, càng có nhiều hàng có giá trị cao, cần phải bảo đảm an ninh, trật tự nơi cửa khẩu. Đó không chỉ là công ăn, việc làm mà còn là uy tín của quốc gia. Sơn xin phép các cơ quan chức năng thành lập tổ bốc xếp, vận chuyển hàng hóa. Đề xuất của anh Nguyễn Nam Sơn được các ngành chức năng của TX Móng Cái (naỵ là thành phố Móng Cái) ủng hộ và tạo mọi điều kiện để tổ bốc xếp, vận chuyển được thành lập. Lúc đầu, tổ cũng chỉ có gần 20 người, chủ yếu là anh em trong họ hàng, bạn bè thân thích. Cơ sở và phạm vi hoạt động của tổ là một bãi hoang hóa bên bờ sông Ka Long. Tổ lập nghiệp từ hai bàn tay trắng. Nhưng là một tổ chức, dưới sự lãnh đạo của tổ trưởng Nguyễn Nam Sơn, anh em biết bảo ban nhau đoàn kết, thương yêu, giúp đỡ nhau, đặc biệt là làm việc có trách nhiệm, có kỷ luật. Từ đó khách hàng cả phía Trung Quốc lẫn phía Việt Nam đều tìm đến tổ thỏa thuận việc bốc xếp, vận chuyển hàng hóa...
Để thu hút thêm nhiều lao động, đáp ứng nhu cầu của chủ hàng xuất nhập khẩu hàng hóa, năm 2005 , tổ bốc xếp, vận chuyển xin phép thành lập HTX, với số lao động lên đến hơn 200 người. Vốn do xã viên đóng góp được ngót nửa triệu đồng. Tổ dành số vốn ít ỏi đó cải tạo bãi hoang hóa thành bãi tập kết hàng hóa. Rồi thành phố cho thuê 5.000 m2, vừa làm mặt bến, vừa làm nơi sinh hoạt của cả đội.
Được các chủ hàng tín nhiệm, công việc ngày càng nhiều, HTX đã bắt đầu có của ăn, của để. Năm 2006, HTX đầu tư hơn 600 triệu đồng lắp đặt băng tải hai làn để tải hàng từ dưới sà lan lên bến rồi bốc xếp lên ô tô và vận chuyển hàng từ ô tô xuống phương tiện vận tải thủy dưới sông. Tiến thêm bước nữa, năm 2007, HTX đầu tư hơn 600 triệu đồng nữa mua sắm cần cẩu, công suất 5-7 tấn. Do có sự đầu tư thiết bị, năng suất lao động tăng gấp nhiều lần bốc xếp thủ công, thời gian giải phóng phương tiện tăng gấp hàng trăm lần. Nhờ đó doanh thu năm 2008, HTX đạt trên 1,2 tỷ đồng, nộp các khoản cho Nhà nước đầy đủ, tham gia hoạt động từ thiện từ 30 đến 50 triệu đồng/năm. Thu nhập của người lao động đạt trên 3.000.000đ/người/ tháng, được trang bị bảo hộ lao động và đóng BHXH đầy đủ. HTX cũng rất quan tâm đời sống vật chất và tinh thần cho người lao động. Với đặc thù trên 50% là người tỉnh ngoài, HTX xây dựng nhà ở tập thể khá tươm tất cho anh em. HTX cũng đã thành lập tổ chức Công đoàn, sinh hoạt đều đặn.
Điều đặc biệt có ý nghĩa là HTX luôn phối hợp chặt chẽ với bộ đội Biên phòng, với Hải Quan cửa khẩu, với Công an phường bảo đảm an ninh trật tự nơi cửa khẩu. Anh Nguyễn Nam Sơn rất tự hào, từ ngày HTX được thành lập, mọi hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa diễn ra sôi động suốt ngày đêm, nhưng trật tự, an toàn, không có sự lộn xộn, trấn cướp, đâm chém nhau như trước, tệ nạn xã hội giảm hẳn. Đó là cái được lớn nhất nên HTX được nhiều cấp, nhiều ngành của thành phố và của tỉnh tặng bằng khen, giấy khen...
