Một lô đất từ nhiều năm vẫn để trống cho các hộ dân phía trong lấy làm đường đi; bất ngờ có một gia đình tuyên bố là đất nhà mình và tự ý xây một bức tường bịt lại lối đi bằng gạch xỉ. Ngay sau đó, UBND phường đã ra quyết định cưỡng chế tháo dỡ...
Chuyện thoạt nghe có vẻ rất hợp lý; song nếu tìm hiểu, mới thấy đằng sau nó ẩn chứa nhiều điều cần suy ngẫm... Lô đất trước đây là của gia đình bà Lan, nay đã thành lối di
Dân thì... tùy tiện
Lô đất được nói đến này nằm giữa hai ngôi nhà cao tầng của gia đình ông Chi và ông Mạnh ở tổ 1, khu 1a, phường Giếng Đáy (TP Hạ Long). Từ nhiều năm nay, nó được sử dụng làm lối đi từ trục đường chính vào một vài gia đình ở phía trong là nhà ông Thìn và ông Bình. Đến cuối năm 2005, gia đình bà Vũ Thị Lan (năm nay đã ngoài 80 tuổi) tự ý xây một tường rào bằng gạch xỉ (dài 2,7 m, cao 1,2 m ), với lý do: đây là đất của gia đình (ở từ năm 1965), nhưng đã cho nhà ông Bình và ông Thìn mượn làm lối đi từ năm 1991, nay ông Bình và ông Thìn đã có lối đi khác nên lấy lại...
Trao đổi với ông Bình và ông Thìn, chúng tôi nhận được những thông tin rất trái ngược nhau; ông Bình thì công nhận điều đó là đúng; nhưng ông Thìn thì kiên quyết nói rằng: Ông đến đây ở từ năm 1985 và “khi đó đã có con đường này rồi” “chẳng có chuyện “mượn đất” gì ở đây cả...” (?).
Một điều trớ trêu là chuyện này chỉ được thoả thuận bằng miệng nên khó có thể xác định ông Bình hay ông Thìn là người nói đúng sự thực. Tuy nhiên, qua một số tài liệu còn lưu lại và qua trao đổi với nhiều người dân từng ở khu vực này những năm đó, có thể khẳng định: Từ năm 1965, bà Lan đã sử dụng 1350 m2 đất ở đây. Năm 1990, bà Lan đã bán một phần diện tích (60 m2) cho vợ chồng ông Chi, một phần khác thị xã Hồng Gai (cũ) cấp cho hai hộ dân từ nơi khác đến (có bồi thường công tôn tạo cho bà Lan) là ông Mến (chủ cũ của ngôi nhà ông Mạnh đang ở) và ông Luyến. Đến lúc đó, lô đất thừa ra giữa nhà ông Chi và ông Mến mới trở thành lối đi chung cho cả nhà bà Lan, ông Bình và ông Thìn.
“- Lô đất này lẽ ra nhà tôi đã bán cho một người ở xã Hùng Thắng từ mấy năm trước rồi kia - Chị Hằng, cháu ở với bà Lan từ năm 1970 đến nay, nói: “- Chỉ vì hai gia đình liền kề (là nhà ông Chi và ông Mến) xây ban công lấn ra khoảng không nhiều quá nên người ta không mua nữa. Và vì chưa sử dụng đến nên chúng tôi mới để làm lối đi...”.
Nhưng có một điều rắc rối là từ cái ngày hai gia đình ở liền kề lô đất (là ông Chi và ông Mến) làm nhà, xây ban công lấn ra khoảng không, gia đình bà Lan lại không làm đơn khiếu nại, đề nghị chính quyền giải quyết; rồi khi làm nhà mới, không đi theo con đường cũ nữa, gia đình bà Lan cũng không sử dụng lô đất vào việc gì mà cứ để như thế cho tới bây giờ; cũng không đóng thuế sử dụng đất... Chính vì “để lâu cứt trâu hóa bùn” nên khi chị Hằng tự ý xây bịt lối đi thì chuyện tranh chấp xảy ra? Người đứng ra đề nghị chính quyền phường giải quyết là ông Thìn (còn ông Bình đã tự làm lối đi khác). Nhưng dễ dàng nhận thấy hai gia đình liền kề lô đất (là ông Chi và ông Mạnh) cũng rất nhiệt tình ủng hộ ông Thìn; đơn giản là nếu lô đất được sử dụng làm đường đi thì việc xây ban công lấn chiếm khoảng không của hai nhà sẽ không gặp rắc rối...
Nói cách khác, trong vụ tranh chấp này, lỗi thuộc về cả hai phía; và để giải quyết sao cho “thấu tình, đạt lý” , chính quyền cơ sở phải tìm hiểu kỹ lưỡng và nhất là cần có sự khách quan, công tâm. Thế nhưng...
Chính quyền lại... vội vàng
Những tưởng với tính chất phức tạp như vụ việc này thì chính quyền cơ sở sẽ rất thận trọng khi xem xét giải quyết; thế nhưng, thực tế lại không như vậy. Ngày 24-12-2005, chị Hằng tự ý xây bịt lối đi thì đến 31-3-2006, UBND phường Giếng Đáy mới lập biên bản vi phạm hành chính. Biên bản không lập ở hiện trường mà lại lập tại Trụ sở UBND phường; không có đại diện tổ dân, khố phố chứng kiến mà thành phần chỉ có một phó chủ tịch và một cán bộ địa chính phường. Thậm chí, không hiểu sao trong biên bản lại chỉ duy nhất có chữ ký của cán bộ địa chính (?). Cũng trong ngày 31-3, UBND phường Giếng Đáy đã ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với chị Hằng về hành vi này và đến ngày 13-4 thì có quyết định cưỡng chế tháo dỡ công trình. Và thật ngạc nhiên là trong quyết định ghi rõ: “căn cứ vào biên bản vi phạm hành chính lập ngày 12-4-2006 đối với bà Lê Thị Hằng về hành vi tự ý xây dựng tường rào trên đất công”, nhưng hỏi thì chị Hằng khẳng định: không hề có biên bản vi phạm nào được lập ngày 12-4-2006 cả (?). Ngạc nhiên hơn, trước đó đúng một tháng, 13-3, UBND phường Giếng Đáy đã có Thông báo gửi ông Khu trưởng và tổ trưởng tổ dân ở đây về việc cưỡng chế tháo dỡ công trình và yêu cầu họ vận động các hộ dân đóng góp kinh phí, cải tạo nâng cấp đoạn đường này (tức là lô đất đang bị xử lý). Lại nữa, trong biên bản vi phạm hành chính, quyết định xử phạt hành chính đều ghi rõ: lô đất này do “UBND phường Bãi Cháy quản lý” (?)... Điều này thật khó hiểu, bởi nếu đã do “UBND phường Bãi Cháy quản lý” sao UBND phường Giếng Đáy lại lập biên bản và ra quyết định cưỡng chế? Lại còn vận động người dân cải tạo, nâng cấp đường? Còn nếu do nó là vị trí giáp ranh, liên quan đến lối đi của các hộ dân thuộc phường Giếng Đáy thì chí ít, UBND phường Bãi Cháy phải được biết và cùng phối hợp trong quá trình giải quyết vụ việc chứ? Liệu làm như thế, UBND phường Giếng Đáy có vì lý do nào đó mà hơi quá vội vàng không? Thật là khó hiểu!
Đôi điều nói thêm...
Qua trao đổi với những người có liên quan đến vụ tranh chấp, một điều chúng tôi cảm nhận là hình như mối bất hòa giữa các gia đình láng giềng là bà Lan, chị Hằng với ông Thìn, ông Chi, ông Mạnh ngày càng căng thẳng. Thậm chí, ông Thìn còn “giận lây” cả với ông Bình, người đã thừa nhận ngày xưa có “mượn đất” bà Lan làm lối đi; còn ông Chi, khi chúng tôi hỏi về việc xây dựng ban công lấn ra khoảng không, đã tỏ thái độ bất hợp tác bỏ đi không tiếp tục câu chuyện nữa!
Vậy mà, trước đây họ là những hàng xóm thân thiết của nhau cả đấy. Trong tờ giấy chuyển nhượng đất, bà Lan còn ghi: “Tôi có ít đất nhượng lại cho cháu tôi là Nguyễn Thị Việt...” (bà Việt là vợ ông Chi). Cũng như vậy, giữa ông Thìn, ông Bình, bà Lan, từ xưa chưa có điều tiếng gì với nhau cả. Thế mà nay, tình cảm bị sứt mẻ, mâu thuẫn chỉ chờ dịp ra bùng phát... Trong hoàn cảnh ấy, nếu xét thấy bà Lan, chị Hằng đã có hành vi “lấn chiếm đất công”, gây ảnh hưởng đến các gia đình chung quanh thì chính quyền sở tại lẽ ra nên tổ chức họp tổ dân, khối phố để giải quyết trước đã. Đằng này lại vội vàng xử lý hành chính một cách cứng nhắc, thủ tục tiến hành không đầy đủ, thậm chí là quan liêu (chẳng hạn, những sai sót khi lập biên bản vi phạm hành chính, việc biết là đất do UBND phường Bãi Cháy quản lý mà vẫn tự ý ra quyết định cưỡng chế tháo dỡ v.v..). Dư luận sẽ đặt câu hỏi: Vì sao các cán bộ UBND phường Giếng Đáy lại vội vàng như vậy? Liệu có phải là vì muốn lập lại ổn định, trật tự tại địa bàn dân cư một cách thực sự công tâm? Hay còn vì lý do nào khác?
Điều này chỉ có những người trong cuộc mới có thể trả lời được.
