Đêm trước Tết Trung thu, trăng chưa sáng và tròn vạnh, nhưng tại một số xã miền núi huyện Ba Chẽ, tiếng trống ếch đã vang lên rộn ràng. Tại xã Đồn Đạc, tiếng cười nói, tiếng gọi nhau í ới thỉnh thoảng lại bị át đi bởi tiếng trống thì thùng, khiến cho không gian trở nên náo nhiệt, khác hẳn với những buổi tối tĩnh lặng thường ngày.
Chạng vạng tối, ánh trăng đã toả sáng phía chân núi. Đâu đó trên những con đường từ các xã lân cận đến Đồn Đạc đã vẳng tiếng người, xe. Không chỉ có người lớn dẫn trẻ nhỏ, mà cả những nhóm thanh niên từ các khe bản xa xôi cũng kéo về đây tham dự lễ Trung thu sớm.
Cùng phá cỗ (Trường PTCS Nam Sơn).
Lời bài hát “tùng rinh rinh” vọng lại từ sân trường PTCS Đồn Đạc, nơi được chọn làm địa điểm tổ chức, đã cuốn tôi theo không khí nhộn nhịp, vui vẻ đó. Chưa bao giờ được tham dự Tết Trung thu ở Ba Chẽ, nên sự náo nhiệt ở đây đã làm cho tôi khá bất ngờ. Đem sự ngạc nhiên này đến với đồng chí Trần Trung Thạo, Phó Ban Tuyên giáo Huyện uỷ Ba Chẽ, anh cho biết: Năm nào cũng vậy, đúng đêm Trung thu (15-8 âm lịch) trẻ em ở tất cả các thôn, bản của các xã đều tụ tập ở một địa điểm trung tâm của thôn để các bác cán bộ xã, thôn, các anh, chị phụ trách Đoàn thanh niên phát quà. Nhưng năm nay, Ba Chẽ được tỉnh giao là một trong hai địa phương làm điểm tổ chức Trung thu, vì vậy, đây sẽ là một đêm rằm lớn nhất từ trước tới nay đối với trẻ em Ba Chẽ.
Hẳn vì thế mà sự chuẩn bị đã được huyện Ba Chẽ, đặc biệt là thầy, trò trường PTCS Đồn Đạc lo liệu hàng tuần trước đêm 14 âm lịch. Bận rộn nhất là ngày diễn ra lễ đón chị Hằng. Các cô tíu tít lo việc mua sắm, bày biện mâm cỗ, cùng bao thứ để lo phục trang cho phần diễn kịch và hát văn nghệ. Các thầy cũng bận rộn không kém với việc thiết kế sân khấu, loa đài, làm đèn ông sao… “Mệt nhưng vui, bởi chưa bao giờ trường mình có một sân khấu lớn như vậy!” - một thầy giáo trẻ tâm sự.
Và rồi, cái đêm mong chờ không chỉ đối với trẻ em xã Đồn Đạc cũng đã đến. Dưới ánh đèn sân khấu, có những đôi mắt tròn xoe của những học sinh người Dao, người Tày… lần đầu có chung một niềm vui Tết Trung thu cùng với bạn bè. Các em hào hứng dõi xem các trò chơi như thi múa hát, diễn thời trang và thi mâm cỗ, đèn ông sao, và niềm vui như vỡ òa với những món quà được tặng. Được tham dự một đêm hội Trung thu rộn ràng, gương mặt các bé bừng lên nét hồ hởi, vui tươi. Em Phùn Văn Thương, người dân tộc Dao ở xã Thanh Sơn (cách Đồn Đạc gần 10km) cũng theo chị đến đây từ chiều tối. Cảm giác rụt rè, khó bắt chuyện của em lúc ban đầu như tan biến khi em tham gia vào đoàn rước đèn trong lễ Trung thu. Khi tôi hỏi “có vui không?”, hầu hết chỉ nhận được tiếng cười giòn tan của các cô bé, cậu bé người dân tộc thiểu số. Đó là câu trả lời đầy đủ nhất.
Cô bé Hà Thị Hoa se sẽ vuốt bộ râu mượt mà, sờ vào con mắt điện của đầu lân mà trước đây chỉ thấy qua ti vi, rồi đưa tay lên vuốt ngực mình như cố nén hơi thở hồi hộp, nhoẻn miệng cười bẽn lẽn. Các cô bé, cậu bé khác loanh quanh theo ông địa, thỉnh thoảng lại len lén sờ vào cái bụng to của ông rồi chạy túa đi.
Sau khi xem các bạn biểu diễn văn nghệ, các em được phá cỗ cùng chú Cuội, chị Hằng (là thầy và cô giáo nhập vai). Mâm cỗ ở vùng cao tuy không được đầy đủ như thành thị nhưng cũng đủ, bưởi, chuối, hồng, na, bánh dẻo, bánh nướng…
Cô và trò Trường PTCS Đồn Đạc chuẩn bị mâm cỗ Trung thu.
Năm nay, địa điểm tổ chức Trung thu nào ở Ba Chẽ cũng công phu hơn mọi năm. Ngoài trường PTCS Đồn Đạc được chọn là nơi tổ chức điểm vào đêm 14 âm lịch, thì tất cả 20 trường phổ thông và mẫu giáo trên địa bàn huyện đều đồng loạt tổ chức vui Tết Trung thu cho các em học sinh vào đúng ngày rằm. Màn đêm trên các khe, bản mù xa bị phá vỡ bởi ánh sáng từ những ngọn đèn ông sao, bởi tiếng khua gõ từ bất cứ thứ gì có thể phát ra âm thanh do đám trẻ vui nghịch. Bên cạnh những hoạt động văn nghệ, thể thao, để phát huy bản sắc dân tộc, ở những xã vùng cao còn tổ chức các trò chơi dân gian như: ném còn, đẩy gậy, bắn nỏ,… tạo điều kiện cho các em phát huy sở trường và năng khiếu của mình. Được biết, để tổ chức tốt các hoạt động này, trước đó Huyện Đoàn đã tổ chức tập huấn công tác Đội cho tất cả các cán bộ Đoàn phụ trách ở các xã; thống nhất chương trình với chi đoàn các cơ quan, đơn vị, trường học trên địa bàn để lên kế hoạch tổ chức cho các cháu thiếu niên, nhi đồng đảm bảo vui tươi, an toàn và tiết kiệm.
Gặp anh Phùn Chăn Tài, người dân tộc Dao ở xã Nam Sơn, đang dắt con trai đi xem hội trăng rằm, anh kể lại: Ngày rằm Trung thu thời anh còn trẻ con vẫn như bao ngày bình thường khác. Không đèn ông sao, không bánh kẹo. Trò chơi của trẻ em nơi đây hoàn toàn là tự làm hoặc tự nghĩ ra chơi cùng với núi rừng. Nay được xem Trung thu vui như thế này, tôi cũng vui mừng như con trai tôi vậy!
Anh Trần Trung Thạo tâm sự: “Có hiểu nỗi khó khăn của miền núi, chúng ta mới thấy hết ý nghĩa của việc tổ chức những ngày hội như thế này cho trẻ em. Riêng đối với các em dân tộc thiểu số, có hoàn cảnh khó khăn, ngày hội như Trung thu năm nay có ý nghĩa giáo dục rất lớn, khích lệ các em học tập, tham gia sinh hoạt cộng đồng”.
Tết Trung thu ở thành thị đang dần bị mờ nhạt, hiện đại hoá. Trẻ em cũng như người lớn không còn ai nghĩ đến việc làm đèn ông sao, đèn lồng..., tất cả đều được mua sẵn từ cửa hàng với những đồ chơi hiện đại, xa rời truyền thống. Còn Trung thu ở vùng cao vẫn giữ được nhiều nét đẹp truyền thống, không chỉ là ngày để trẻ em được vui chơi mà còn là dịp toàn xã hội thể hiện tình yêu thương, trách nhiệm của mình với con trẻ và cũng là dịp tốt để giáo dục cho các em về truyền thống văn hoá của dân tộc, của địa phương để các em càng thêm yêu quê hương, đất nước.
