“Tôi chỉ duy nhất có một lần được gặp Bác, đó là cái buổi chiều đáng nhớ ấy. Thế nhưng, quãng thời gian ngắn ngủi này đã theo suốt cuộc đời tôi, giúp tôi vững vàng lên rất nhiều trong cuộc sống và công tác...” - Bác Mai Hữu Phần, một trong những thợ mỏ của Công trường khai thác than Đèo Nai (thuộc XN Than Cẩm Phả những năm 1959-1960) xúc động nói với chúng tôi...
Bác Hồ thăm công trường than Đèo Nai, 30-3-1959.
''Hồi ức đã thành sức mạnh...”
Có thể nhận thấy hồi ức về sự kiện Bác Hồ đến thăm Công trường than Đèo Nai ngày 30-3-1959 đã để lại dấu ấn sâu đậm như thế nào với bác Mai Hữu Phần. Người thợ mỏ già đã ngoại thất thập rồi, nhưng trong câu chuyện, mọi chi tiết về cái buổi chiều được gặp Bác ấy vẫn sống động, tươi mới như vừa xảy ra hôm qua...
''- Hồi ấy, tôi mới 23 tuổi, là công nhân chạy trục kéo xe goòng. Vừa tan ca thì thấy quản đốc công trường bảo anh em nán đợi để đón khách. Nói thật là không ai ngờ khách lại là Bác Hồ cả!'' -Bác Mai Hữu Phần kể: ''- Một lúc sau, nhìn ra phía đường 40 thì thấy có chiếc xe com măng ca, nhưng xe không lao thẳng đến chỗ chúng tôi đang đứng, mà dừng lại cách đó khoảng hơn trăm mét. Trong số những người từ trên xe bước xuống, tôi ngạc nhiên thấy có một “ông già”, mặc bộ quần áo nâu, đầu đội mũ cát rộng vành, vai vắt chiếc khăn bông, dáng người cao, gầy mảnh mai... Chúng tôi ngỡ ngàng vì không tin được Bác lại lên tận cái nơi đèo heo hút gió này. Mãi đến khi Bác tới nơi, chúng tôi vẫn cứ ''đứng đực'' ra. Bác bước tới, dáng nhanh nhẹn, tươi cười bảo anh em chúng tôi quây quần lại gần Người...”.
Tôi hỏi bác Phần về những điều Bác Hồ đã nói với anh em thợ mỏ hôm ấy, bác Phần bảo: ''-Những điều ấy thực ra đều đã được ghi lại trong Sổ vàng truyền thống, trong các cuốn sử v.v... Nhưng chú biết không, cái làm cho tôi cũng như các anh em thợ mỏ khác có mặt hôm ấy xúc động là sự gần gũi của Người. Chú chưa gặp Bác nên có thể chưa hình dung nổi đâu. Từ ánh mắt, nụ cười, giọng nói v.v... của Người toát lên sự ấm cúng, khiến cho bất cứ ai cũng có cảm giác tự tin, hoạt bát hẳn lên...”. Theo bác Phần tâm sự thì dẫu chỉ được gặp Bác Hồ trong khoảng chưa đến một tiếng đồng hồ nhưng quãng thời gian ngắn ngủi ấy vô cùng có ý nghĩa đối với cuộc đời bác, một thợ mỏ cả cuộc đời gắn bó với Đèo Nai. Quyết định đi học để trở thành một cán bộ công đoàn chuyên trách và gắn bó với công việc này suốt hơn ba chục năm tại Mỏ Đèo Nai cũng xuất phát từ việc thấm nhuần lời dạy của Bác Hồ, rằng ''công nhân là giai cấp lãnh đạo, là chủ mỏ thì phải làm sao cho xứng đáng với vai trò làm chủ... phải làm cho mình, cho nhân dân và cho con cháu chúng ta nữa...”. Ngay cả khi phải đối mặt với những mất mát, hy sinh tưởng quá sức chịu đựng, cả vợ và cô con gái út bị bom Mỹ sát hại năm 1969, bác Phần bảo bác vẫn đứng vững được là nhờ có một sức mạnh “huyền bí” nào đấy truyền cho từ sau lần gặp Bác năm ấy!
- Và tôi nghiệm ra một điều là không riêng tôi mà với cả Công ty Than Đèo Nai cũng vậy! Việc Đèo Nai vinh dự được Bác Hồ về thăm năm ấy đã thổi một luồng sức mạnh to lớn cho các thế hệ thợ mỏ ở đây vượt qua mọi khó khăn, thách thức, thậm chí có lúc tưởng chừng như không thể vượt qua! - Bác Mai Hữu Phần nói, nét mặt trầm ngâm; có vẻ như đây là sự chiêm nghiệm từ bao năm gắn bó với Đèo Nai của người thợ mỏ già này thì phải...
''Đèo Nai không hổ thẹn với Người...”
Nhà ăn trên công trường than Đèo Nai, nơi Bác Hồ năm xưa vào thăm, nay đã khang trang hơn rất nhiều.
Trước chuyến đi Đèo Nai lần này, tôi gọi điện cho giám đốc Công ty, anh Trần Văn Chiều. Anh Chiều xin lỗi vì quá bận, không thể tiếp chúng tôi được và bảo: ''- Nhưng nhà báo cứ về tìm hiểu thực tế! Tôi chỉ xin nói ngắn gọn thế này, Đèo Nai đã trải qua 47 năm phấn đấu và trưởng thành, cho đến nay, các thế hệ thợ mỏ Đèo Nai có thể hãnh diện mà nói rằng: Đèo Nai đã không hổ thẹn với Người!”...
Trò chuyện với Chủ tịch Công đoàn Nguyễn Xuân Hán tại văn phòng Công ty, có cả nhà báo Trần Ngọc Tảo, một người vốn xuất thân là thợ mỏ Đèo Nai, lại là nhà báo rất quan tâm đến những bước thăng trầm của Công ty trong những năm đổi mới, tôi hiểu vì sao giám đốc Trần Văn Chiều lại nói như vậy.
''- Nói về truyền thống, Đèo Nai có bề dày đáng nể với những ''cú đột phá'' đã trở thành biểu tượng cho ý chí vươn lên của công nhân mỏ... - Nhà báo Trần Ngọc Tảo nhận xét: ''- Có ai từng làm trong ngành than lại không nhớ chiến dịch ''Công phá đồi Him Lam'' của thợ mỏ Đèo Nai những năm đầu thập kỷ sáu mươi; hay ''cú'' hạ đồi 288 vào những năm đầu thập kỷ chín mươi, khi mà Đèo Nai đang đứng trước thách thức do cạn kiệt tài nguyên, có nguy cơ thợ mỏ mất việc làm! Rồi việc đổi mới công nghệ, đổi mới quản lý sản xuất v.v... trong những năm gần đây... Tất cả cho thấy, cho dù có những lúc thăng, lúc trầm, nhưng Đèo Nai luôn ghi nhớ và làm theo những lời Bác dạy...”.
Và không phải ngẫu nhiên, trong quá trình phát triển, Đèo Nai đã 5 lần được giữ cờ thi đua luân lưu của Bác Hồ cho ngành than; 2 lần được nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND vào năm 1998 và Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới vào năm 2000, hai cá nhân được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động, 2 người khác được Bác Hồ tặng Huy hiệu của Người và rất nhiều tập thể, cá nhân được tặng thưởng Huân chương Lao động, Bằng khen của Chính phủ...
Bước vào năm 2007, Công ty Than Đèo Nai đã cổ phần hóa thành Công ty cổ phần Than Đèo Nai -TKV. Chuyển sang mô hình quản lý mới nhưng truyền thống ''Làm theo lời Bác'' mà các thế hệ thợ mỏ Đèo Nai đã tạo dựng và phát huy từ mấy chục năm nay thì vẫn vẹn nguyên như một sức mạnh tinh thần giúp Công ty vươn lên đáp ứng yêu cầu của thời kỳ mới. Chủ tịch Công đoàn Nguyễn Xuân Hán cho biết: Vấn đề hiện nay với Công ty là phải làm sao vượt qua được những khó khăn khách quan do sự cạn kiệt tài nguyên, khai truờng ngày càng phải xuống sâu đòi hỏi phải đổi mới công nghệ thì mới đáp ứng yêu cầu sản xuất; trong khi đó, việc đầu tư mới chưa nhiều, cung độ vận chuyển xa, đổ thải khó v.v... Và để khắc phục những khó khăn ấy, hiện tại, Công ty đang tập trung sắp xếp lao động, định rõ ngành, nghề phù hợp, sao cho đảm bảo gọn, nhẹ, hiệu quả nhất. Mặt khác, tiếp tục đẩy mạnh phong trào thi đua, động viên tinh thần kết hợp với đãi ngộ vật chất nhằm khuyến khích người lao động hăng say làm việc vì lợi ích chính mình và lợi ích của doanh nghiệp...
'' -Trong điều kiện hiện nay, lời dạy của Bác ngày 30-3 năm ấy: ''Cán bộ, công nhân cần phải học tập cho tốt vấn đề cải tiến quản lý xí nghiệp...'' và ''phải thi đua làm nhiều, nhanh, tốt, rẻ...'' lại càng có ý nghĩa!''- Chủ tịch Công đoàn Nguyễn Xuân Hán nới: ''- Thấm nhuần lời dạy của Bác, chỉ tính trong 4 tháng đầu năm 2007, Công ty đã khai thác và tiêu thụ được gần 1,2 triệu tấn than, tăng 6% so với cùng kỳ năm trước, doanh thu đạt gần 400 tỷ đồng, tăng 12%...''.
Cùng với việc SXKD phát triển, đời sống vật chất, tinh thần của thợ mỏ cũng nâng cao lên; từ nhiều năm nay, Công ty luôn lo đủ việc làm cho 3.600 lao động, với mức thu nhập bình quân hiện tại là 4,1 triệu đồng/người/tháng... Nói cách khác, nếu so với trước đây, đời sống thợ mỏ Đèo Nai đã khác xưa một trời một vực... Điều đó khẳng định sự cố gắng, vươn lên không ngừng của tập thể cán bộ, thợ mỏ Đèo Nai để ''không hổ thẹn với sự quan tâm của Người '' - như lời giám đốc Trần Văn Chiều đã nói.
Thay lời kết
Tầng 10 của Công trường than Đèo Nai, nơi Bác Hồ về thăm năm xưa nay là khu vực Trụ Bắc, một trong những khai trường lớn của Công ty. Và khác với những di tích lịch sử từng ghi dấu chân của Người, nơi đây không có dựng bia hay một đài kỷ niệm nào cả... Tôi đặt vấn đề này với những người đã gặp trong chuyến đi hôm ấy. Và thật bất ngờ, bác Mai Hữu Phần, một người, như đã nói ở trên, rất tin vào sức mạnh ''huyền bí''... lại phản đối ngay: ''- Không có bia, có đài kỷ niệm trên thực địa nhưng trong lòng những người thợ mỏ vẫn luôn giữ mãi dấu ấn không phai mờ về Bác trong tâm hồn, đó chẳng phải là điều,quan trọng nhất hay sao? Tôi tin, Bác sẽ chỉ vui hơn khi những nơi mình đến càng ngày cuộc sống càng tốt đẹp hơn!”.
Tôi nghe bác Phần nói, chợt thấy lòng ấm áp. Chỉ còn mấy ngày nữa thôi là tới ngày sinh của Bác rồi...
