Vừa qua chúng tôi có một chuyến đi cùng Nhóm Giáo dục đồng đẳng tuyên truyền phòng chống HIV/AIDS thuộc dự án DFID (phòng lây nhiễm HIV). Qua chuyến đi, chúng tôi càng hiểu hơn về sự vất vả, lòng nhiệt tình với công việc của những người tham gia nhóm giáo dục đồng đẳng này...
Nhóm giáo dục đồng đẳng cho nhân viên nhà hàng (TP Hạ Long) giao ban trao đổi nghiệp vụ.
Trong vai trò là một thành viên của dự án DFID, chúng tôi đến nhà chị ĐTN, trưởng nhóm giáo dục đồng đẳng tuyên truyền phòng chống HIV/AIDS cho đối tượng là nhân viên nhà hàng khách sạn, khu vui chơi giải trí, gái mại dâm... ở khu vực Hòn Gai. Lúc này, chị đang tuyên truyền cho hai cô gái là nhân viên nhà hàng. Theo các chị trong nhóm cho biết: Tuy không thường xuyên, song hai cô này thi thoảng vẫn “đi khách”... Buổi nói chuyện diễn ra khá thân tình. Cách thức tuyên truyền về HIV/AIDS, các bệnh lây truyền qua đường tình dục được chị N chuyển tải thành những câu chuyện hiện thực trong cuộc sống hằng ngày để các bạn trẻ hiểu một cách thực tế nhất. T. 23 tuổi một trong hai cô gái, nói chuyện khá cởi mở. T. kể: “Quê em ở Hải Dương, hoàn cảnh gia đình khó khăn, đông anh chị em. Quê em có nhiều chị ra Quảng Ninh làm. 3 năm trước, khi về nhà chơi, các chị ấy rủ em ra đây kiếm việc. ở nhà cũng chẳng biết việc gì, vậy là em đi”. Những ngày đầu mới làm phục vụ ở nhà nghỉ, thu nhập của T. được vài trăm nghìn, chỉ đủ tiền thuê nhà và sinh hoạt tối thiểu. Rồi có khách gạ gẫm, nghĩ để có thêm tiền gửi về cho gia đình, có tiền để cuộc sống bớt khó khăn, vậy là đi... T. cho biết, tuy “đi khách” nhưng không thường xuyên, mà chủ yếu vẫn làm công việc phục vụ. Khi nghe tôi hỏi về Nhóm Giáo dục đồng đẳng, đang buồn vì câu chuyện cuộc đời mình, T. tươi tỉnh hẳn: “Lúc đầu các chị ấy mới đến chỗ chúng em ở để nói chuyện, ai cũng sợ, tất cả đều giấu hết. Nhưng rồi các chị ấy đến nhiều lần, nói rất dễ nghe và gần gũi nên dần bọn em cũng coi các chị ấy như người nhà”.
M. hơn T. 2 tuổi, đã có 5 năm trong nghề, nhưng tiếp xúc với tôi có vẻ dè chừng hơn. M. đã từng đi làm ở nhiều nhà nghỉ, nhà hàng khác nhau. Trước đây, M. cũng chỉ nghe loáng thoáng về lây nhiễm HIV. M. bảo: “Nghề bọn em đi làm cả đêm, có hôm làm cả chiều, sáng thì ngủ bù, hôm nào rảnh rỗi, không có khách lại rủ nhau chơi bài đỡ buồn, nên không có thời gian xem ti vi, đọc báo, nghe đài. Các chị ở Nhóm Giáo dục đồng đẳng đến nhiều lần lắm, hôm gặp người này, mai gặp người khác, vì khu ở trọ như bọn em mấy khi có mặt ở nhà đông đủ. Cũng nhờ các chị ấy mà bọn em biết cách tự phòng tránh cho mình các bệnh lây qua đường tình dục, nhất là HIV. Các chị còn liên hệ giúp để bọn em khám, kịp thời phát hiện bệnh”. T. cho biết, khu trọ của T. cũng có những trường hợp phát hiện mình có HIV. T. nói: “Các chị ấy cũng chẳng giấu, về khóc vật vã suốt, song rồi lại thôi. Nhờ có nhóm Giáo dục đồng đẳng đến tuyên truyền nên các chị ấy cũng biết cách phòng tránh cho người khác khi hành nghề...”.
Chuyện của nhóm giáo dục đồng đẳng
Nhóm Giáo dục đồng đẳng tuyên truyền phòng chống HIV/AIDS cho đối tượng là tiếp viên nhà hàng, cơ sở vui chơi giải trí, gái có hành nghề mại dâm trên địa bàn TP Hạ Long gồm 20 thành viên; chia ra 2 nhóm ở khu vực Bãi Cháy và khu vực Hòn Gai. Thành phần tham gia là tiếp viên nhà hàng, chủ các cơ sở dịch vụ, khu vui chơi giải trí. Nhóm được thành lập và đi vào hoạt động từ năm 2004 (lúc đầu 18 người) với nhiệm vụ cung cấp thông tin về HIV/AIDS, bệnh lây truyền qua đường tình dục cho nhân viên, chủ các nhà hàng, cơ sở vui chơi giải trí, gái có hành nghề mại dâm trên địa bàn mình quản lý; khuyến khích các đối tượng luôn sử dụng bao cao su sạch, hướng dẫn cách sử dụng, phát tài liệu tuyên truyền; hỗ trợ các đối tượng nhiễm HIV/AIDS gặp khó khăn; vận động chị em đi khám bệnh... Chị ĐTN, nhóm trưởng khu vực Hòn Gai cho biết: Để tiếp xúc được với nhân viên nhà hàng khách sạn, các thành viên của nhóm đều phải dựa vào mối quan hệ của mình với các chủ nhà hàng, nhà nghỉ... Trước đây, các thành viên trong nhóm phần lớn là nhân viên nhà hàng, khách sạn, thậm chí có cô còn “đi khách”. Nhưng rồi những người đó thường nay ở nhà hàng này, mai làm nhà hàng khác, chỗ ở di chuyển liên tục nên rất khó quản lý, vậy là thành viên trong nhóm được thay thế dần, giờ chủ yếu là chủ hoặc đã từng là chủ của các nhà hàng, nhà nghỉ... Trước đây chị N. cũng là chủ quán cà phê, nuôi cả nhân viên phục vụ, nhưng giờ đã nghỉ. Chị đã có thâm niên 10 năm trong việc tiếp xúc, tuyên truyền phòng chống HIV/AIDS cho các đối tượng nhân viên nhà hàng, khách sạn; gái hành nghề mại dâm... bởi trước khi tham gia dự án DFID, chị đã tham gia một số dự án phòng chống HIV của các tổ chức khác. Các dự án đó kết thúc và chị chuyển sang làm cho dự án này. Nhóm Giáo dục đồng đẳng do chị N. làm trưởng nhóm, có 14 người, phụ trách tuyên truyền ở các phường: Hồng Hải, Cao Xanh, Yết Kiêu, Cao Thắng, Bạch Đằng... Để tiện cho công việc, chị chia 2 người phụ trách địa bàn 1 phường. Còn khu vực Bãi Cháy do chị B. phụ trách với 6 thành viên, quản lý địa bàn 2 phường: Giếng Đáy, Bãi Cháy. Tham gia nhóm giáo dục đồng đẳng được 3 năm nay, chị B. kể: “Tôi cũng đã từng là chủ nhà hàng, vậy mà ngày đầu mới tiếp xúc với các bà chủ để tuyên truyền thật khó khăn. Thậm chí có nhiều nơi khi nghe trình bày về tuyên truyền, các chủ nhà hàng, nhà nghỉ đuổi thẳng. Nhưng rồi qua giới thiệu từ chủ này đến chủ khác, thấy việc của chúng tôi cũng chẳng ảnh hưởng gì nên họ cũng nghe ra, nhiều nơi còn tập hợp cả nhân viên về đông đủ để nghe hướng dẫn, tuyên truyền cách phòng tránh lây truyền các bệnh qua đường tình dục. Bây giờ thì quen thuộc quá rồi nên chúng tôi thường đến thẳng những điểm trọ để tuyên truyền cho các cô gái”. Nhóm Giáo dục đồng đẳng khu vực Bãi Cháy còn mở rộng phạm vi hoạt động ra cả phường Hà Khẩu (Hạ Long), thị trấn Trới (Hoành Bồ). Chị G. đồng đẳng viên phụ trách tuyên truyền khu vực Bến Đoan, cho biết: Làm công việc này phải kiên trì bởi số nhân viên nhà hàng, khách sạn, gái có hành nghề mại dâm... thường di chuyển liên tục, mà phải đi lại nhiều lần mới gặp để tuyên truyền. Chị N. là chủ một nhà nghỉ ở phường Hồng Hải, nơi chị cũng có vài nhân viên làm việc. Chị bảo: “Tôi vẫn nhắc nhở nhân viên của mình không “đi khách”, nhưng sao quản lý họ được. Nhóm Giáo dục đồng đẳng tuyên truyền giúp nhân viên của tôi hiểu biết hơn về HIV, bệnh lây truyền qua đường tình dục và cách phòng tránh nên chúng tôi cũng bớt tiền thuốc thang cho họ”. Bên cạnh việc thường xuyên phải đi lại tuyên truyền với giờ giấc không ổn định, để giúp các phòng khám cố định và phòng khám lưu động của dự án DFID tổ chức các đợt khám bệnh lây truyền qua đường tình dục, các thành viên trong nhóm còn tập hợp nhân viên nhà hàng, khách sạn, khu vui chơi giải trí; gái có hành nghề mại dâm đến nhà mình, bởi theo chị B. làm như vậy để tránh e ngại cho họ. Bản thân các cô gái không muốn đến chỗ họ làm hay khu trọ họ đang ở để khám bệnh vì họ muốn giấu nghề của mình.
Ngoài ra, nhóm giáo dục đồng đẳng còn có nhiệm vụ chuyển phát bao cao su miễn phí của dự án DFID đến các nhân viên nhà hàng khách sạn, gái thường xuyên có quan hệ tình dục. Chị ĐTN cho biết: “Cách làm như vậy không phải để khuyến khích, mà phòng lây nhiễm HIV cho chính mình và cho cả người khác”. Hiện một số nhà hàng, khách sạn, nhà nghỉ đã có những hộp bao cao su đặt ở khu vực dễ nhìn thấy với mục đích ngăn chặn sự lây lan của HIV trong cộng đồng. Mặc dù họ còn gặp nhiều khó khăn, thậm chí không nhận được sự cảm thông của nhiều người, song các thành viên của nhóm chính là người giúp những dự án phòng chống HIV/AIDS triển khai ở tỉnh thành công hơn, góp phần tích cực trong việc khống chế, ngăn chặn lây nhiễm HIV trên địa bàn.
