Sáng 23/11, Quốc hội họp phiên toàn thể tại hội trường, biểu quyết thông qua Luật Thống kê (sửa đổi) và thảo luận những vấn đề còn ý kiến khác nhau của dự án Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em (sửa đổi). Đoàn đại biểu Quốc hội Quảng Ninh có đại biểu Ngô Thị Minh, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, giáo dục, thanh niên, thiếu niên và nhi đồng của Quốc hội tham gia phát biểu ý kiến.
Đại biểu quan tâm đến vấn đề về cơ chế thúc đẩy chính sách xã hội hóa để đạt mục tiêu“bảo đảm công bằng về cơ hội thụ hưởng hỗ trợ từ Nhà nước cho mọi trẻ em ở bậc học mầm non... không phân biệt cơ sở giáo dục công lập và ngoài công lập” (nêu tại khoản 4 điều 44 của dự thảo luật). Theo đại biểu, nguyên tắc không phân biệt đối xử và bảo đảm lợi ích tốt nhất đối với mọi trẻ em đã được thể hiện xuyên suốt trong Công ước Quốc tế về quyền trẻ em. Thời gian qua, tuy công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em luôn nhận được sự quan tâm, chăm lo của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội; nhưng quá trình triển khai cơ chế hỗ trợ của Nhà nước để thúc đẩy chính sách xã hội hóa giáo dục đã đẩy đến môi trường cạnh tranh thiếu bình đẳng giữa các cơ sở giáo dục công lập và ngoài công lập, không bám sát 2 nguyên tắc nêu trên, làm cho một bộ phận không nhỏ trẻ em có hoàn cảnh kinh tế khó khăn phải chịu nhiều thiệt thòi, không được hưởng sự hỗ trợ công bằng từ phía Nhà nước và không được cơ hội bình đẳng để phát triển toàn diện khi thực hiện quyền trẻ em.
Thực tế hiện nay, phần đông số trẻ em dưới 36 tháng tuổi đang phải chăm sóc, nuôi dưỡng tại các cơ sở giáo dục ngoài công lập (như các nhóm trẻ gia đình, các nhà trẻ tư thục, các cơ sở tôn giáo...). Số trẻ em được chăm sóc ở các nhà trẻ công lập được sự hỗ trợ toàn diện của Nhà nước chỉ là con số rất nhỏ (cả công lập và ngoài công lập mới đáp ứng chỗ gửi cho khoảng 23% số trẻ em trong độ tuổi này). Tại các nhà trẻ tư thục, các nhóm trẻ gia đình, đa phần các nhà đầu tư phải chi phí từ A đến Z, cả người dạy, người học và nhà đầu tư đều không nhận được sự hỗ trợ nào từ phía Nhà nước. Nguồn học phí khiêm tốn thu từ gia đình các em vừa để trả lương cho người chăm nuôi; trả tiền đầu tư, khấu hao cơ sở vật chất; vừa phải trả tiền thuê đất, tiền xây dựng trường, lớp... Vấn đề này phản ánh sự hỗ trợ rất thiếu công bằng của Nhà nước với một bộ phận không nhỏ trẻ em, đặc biệt với trẻ em dưới 36 tháng tuổi, đây là giai đoạn đầu đời quan trọng nhất đã được các nhà khoa học thế kỷ 21 chứng minh, cần sự chăm nuôi đặc biệt của Nhà nước, gia đình và toàn xã hội để trẻ em được phát triển toàn diện cả thể chất và tinh thần.
Nhiều nước trên thế giới, chính sách hỗ trợ của Nhà nước để mọi trẻ em được phát triển toàn diện ngay từ giai đoạn đầu đời luôn được đề cao, coi trọng và chính sách đối với nhóm trẻ nhỏ này thường được Chính phủ các nước hỗ trợ theo đầu trẻ kể từ khi trẻ được sinh ra. Nhà nước có trách nhiệm bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng cho những người làm nhiệm vụ chăm nuôi trẻ nhỏ tại nhà thay cho bố mẹ của trẻ phải đi làm và Chính phủ coi đó là một nghề quan trọng phải đào tạo bài bản. Ở nước ta, về lâu dài, vấn đề này cũng cần được đặt ra đối với các nhà hoạch định chính sách.
Đại biểu cho rằng còn nhiều bất cập trong cơ chế thúc đẩy chính sách xã hội hóa hiện hành. Mặc dù một số văn bản có đề cập đến cơ chế hỗ trợ về đất đai, thuế, tín dụng cho các cơ sở giáo dục ngoài công lập nhưng trên thực tế đang rất khó triển khai vì các văn bản này chưa chọn đúng hoặc chưa đưa ra đối tượng hỗ trợ, tiêu chí, cách thức hỗ trợ và chưa quy định rõ trách nhiệm của các cơ sở giáo dục ngoài công lập khi được nhà nước hỗ trợ sẽ phải chuyển phần hỗ trợ này cho trẻ em được thụ hưởng chính sách thông qua việc khống chế mức thu học phí để bảo đảm công bằng đối với mọi trẻ em, trong đó có trẻ em ở bậc học mầm non. Chỉ khi nào bài toán này được giải quyết thỏa đáng, chúng ta mới hy vọng có được môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các cơ sở giáo dục công lập và ngoài công lập. Khi đó cụm từ “không phân biệt các cơ sở giáo dục công lập và ngoài công lập” quy định tại Khoản 4 Điều 44 của dự thảo Luật mới có thể đi vào cuộc sống.
Về đối tượng hỗ trợ, Nhà nước không thể và không nên hỗ trợ tất cả các cơ sở giáo dục ngoài công lập. Để điều hành xã hội phát triển đúng hướng, Nhà nước chỉ tập trung hỗ trợ các cơ sở giáo dục ngoài công lập khi các cơ sở này phát triển đúng quy hoạch và có hồ sơ đăng ký, cam kết phát triển thành cơ sở chất lượng cao. Khi đó, nhiều cơ sở ngoài công lập chất lượng cao có mức học phí phù hợp sẽ được ra đời. Như vậy, đối tượng thu hút vào các cơ sở giáo dục ngoài công lập chất lượng cao này sẽ là con em của các gia đình có điều kiện về kinh tế. Nhà nước sẽ kiểm định chặt chẽ về chất lượng và có chính sách ưu tiên, tạo điều kiện thuận lợi về công tác tuyển sinh cho các cơ sở này. Khi đó, các cơ sở giáo dục công lập sẽ dành chỗ học cho số đông con em của các gia đình chính sách và các gia đình còn nhiều khó khăn về kinh tế, tạo điều kiện để các cơ sở giáo dục công lập giảm dần sĩ số học sinh trong mỗi lớp học, từng bước thực hiện việc đổi mới phương pháp dạy và học có thiết bị trợ giảng, đón bắt việc triển khai chương trình sách giáo khoa giáo dục phổ thông khi công việc biên soạn sách giáo khoa mới được hoàn tất. Hiện tại, phần lớn các cơ sở giáo dục công lập đang có số lượng trẻ em quá đông, bậc tiểu học và bậc học mầm non nhiều trường phải bố trí 50 hoặc 60 trẻ em trên một lớp... không bảo đảm chất lượng và không vì lợi ích tốt nhất cho mọi trẻ em.
Về tiêu chí, cách thức hỗ trợ cho các cơ sở giáo dục ngoài công lập chất lượng cao, đại biểu đề nghị Chính phủ chỉ đạo, yêu cầu cơ quan hữu quan phải căn cứ vào số lượng trẻ em của từng cơ sở giáo dục ngoài công lập để hỗ trợ dựa vào bình quân mức đầu tư cho mỗi trẻ em học tại các cơ sở giáo dục công lập. Về cách thức hỗ trợ không thể hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách Nhà nước trong điều kiện Ngân sách Nhà nước đang hạn hẹp như hiện nay mà cần thông qua việc cho hưởng lãi suất tín dụng hoặc cho thuê dài hạn về đất đai (quy theo giá thuê từng năm) hoặc hỗ trợ đầu tư cơ sở vật chất, bồi dưỡng, đào tạo và đào tạo lại đội ngũ giáo viên, người trực tiếp chăm nuôi trẻ em...
Trách nhiệm của các cơ sở giáo dục ngoài công lập chất lượng cao được Nhà nước hỗ trợ sẽ phải chuyển phần hỗ trợ này cho trẻ em thụ hưởng thông qua việc khống chế mức thu học phí nhằm mục tiêu bảo đảm công bằng trong thụ hưởng sự hỗ trợ của nhà nước đối với mọi trẻ em, đặc biệt với trẻ em dưới 36 tháng tuổi. Đối tượng thụ hưởng sẽ phải được giảm mức đóng học phí khi học tại cơ sở giáo dục ngoài công lập chất lượng cao và chỉ phải đóng học phí cho phần“chất lượng cao” là phần chênh lệch sau khi trừ đi phần hỗ trợ của Nhà nước được tính bình quân trên đầu mỗi trẻ. Đây là vấn đề quan trọng, rất mong được các đại biểu Quốc hội ủng hộ và Chính phủ có giải pháp hữu hiệu để triển khai chính sách này khi chính sách này được Quốc hội thông qua.
Nguyễn Mai (VP Đoàn ĐBQH tỉnh)
