... đường sá quá tồi tệ, lại phải dừng lại ở nhiều nơi nên mặc dù chỉ với quãng đường 6km nhưng phải đến trưa chúng tôi mới tới được đập nước hồ Cao Vân... Vừa mới trầy trật với quãng đường đang thi công gồ ghề, bụi bặm, giờ được thả mình trong không gian trong lành của hồ nước mênh mông, tôi cảm thấy thật sảng khoái. Hồ rộng, nước trong xanh, cảm giác như không cần qua nhà máy xử lý cũng có thể uống được...
Đã lâu rồi chưa có dịp lên thăm hồ Cao Vân, nguồn nước cung cấp chính cho cả thị xã Cẩm Phả và khu vực phía đông TP Hạ Long, nên khi nhà báo Tạ Kim Hùng gọi điện rủ lên đó ''xem xem bây giờ nó thế nào'', thì tôi hào hứng nhận lời ngay. ''-Ta đi theo đường cầu Bang nhé, chắc chỉ tiếng đồng hồ là tới nơi thôi nhỉ?''. Ông cười: ''-Bọn mình có đi du lịch đâu mà cứ ''đường nhựa thẳng tiến'' như vậy? Phải ''bám'' theo tuyến đường ống dẫn nước từ hồ về thì mới ra chuyện chứ!''.
Và thế là lộ trình chuyến đi được chọn điểm xuất phát từ Quang Hanh (thị xã Cẩm Phả) theo con đường chuyên dụng lên Nhà máy Nước Diễn Vọng; rồi từ đó bám theo tuyến ống dẫn nước để lên hồ đầu nguồn...
Hồ Cao Vân, nguồn cung cấp nước chủ yếu cho TP Hạ Long và TX Cẩm Phả đến nay môi trường vẫn đảm bảo trong lành.
Đi cùng chúng tôi là Phó giám đốc Nhà máy nước Diễn Vọng Nguyễn Đức Long, một cán bộ trẻ nhiệt tình và rất sôi nổi. Anh bảo: ''-Thật may, các chú (Long gộp cả tôi với nhà báo Tạ Kim Hùng (năm nay 76 tuổi) vào bậc “cha chú” khiến tôi cũng hơi... chạnh lòng) lên thăm Cao Vân vào dịp này thì tốt quá! Chúng cháu cũng đang muốn ''công luận lên tiếng'' để ''cứu'' tuyến đường ống huyết mạch này đấy!''. Tôi tò mò hỏi vì sao, anh nói: ''-Tuyến đường ống này hiện đang có nguy cơ bị ảnh hưởng do người ta khai thác than “liếm” vào hành lang an toàn. ''Bọn cháu'' đã kiến nghị lên cấp trên nhưng vẫn chưa có hồi âm...''.
Từ chỗ rẽ ở phường Quang Hanh lên Nhà máy Nước Diễn Vọng (mà dân địa phương quen gọi là đường dốc Cổng Trời) dài chỉ khoảng 6km, lại được đổ bê tông, nên xe chúng tôi bon rất nhanh, chẳng mấy chốc đã tới khu vực Nhà máy. Thế nhưng, từ đó lên Cao Vân (dài cũng chỉ độ 6km) thì đường sá không còn được như thế nữa. Con đường đất bị cày xới nát bét ra, với những vết bánh xe tải hạng nặng, có chỗ sâu tới hơn nửa mét; xe chúng tôi phải bám vào các sống trâu trên đường để không bị sa lầy... Chỉ những cột mốc nằm lấp ló bên mé đường, dường như đang sắp sửa bị đất đá vùi kín, Nguyễn Đức Long nói: ''- ấy là những mốc ranh giới hành lang an toàn của tuyến đường ống dẫn nước từ Cao Vân về Nhà máy đấy ạ! Các chú xem, đất đá đào bới, sạt lở như vậy thì làm sao nó chịu đựng nổi. Vậy nhưng cũng còn may đấy! Mấy tháng trước đơn vị thi công đường còn định mở vào sát ranh giới an toàn của tuyến ống nằm chìm dưới đất; Nhà máy phải huy động cán bộ, công nhân dàn ra dọc đường ngăn lại; rồi báo cáo kiến nghị này nọ v.v... Sau họ mới chỉnh sửa, mở rộng đường sâu về phía đồi, né ra xa hơn một chút như thế này đây!''.
Chúng tôi xuống xe đi bộ trên đoạn đường đang thi công. Đó là con đường do ngành Than mở ra để vào khu vực khai thác. Con đường lúc thì chạy gần như song song, lúc lại cắt ngang tuyến đường ống D 900 dẫn nước từ hồ Cao Vân về Nhà máy. Đất đá san gạt, đổ bên mé đường khiến cho những hố van xả cặn dọc tuyến ống luôn có nguy cơ bị vùi lấp... Dẫu vậy nhưng dù sao vẫn chưa đáng lo bằng việc khai thác than lộ thiên ở khu vực cột mốc số 199 gần đó. Tại đây, đơn vị khai thác đã tạo nên những hố sâu, dễ tới 6, 7 mét, chỉ cách tuyến ống chưa tới 8m. ''-Với những hố sâu như thế này, cộng với lực chấn động của các phương tiện khai thác khi tác nghiệp sẽ khiến cho địa chất nguyên thổ bị phá vỡ và nguy cơ đường ống gặp sự cố do bị sụt lún, xê dịch v.v... là hoàn toàn có thể xảy ra!'' - Nguyễn Đức Long nói. Chúng tôi hỏi thêm và được biết đây là khu vực đất rừng thuộc quyền quản lý của Công ty TNHH Khải Nga. Cuối tháng 3-2009, Nhà máy Nước Diễn Vọng cũng đã có văn bản đề nghị Công ty này có biện pháp xử lý ngay nhằm đảm bảo an toàn, như phải gia cố đất đá (phía có đường ống) sao cho không bị sụt lún, sạt lở và phải giải toả ngay mặt bằng mà họ dùng để tập kết, sơ chế than nằm trong phạm vi hành lang bảo vệ đường ống... Và khi chúng tôi có mặt tại hiện trường, tuy khu vực mặt bằng không còn thấy công nhân sàng tuyển than tại đây nữa, nhưng việc gia cố chống sạt lở, việc khơi thông đường thoát nước v.v... như được thỏa thuận trong biên bản thì vẫn chưa có động tĩnh gì! Nhà báo Tạ Kim Hùng lắc đầu, bảo: ''-Mùa mưa đang đến gần mà thế này thì nguy hiểm quá!''. Rồi ông cười, giọng nửa đùa, nửa thật, rằng cứ tình trạng này, xem ra vấn đề mà ông từng nêu trong một bài báo với cái tít khá giật gân: ''Thành phố Hạ Long sẽ phải chuyển đi nơi khác?'' e không phải là... nói đùa cho vui nữa. Bởi một khi tuyến đường ống dẫn nước từ hồ Cao Vân mà bị sự cố thì cả vùng Cẩm Phả và phần lớn TP Hạ Long sẽ trong tình trạng mất nước nghiêm trọng. Và lúc ấy thì mọi chuyện sẽ thế nào, chắc ai cũng mường tượng ra!
Tuyến đường ống dẫn nước từ hồ về Nhà máy đang có nguy cơ bị hư hại do việc khai thác than.
Do đường sá quá tồi tệ, lại phải dừng lại ở nhiều nơi nên mặc dù chỉ với quãng đường 6km nhưng phải đến trưa chúng tôi mới tới được đập nước Cao Vân. Thể theo nguyện vọng, các anh trong tổ bảo vệ đã đưa chúng tôi đi thăm hồ bằng xuồng máy... Vừa mới trầy trật với quãng đường đang thi công gồ ghề, bụi bặm, giờ được thả mình trong không gian trong lành của hồ nước mênh mông, tôi cảm thấy thật sảng khoái. Hồ rộng, nước trong xanh, cảm giác như không cần qua nhà máy xử lý cũng có thể uống được. Tổ trưởng tổ bảo vệ Nguyễn Văn Thành cho biết ở khu vực hồ này hiện không có một điểm khai thác than nào; tình trạng khai thác rừng cũng được kiểm soát chặt chẽ nên môi trường đảm bảo khá tốt. Vì vậy mà hồ Cao Vân, nguồn cung cấp nước cho hai đô thị Hạ Long, Cẩm Phả, trở thành ''khu vực trong lành'' hiếm có giữa vùng công nghiệp đầy bụi bặm...
Chợt thấy lo, liệu rồi sự trong lành này sẽ còn giữ được lâu không khi mà tình trạng khai thác than, khai thác rừng trái phép cứ loang dần... Liệu rồi Cao Vân có như đập Đá Bạc, nguồn nước cung cấp cho Nhà máy Nước Diễn Vọng những năm cuối thế kỷ trước, lúc đầu cũng trong lành lắm, nhưng sau thì bị ô nhiễm và cạn kiệt đến mức không còn sử dụng được nữa?
