Vào mùa lễ hội, mỗi ngày có hàng vạn du khách thập phương hành hương về Yên Tử, để được hoà mình vào thiên nhiên hùng vĩ với những cánh rừng già hoang sơ vi vút gió reo, thác đổ; thấp thoáng trong rừng trúc, đường tùng những mái chùa, ngôi tháp cổ kính xám tích rêu phong... để chiêm bái chốnTổ thiền Trúc Lâm...
Trên đường tuần tra bảo vệ rừng đặc dụng Yên Tử
Hơn 2 giờ chiều, một ngày không mùa lễ hội, chúng tôi lên Yên Tử. Những dải nắng vàng xuộm như dát vàng lên những dãy núi, xa xa trên đỉnh núi, nơi đại ngàn vẫn có những áng mây như rồng thiêng chầu tụ. Nguyễn Trung Hải, Giám đốc Trung tâm Quản lý Di tích - Danh thắng Yên Tử khẳng định: “Đến thăm Yên Tử vào bất cứ thời gian nào trong ngày cũng thấy được những nét đẹp riêng. Vào buổi sáng sớm, khi sương mù còn dày đặc, gió rét căm căm mà dạo bước trên những thềm đá rêu phong xuyên trong cánh rừng trúc, được nghe tiếng chuông chùa chốc chốc lại thỉnh lên, bạn sẽ có cảm giác như đang lạc trong chốn bồng lai, tiên cảnh. Còn buổi chiều, khi bóng hoàng hôn khuất dần sau dãy núi phía Tây, những tia nắng cuối cùng trải xuống như một dải lụa mềm mại uốn lượn trên sườn núi, những mái chùa cổ kính hắt bóng xuống những con suối tạo nên một khung cảnh thật sơn thuỷ hữu tình”. Trên đường dẫn chúng tôi vào thăm cán bộ, nhân viên làm việc ở các trạm kiểm soát, bảo vệ rừng thuộc Khu di tích, anh Hải giới thiệu khái quát: Khu Di tích - Danh thắng Yên Tử thuộc địa bàn hai xã Phương Đông và Thượng Yên Công (TX Uông Bí). Hầu hết hệ thống chùa, am, tháp nằm trong diện tích 2.686,5ha rừng đặc dụng Yên Tử với hệ sinh thái đa dạng, phong phú. Yên Tử nằm trong hệ thống vòng cung Đông Triều, là cánh cung cuối cùng của hệ thống phía Nam ra sát Vịnh Bắc Bộ, phía Bắc ăn sâu vào đất liền, vùng đồi núi có độ cao từ 300 đến 500m, trung tâm là ngọn Yên Tử cao 1.068m so với mặt nước biển. Trung tâm Quản lý Di tích - Danh Thắng Yên Tử được thành lập với chức năng, nhiệm vụ là quản lý, bảo vệ, tôn tạo, khai thác và phát huy các giá trị lịch sử, văn hoá của Khu di tích, bao gồm toàn bộ các di tích, các giá trị văn hoá, lịch sử, rừng đặc dụng và vùng đệm; quản lý hoạt động dịch vụ, hoạt động tôn giáo, tín ngưỡng; đảm bảo ANTT, vệ sinh môi trường, phòng chống cháy nổ, y tế, cứu nạn... “Chức năng, nhiệm vụ thì nhiều như vậy, nhưng biên chế của Trung tâm chỉ có hơn 60 người, kinh phí hoạt động bình quân trên 1 triệu đồng/người/tháng. Nhưng mọi người vẫn động viên nhau vượt qua khó khăn, hoàn thành nhiệm vụ”.
Một buổi giao ban của cán bộ, nhân viên Trạm QLBV rừng số 1 (Trung tâm Quản lý Di tích - Danh thắng Yên Tử).
Chúng tôi vào thăm Trạm Quản lý, bảo vệ rừng số 1. Đó là căn lều dã chiến được dựng cạnh lối vào Chùa Lân dùng làm chỗ nghỉ ngơi, bên ngoài là trạm gác barie. Cán bộ, nhân viên của Trạm vừa đi tuần tra về đang ngồi bàn phương án cho phiên tuần tra tiếp theo. Anh Đào Hữu Hậu, Trạm phó cho biết: “Chúng tôi được phân công quản lý, bảo vệ từ khoảnh 1 đến khoảnh 6 thuộc Tiểu khu 36 và một phần Tiểu khu 32 với diện tích hàng trăm ha. Rừng ở đây còn nhiều thú và gỗ quý hiếm, dưới đất có tài nguyên than. Xung quanh vùng đệm có hơn 200 hộ người đồng bào dân tộc sinh sống, chủ yếu là canh tác nông nghiệp và khai thác lâm, thổ sản phụ. Chính vì thế, chúng tôi không thể một chút lơ là...”. Nghe anh kể, tôi nhớ lại cách đây hơn 2 năm, nhận được thông tin về vụ chặt phá 2 cây gỗ sến hàng trăm năm tuổi và khai thác than trái phép ở khu vực Khe Cam, chúng tôi đã có buổi leo rừng để “mục sở thị”. Sáng hôm ấy, trời mưa to, buổi chiều khi cắt rừng lên thượng nguồn của rãy núi U Bò, nơi có 2 cây gỗ sến bị đốn hạ, chúng tôi phải đánh vật với những đoạn đường rừng trơn trượt đầy muỗi, vắt và gai rừng. Khi trở xuống, một người trong đoàn đã bị ốm do gặp phải mưa rừng, không thể leo tiếp sang bên kia khu vực Khe Cam. Còn tôi, về nhà cũng bị ốm mất mấy ngày... Vậy mà tuần tra rừng là việc thường ngày của CBNV ở đây, vừa về lại chụm đầu bàn kế hoạch hôm sau, thì quả là đáng khâm phục. Không chỉ là nỗi cực nhọc khi gặp mưa rừng, muỗi, vắt... mà còn cả nguy hiểm, nếu không cẩn thận có thể sa vào bẫy thú của đồng bào, hay những lò than thổ phỉ, được lấp sơ sài còn sót lại; nghiêm trọng hơn là sự manh động của lâm tặc, hay những người dân vào rừng khai thác than trái phép. CBNV ở đây kể một câu chuyện mà đến bây giờ họ vẫn còn nhớ như in: Một ngày cuối năm 2007, Trạm Quản lý, bảo vệ rừng số 3 đặt ở địa bàn xã Tràng Lương (Đông Triều) nhận được thông tin một chiếc xe chở than của doanh nghiệp khai thác than ở khu vực Khe Cóc có chở một số gỗ trái phép. Trạm nhanh chóng lên phương án kiểm tra, bắt giữ. Khi chiếc xe này đến Trạm, các anh yêu cầu kiểm tra, thì bất ngờ một người ngồi trong ca-bin xe rút một quả lựu đạn ra quát lớn: “Nếu không cho tao qua, tao sẽ nổ lựu đạn”. Lúc này, trên xe còn có một số phụ nữ là người địa phương đi nhờ. Lái xe hốt hoảng nhảy vọt ra ngoài, tình huống hết sức căng thẳng. Cán bộ, nhân viên của Trạm vẫn hết sức bình tĩnh, lựa thời cơ lao lên ca-bin, khống chế, thu giữ lựu đạn của đối tượng, sau đó giao cho cơ quan chức năng xử lý... Chỉ một nhân viên đang lau khẩu súng quân dụng ngồi trong góc lều, anh Đào Hữu Hậu giới thiệu: “Đây là Lê Hữu Khoa, nhân viên của Trạm được tăng cường cho Trạm 3 khi đó, người trực tiếp tham gia vụ việc đó... Khoa kể: “Lúc thấy đối tượng rút lựu đạn đe dọa, ban đầu em cũng hơi luống cuống, nhưng khi thấy trong xe có nhiều người, chúng em quên cả nguy hiểm, chỉ nghĩ phải làm sao khống chế được đối tượng, đảm bảo an toàn cho mọi người trên xe”. Sau này khi bàn giao quả lựu đạn cho cơ quan chức năng mang đi giám định, mới biết chỉ là vỏ của quả lựu đạn dùng trong huấn luyện, nhưng chúng em vẫn được cấp trên khen thưởng”.
Theo các anh, cái khó nữa là với đông số hộ dân là dân tộc thiểu số sinh sống trong vùng đệm, phong tục tập quán còn nhiều lạc hậu, chủ yếu sống vào nghề khai thác lâm, thổ sản phụ, săn bắt thú rừng trong khu vực rừng đặc dụng, nếu không có biện pháp phối hợp tuyên truyền hiệu quả thì rất khó tạo được sự đồng thuận của đồng bào. Vì vậy, cán bộ, nhân viên của Trạm cũng tích cực làm công tác dân vận, coi việc của người dân trong các thôn cũng như của mình, từ việc tang ma, cưới hỏi, lễ, Tết đều có đến thăm hỏi, chia sẻ... qua đó tạo mối quan hệ, vận động bà con không vào rừng khai thác gỗ, lâm sản.
Mới hơn 5 giờ chiều, nhưng mặt trời đã khuất sau rặng núi phía Tây, sương mù đã bắt giăng, chúng tôi rời Yên Tử. Tiếng chuông chùa thỉnh lên giữa thinh không. Từng đàn chim ríu rít về tổ... Lúc này những cán bộ, nhân viên của Trạm cũng đang chuẩn bị lên đường làm nhiệm vụ tuần tra vì non thiêng Yên Tử mãi mãi xanh.
