Ghi nhận trong một chuyến kiểm tra

Mấy năm trở lại đây, tình trạng khai thác thuỷ sản trái phép của ngư dân trong tỉnh có chiều hướng gia tăng, đe doạ sự tồn tại của các loài thuỷ sinh vật. Mặc dù ngành Thuỷ sản, các địa phương đã có nhiều nỗ lực trong việc tuyên truyền, kiểm tra, bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản nhưng hiện nay nạn dùng chất độc, xung điện, cào điện... khai thác thuỷ sản theo kiểu “huỷ diệt” vẫn diễn ra…

Phương tiện vi phạm bị lực lượng kiểm tra bắt giữ.

“Vi phạm lần duy nhất, vì khó khăn quá”(!)

2 giờ chiều, chúng tôi theo chân lực lượng kiểm ngư đi kiểm tra ở ngư trường Yên Hưng nhằm phát hiện và xử lý những đối tượng khai thác thuỷ sản theo kiểu tận diệt như dùng lưới mắt nhỏ, xung điện, chất độc... Phối hợp với lực lượng kiểm ngư là Cảnh sát giao thông thuỷ và Phòng NN&PTNT huyện Yên Hưng. Để đảm bảo hiệu quả cao nhất cho chuyến kiểm tra, tàu của chúng tôi neo ở khu vực bến Rừng, còn các lực lượng chức năng sử dụng ca-nô để di chuyển. Sau khi xuất phát chừng 10 phút, lực lượng kiểm ngư phát hiện một thuyền nhỏ có dấu hiệu khả nghi. Không ngoài dự đoán, thuyền đánh cá này có nhiều hành vi vi phạm nghiêm trọng các quy định về bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản như: Sử dụng lưới mắt nhỏ, kích điện... Trước những tang chứng, vật chứng rõ ràng, chủ thuyền Bùi Công Quyết (xã Phong Hải, Yên Hưng) nài nỉ: “Em biết làm thế này là sai, nhưng đây là lần cuối cùng. Các anh, các chị thông cảm cho em. Các cháu của em ở nhà thiếu tiền đóng học nên em mới phải ra sông, ra biển, chỉ định làm mỗi lần này thôi….”. Thấy chúng tôi tỏ vẻ ái ngại, một đồng chí Thanh tra thuỷ sản cho biết, đấy là “bài” chung của các đối tượng vi phạm, khi bị bắt người nào cũng kêu hoàn cảnh khó khăn, chỉ liều vi phạm một lần. Nhưng, có người bị xử lý đến lần thứ hai, thứ ba vẫn cứ nói là lần duy nhất. Quả thật, sau đó khi bắt thêm 3 thuyền nữa, chúng tôi thấy các đối tượng vi phạm đều nói “đây là lần duy nhất, vì khó khăn quá…”.

Cả 4 thuyền đánh cá vi phạm về bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản mà đoàn kiểm tra phát hiện đều làm nghề te xiệp, sử dụng lưới mắt nhỏ và kích điện. Các chủ thuyền đều thừa nhận sai phạm khi sử dụng phương tiện cấm để đánh bắt thuỷ sản, nhận thức được mức độ nguy hại gây ra cho nguồn lợi thuỷ sản, nhất là khi sử dụng kích điện. Chúng tôi được biết, bộ kích điện khi được thả xuống nước, bất kể các loại thuỷ sản lớn, nhỏ trong vòng bán kính ảnh hưởng khoảng 4-5m đều tê liệt, chết, lọt vào miệng xiệp hoặc rơi xuống biển. Chứng kiến toàn bộ sản phẩm thu được từ 4 thuyền bị bắt mới thấy mức độ khốc liệt của kiểu đánh bắt huỷ diệt này. Sản phẩm của các thuyền là các loại thuỷ sản thông thường như: Tôm rảo, cá đối, cá ngạnh, cá đành canh, cá ót… Chủng loại thì đa dạng, nhưng kích cỡ thì rất nhỏ, nhỏ đến nỗi khó mà phân biệt được đâu là tôm, là tép, là các loại cá khác nhau. Thỉnh thoảng lắm mới thấy vài con tôm, con cá lớn bằng cỡ ngón tay. Bình thường rất khó đánh bắt các loại thuỷ sản nhỏ, nhưng với một bình ắc-quy, một bộ kích điện đấu nối vào xiệp thì không loại tôm, cá nào có thể thoát khỏi đường đi của ngư dân. Đồng chí Hà Văn Giang, Chi cục phó Chi cục Bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản cho biết: “Sử dụng chất nổ, xung điện, chất độc để khai thác thuỷ sản là hành động huỷ diệt nguồn lợi, phá huỷ sinh cảnh và gây ô nhiễm môi trường sống của các loài thuỷ sản, vi phạm nghiêm trọng Pháp lệnh Bảo vệ và Phát triển nguồn lợi thuỷ sản. Ngoài ra, còn gây nguy hiểm đến tính mạng và tài sản của con người. Tuy nhiên, vì cái lợi trước mắt mà nhiều ngư dân vẫn cố tình vi phạm. Hiện nay, tình trạng dùng thuốc nổ và chất độc đánh bắt thuỷ sản đã được kiềm chế ở mức thấp nhất, nhưng việc sử dụng kích điện có chiều hướng phức tạp vì kích điện rẻ, dễ mua, lại cơ động, dễ cất giấu hoặc phi tang…”.

Theo thống kê, hiện toàn tỉnh có hơn 7.000 tàu, thuyền làm nghề khai thác thuỷ sản, trong đó có tới 96% số phương tiện khai thác ven bờ. Do lực lượng tàu thuyền ven bờ tập trung với mật độ dày lại khai thác mang tính huỷ diệt, nên những loài thuỷ sản quý hiếm đã cạn kiệt, thậm chí có nguy cơ tuyệt chủng như: Tôm he, cá song, cá mú, trai ngọc, bào ngư… Các vùng nuôi trồng thuỷ sản như Đầm nhà Mạc (Yên Hưng), Đồng Rui (Tiên Yên), Vạn Ninh (Móng Cái) đều gặp khó khăn do nguồn con giống tự nhiên không còn dồi dào như trước. Đặc biệt, san hô vùng biển đảo Cô Tô chết khoảng 80-85% cũng do khai thác thuỷ sản theo kiểu huỷ diệt. Theo khảo sát của Cục Khai thác và Bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản và một số nhà hải dương học, thì nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên chủ yếu là tác động của con người. Hàng loạt san hô chết là do dân dùng thuốc nổ, chất độc xyanua khai thác trong thời gian dài. Các loài rong, tảo biển (thức ăn của cá) có điều kiện phát triển mạnh, che phủ các rạn san hô, làm san hô không quang hợp được và chết.

Khó triệt tận gốc!

Có thể nhìn thấy rõ những hậu quả nặng nề do khai thác huỷ diệt mang đến nhưng để triệt tận gốc vấn nạn này thì rất khó. Trong quá trình kiểm tra, kiểm soát, các lực lượng chức năng gặp nhiều khó khăn, do các đối tượng thường cố tình chống đối và hoạt động ngày càng tinh vi. Khi phát hiện các lực lượng kiểm tra, đối tượng vi phạm phi tang ngay tang vật trên biển, khiến lực lượng kiểm tra không có chứng cứ. Theo các số liệu thống kê cho thấy, tình trạng vi phạm các quy định trong khai thác thuỷ sản chủ yếu là những hộ ngư dân nghèo, cuộc sống khó khăn, trình độ học vấn thấp. Đồng chí Đinh Đức Thành, Trưởng Phòng NN&PTNT huyện Yên Hưng, cho biết: “Hầu hết các hộ ngư dân làm nghề cấm đều là hộ có hoàn cảnh khó khăn. Nếu sắm chài, lưới để khai thác thuỷ sản bình thường thì mỗi thuyền phải đầu tư hơn 10 triệu đồng, nhưng khai thác bằng kích điện chỉ cần hơn 1 triệu đồng. Chính vì thế có hộ đã bị tịch thu phương tiện, bị xử phạt hành chính vài lần nhưng vẫn tiếp tục vi phạm, vì không làm không biết sống bằng gì”.

Đồng chí Hà Văn Giang cũng thừa nhận nghèo, không có vốn đầu tư phát triển sản xuất chính là nguyên nhân chủ yếu khiến ngư dân làm nghề cấm. Trong khi đó, các biện pháp hỗ trợ ngư dân còn chưa được triển khai sâu rộng. Từ năm 2006, tỉnh đã xây dựng chương trình “Bảo vệ và phát triển nguồn lợi thuỷ sản tỉnh Quảng Ninh đến năm 2010, định hướng đến năm 2020” trong đó có đề ra việc chuyển đổi nghề đánh cá ven bờ xâm hại đến nguồn lợi thuỷ sản sang nuôi trồng thuỷ sản. Tuy nhiên, đến nay chương trình mới khởi động. Theo Quyết định 289 của Chính phủ có chính sách hỗ trợ ngư dân đóng mới phương tiện, thay máy mới, nhưng Quảng Ninh vẫn chưa có hộ nào đủ điều kiện để được hỗ trợ. Do đó, để ngăn chặn tình trạng huỷ diệt nguồn lợi thuỷ sản, trước mắt các ngành chức năng phải tăng cường tuyên truyền, phổ biến về Pháp lệnh Bảo vệ và Phát triển nguồn lợi thuỷ sản, nhằm làm cho mọi người có ý thức, coi việc bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản là trách nhiệm của toàn dân. Đồng thời cần có chính sách hỗ trợ để các hộ ngư dân chuyển đổi ngành nghề khác có hiệu quả hơn.