Nghề khai thác đá làm VLXD đã có từ nhiều năm nay ở xã Phương Nam (Uông Bí). Lúc đầu chỉ là nhỏ lẻ, nhưng vài năm gần đây với việc xuất hiện những công ty chuyên khai thác đá bằng nổ mìn đã làm “biến mất” nhiều ngọn núi đá có từ xa xưa. Hậu quả là cảnh quan môi trường bị tàn phá, hàng trăm hộ dân ở địa phương phải sống chung với bụi và nỗi nguy hiểm...
Chúng tôi về xã Phương Nam (Uông Bí), một trong nhưng vùng khai thác đá khá lớn trong tỉnh. Dọc đường vào Đá Bạc, Hồng Hải, Hồng Hà, Bạch Đằng I là các thôn nằm trong vùng ảnh hưởng của việc khai thác đá, đá văng đầy ruộng, vườn. Vốn sinh ra và lớn lên ở thị xã, thuở học sinh tôi cùng lũ bạn thường chở nhau bằng xe đạp lên khu vực trên câu cá. Khi đó cả vùng này là những dãy núi đá, những đầm nước trong xanh, những cánh đồng lúa trĩu hạt, nhất là khi tuyến đê Vành Kiệu II được đắp hoàn chỉnh, nơi đây trở thành vựa thóc của xã Phương Nam, cũng như của TX Uông Bí. Nhưng naynhiều quả núi đã bị xẻ gần hết, nằm trơ trụi giữa trời, có nguy cơ sập xuống bất kỳ lúc nào. Những chiếc xe tảichở đá khai thác chạy liên tục khiến cho cả một khu vực dân cư xung quanh bị bụi phủ trắng. Dưới chân núi, nhiều thửa ruộng cấy lúa trước đây giờ bị bỏhoang, bởi không ai dám canh tác ngay tại sát khu vực mỏ đá với những đợt nổ mìn đến “đinh tai nhức óc”...
Mỏ đá Công ty CP Phú Cường khai thác nằm sát bờ rào của Nhà máy cơ khí Quang Trung. Ngày hôm trước chúng tôi đã có cuộc khảo sát thực tế tại vùng mỏ đá này, được tận mắtchứng kiến cảnh nổ mìn phá đá làm ảnh hưởng tới đời sống người dân nơi đây như thế nào. Đem những lo lắng trên của người dân phản ánh lại vớiông Nguyễn Minh Hà, Trưởng phòng Kỹ thuật, Sở Công nghiệp. Ông Hà bảo, ngày xưa khu khai thác đá là vùng hoang vắng, chưa có người dân đến ở nhiều như bây giờ. Đến khi có đường giao thông, nhất là khi có ba Công ty CP khai thác đálà Phú Cường, Phương Nam và Phương Mai đến khai thác thì dân mới đến xây dựng nhà cửa để ở. Nhiều người là dân “nhảy dù”, nên giờ bị ảnh hưởng thì còn kêu ca nỗi gì?Ông Hàthừa nhận, hiện giấy phép sử dụng vật liệu nổ công nghiệp của hai Công ty CP Phú Cường và Phương Mai đã hết hạn,riêng Công ty CP Phương Nam còn hạn đến tháng 4-2008. Khi chúng tôi dẫn chứng các Công ty CP Phú Cường, Phương Mai vẫn nổ mìn phá đá, thì ông Hà cho rằng có thể họ nổ nốt chỗ thuốc còn lại hoặc thuê nổ mìn qua dịch vụ (?). Sở đã làm tờ trình xin cấp lại giấy phép cho mấy công ty này và đang trình lên UBND tỉnh. Việc cáccông ty trên vẫn nổ mìn khai thác đá khi chưa được gia hạn giấy phép là vi phạm. Cùng ngày, chúng tôi có buổi làm việc với UBND xã Phương Nam. Không đồng quan điểm với Sở Công nghiệp, ông Phạm Hồng Điệp, Chủ tịch UBND xãcho rằng, người dântrong vùng bị ảnh hưởng không hoàn toàn là “di cư tự do”. Ông đưa ra số liệu hàng trăm hộ ở các thôn Hồng Hải, Hồng Hà, Bạch Đằng I bị ảnh hưởng bởi môi trường. Chỉ có khoảng gần chục hộ ở thôn Bạch Đằng là xây nhà trái phép vi phạm hành lang bảo vệ đê. Những mỏ khai thác đá tuy có tạo được công ăn việc làm cho một số lao động địa phương, nhưng đang thực sự gây ô nhiễm môi trường trầm trọng và cuộc sống an toàn của hàng trăm hộ dân nơi đây. Việc nổ mìn khai thác đá của Công ty CP Phú Cường còn gây ảnh hưởng tớihoạt động sản xuất của Nhà máy cơ khí Quang Trung nằm ngay cạnh đó. Mới đây nhất, UBND xã Phương Namcương quyết không đồng ý cho việc khai thác tiếp một quả núi mang tên Hải Quân trong khu vực. Trong tháng 5- 2007, hàng chục người dân xã đã kéo đến Công ty CP Phương Mai phản đối việc khai thác gây ô nhiễm môi trường, đồng thời yêu cầu chính quyền xã can thiệp.Xã đã phải rất vất vả để giải quyết việc này.UBND tỉnh cũng đã thành lập tổ quan trắc nhằm đánh giá tác động tới môi trường đối với việc khai thác đá của 3 Công ty nói trên. Người dân Phương Nam hy vọng, việc khai thác đá của các công ty nói trên được quản lý chặt chẽ, tránh ô nhiễm môi trường, gây ảnh hưởng đến đời sống của người dân nơi đây.
Vườn cây nhà chị Đỗ Thị Đức, thôn Hồng Hải, xã Phương Nam, TX Uông Bí bị phủ trắng bởi bụi đá.
