Những năm gần đây, hoạt động KH&CN cấp sở, ban, ngành, huyện, thị xã, thành phố trên địa bàn tỉnh (gọi tắt là KH&CN cấp cơ sở) đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Qua đó thúc đẩy việc ứng dụng tiến bộ kỹ thuật mới vào phục vụ sản xuất của đơn vị, địa phương, nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế, góp phần xoá đói, giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới.
Có thể khẳng định, hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ cấp cơ sở đã bám sát hơn, phục vụ trực tiếp cho mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương, đơn vị, chuyển dịch theo hướng nâng cao tính ứng dụng, hiệu quả.
Để thúc đẩy hoạt động KH&CN cấp cơ sở, bộ máy quản lý đã được củng cố, bổ sung cơ bản hoàn thiện. Trong đó, các sở, ngành đã thành lập, xây dựng quy chế hoạt động của hội đồng KH&CN. 14/14 huyện, thị xã, thành phố đã kiện toàn hội đồng KH&CN cấp huyện, bố trí nhân sự lãnh đạo và chuyên viên kiêm nhiệm phụ trách KH&CN. Việc hoàn thiện bộ máy tổ chức đã tạo tiền đề cho việc tổ chức, triển khai thực hiện tốt các nhiệm vụ KH&CN của địa phương, đơn vị, như: Xây dựng nhiệm vụ KH&CN hằng năm; lập kế hoạch các dự án sản xuất có ứng dụng KH&CN; đầu tư công nghệ, thiết bị phục vụ sản xuất, chế biến và bảo quản sản phẩm; đề xuất hướng dẫn, trợ giúp, chuyển giao KH&CN từ phía Sở KH&CN và các đơn vị, doanh nghiệp trong, ngoài tỉnh...
Đặc biệt, 10/14 địa phương đã bố trí kinh phí cho hoạt động KH&CN năm 2017, với tổng kinh phí gần 19 tỷ đồng. Ngoài ra, các địa phương cũng chủ động lồng ghép nguồn vốn chương trình phát triển nông thôn mới nhằm đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ KH&CN phục vụ phát triển sản xuất và hỗ trợ các cá nhân, doanh nghiệp đăng ký bảo hộ sở hữu công nghiệp cho các sản phẩm nông sản. Trong đó phải kể đến thành công của chương trình “Mỗi xã, phường một sản phẩm” (OCOP). Nhờ được ứng dụng các tiến bộ KH&CN, sản phẩm nông sản thế mạnh của các địa phương ngày càng được hoàn thiện về chất lượng, kiểu dáng, mẫu mã; giá trị của sản phẩm được nâng cao, thương hiệu được xây dựng và bảo vệ ngày càng vững chắc. Đơn cử như, huyện Bình Liêu đã đầu tư ứng dụng KH&CN để giải quyết các điểm “nghẽn” về nguồn giống và công nghệ bảo quản bột dong riềng. Qua đó, sản phẩm ngày càng nâng cao chất lượng cũng như số lượng, đáp ứng được nhu cầu của thị trường. Còn huyện Hải Hà đã phối hợp đưa dây chuyền máy móc nhằm cơ giới hoá, khép kín các quy trình róc, chặt và đóng gói mía. Đặc biệt là bảo quản mía theo công nghệ tiên tiến có thể kéo dài thời gian sử dụng từ 15-20 ngày, đạt các quy chuẩn, yêu cầu về vệ sinh an toàn thực phẩm. Hay sản phẩm củ cải Đầm Hà cũng đang được hỗ trợ áp dụng KH&CN để khử mùi và dây chuyền công nghệ để sản xuất sản phẩm củ cải ăn liền...
Bên cạnh đó, các địa phương tạo điều kiện, khuyến khích doanh nghiệp trên địa bàn đầu tư, ứng dụng KH&CN vào sản xuất. Tiêu biểu, như: Công ty CP Nuôi trồng thuỷ sản Tân An nuôi tôm quy mô 35ha, trong đó đầu tư xử lý ao bằng công nghệ vi sinh từ 4-5 tỷ đồng. Công ty tiếp tục thử nghiệm nuôi hàu cửa sông, sản xuất giống tôm thẻ chân trắng. Hay Công ty TNHH Dung Huy (xã Sơn Dương, huyện Hoành Bồ) đã chi hơn 20 tỷ đồng để tiếp nhận công nghệ sản xuất giống lan hồ điệp của Đài Loan và công nghệ nuôi cấy mô cây ba kích của Trường Đại học Lâm nghiệp. Công ty CP Đầu tư Song Hành đã đầu tư gần 8 tỷ đồng để xây dựng nhà lưới và ứng dụng công nghệ trồng rau thuỷ canh để trồng trên 30 loại rau, củ, quả khác nhau...
Ngoài việc đầu tư nghiên cứu, ứng dụng tiến bộ KH&CN tại địa phương thì các hoạt động như tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng, sở hữu trí tuệ, an toàn bức xạ đã được một số địa phương, đơn vị phối hợp thực hiện tốt với Sở KH&CN. Bên cạnh đó, các địa phương đã tăng cường hợp tác với các viện nghiên cứu, trường và tổ chức KH&CN, doanh nghiệp trong việc chuyển giao ứng dụng công nghệ tiên tiến vào sản xuất.
Bên cạnh kết quả đạt được, hoạt động KH&CN cấp cơ sở trong những năm gần đây vẫn còn rất nhiều khó khăn. Theo ông Lâm Văn Phong, Phó Trưởng Phòng Quản lý khoa học (Sở KH&CN) thì hiện nay việc tiếp nhận công nghệ ở cấp cơ sở còn khá khiêm tốn, bởi đòi hỏi nguồn nhân lực và vốn đối ứng lớn. Cùng với đó, hoạt động ứng dụng KH&CN tiềm ẩn nhiều rủi ro nên nhiều đơn vị, địa phương chưa mạnh dạn tham gia; nguồn kinh phí đầu tư cho các đề tài, dự án của cấp cơ sở rất hạn chế, chủ yếu từ hỗ trợ kinh phí của tỉnh; các doanh nghiệp ở địa phương hầu hết là doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhu cầu đổi mới công nghệ chưa cao; Nhà nước lại chưa có các cơ chế, chính sách đồng bộ, hiệu quả ở tầm vĩ mô để thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư cho hoạt động nghiên cứu triển khai, đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh và sức cạnh tranh. Chính vì vậy mà tỷ lệ đầu tư xã hội cho KH&CN ở cấp cơ sở trên địa bàn tỉnh còn rất thấp.
Nghị quyết số 07-NQ/TU ngày 13-3-2017 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đã đặt ra mục tiêu làm cho KH&CN thực sự trở thành động lực quan trọng nhất để phát triển kinh tế tri thức, tăng năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh hội nhập quốc tế, phát triển bền vững và bảo vệ môi trường, đảm bảo quốc phòng, an ninh; phấn đấu đến năm 2020 Quảng Ninh trở thành tỉnh có cơ cấu kinh tế dịch vụ, công nghiệp. Để thực hiện mục tiêu đó càng đòi hỏi hoạt động KH&CN cấp cơ sở phải được đầu tư, hỗ trợ phát triển nhiều hơn trong thời gian tới, nhằm tạo ra nhiều ứng dụng tiến bộ KH&CN tại địa phương, đặc biệt là các ứng dụng tiến bộ trong lĩnh vực nông nghiệp và phát triển nông thôn.
Nguyễn Hoa
