Từ đổi mới cơ chế, chính sách
Với mục tiêu tập trung đổi mới công tác quản lý theo hướng nghiên cứu ứng dụng, các đề tài, nội dung nghiên cứu thuộc lĩnh vực KHXH&NV của Quảng Ninh ngày càng đa dạng, phong phú, đề cập tới các vấn đề mang tính cấp thiết nhằm khai thác và phát huy lợi thế của từng địa phương, đáp ứng nhu cầu cuộc sống. Nhiều cơ chế, chính sách khuyến khích của Nhà nước và UBND tỉnh về KH&CN đã được phê duyệt, áp dụng, là hành lang pháp lý, căn cứ, cơ sở cho việc đề xuất và phê duyệt kế hoạch hàng năm, tạo động lực đảm bảo cho KH&CN của tỉnh phát triển. Bên cạnh đó, cùng với việc tạo điều kiện thuận lợi về thủ tục và kinh phí, Sở KH&CN còn khuyến khích các ngành, địa phương, các Viện nghiên cứu, tổ chức, cá nhân tự đề xuất nhiệm vụ KH&CN, định hướng cho các đơn vị lựa chọn, triển khai đề tài; thường xuyên cử cán bộ hướng dẫn quy trình thực hiện, làm tốt chức năng là cầu nối giữa đơn vị nghiên cứu và đơn vị thử nghiệm cũng như nhân rộng ứng dụng kết quả, sản phẩm của các đề tài vào cuộc sống. Nhờ đó, các ngành, địa phương đã xác định được vị trí, vai trò quan trọng của việc nghiên cứu khoa học nói chung và nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực KHXH&NV nói riêng trong mục tiêu phát triển của ngành, địa phương mình.
| LTS - Gần đây các vấn đề nghiên cứu khoa học được đặt ra rất sôi nổi từ hệ thống quản lý, đầu tư kinh phí, chất lượng, số lượng đội ngũ, đào tạo và đánh giá kết quả nghiên cứu đến cơ cấu các thiết chế và hội đồng... Tuy nhiên, cũng có một thực trạng là hoạt động nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực Khoa học Tự nhiên luôn nổi bật hơn, nhận được nhiều ưu ái hơn, còn lĩnh vực KHXH&NV thì dường như “im ắng” hơn. Riêng với Quảng Ninh, nhằm phát triển hoạt động nghiên cứu khoa học một cách toàn diện, những năm qua, lĩnh vực KHXH&NV đã được Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN) quan tâm và có bước phát triển mạnh mẽ, đóng góp hiệu quả vào sự phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh. |
Hoạt động nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực KHXH&NV ngày càng thu hút nhiều đối tượng trong và ngoài tỉnh tham gia. Trên cơ sở đặc thù riêng của từng lĩnh vực: Giáo dục, văn hoá, y tế v.v.., mỗi đề tài lại kết hợp những phương pháp nghiên cứu khác nhau như sưu tầm, phục dựng, điều tra xã hội học, thử nghiệm, ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật mới. Địa bàn nghiên cứu của các đề tài ngày càng được chú trọng, mở rộng từ thành phố, thị xã, tới các vùng sâu, vùng xa, miền núi, hải đảo... Đồng chí Nguyễn Mạnh Hùng, Trưởng phòng Quản lý Khoa học (Sở KH&CN) cho biết: “Thời gian qua, Sở KH&CN đã tập trung đổi mới công tác quản lý đề tài khoa học theo hướng kết quả nghiên cứu phải được ứng dụng vào thực tiễn đời sống. Vì thế, cũng như những nhiệm vụ khác, các nhiệm vụ thuộc lĩnh vực KHXH&NV được triển khai thực hiện, quản lý chặt chẽ, nghiêm túc thông qua quá trình rà soát, đánh giá của các Hội đồng khoa học và công nghệ nhưng vẫn đảm bảo vai trò chủ thể của cơ quan quản lý đề tài. Theo đó, các khâu xây dựng kế hoạch, xác định nhiệm vụ… luôn bám sát thực trạng và định hướng phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh”.
Đến những đề tài đi vào cuộc sống
Chỉ tính riêng trong năm 2010-2011, đã có 11 đề tài, dự án nghiên cứu thuộc lĩnh vực XH&NV được triển khai thực hiện (chiếm gần 30% tổng số đề tài đăng ký) với tổng kinh phí trên 5 tỷ đồng từ ngân sách sự nghiệp khoa học (trong đó, khoảng 10% tổng kinh phí sự nghiệp khoa học và 20% tổng kinh phí nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ). Kinh phí hỗ trợ bình quân cho mỗi nhiệm vụ có xu hướng tăng dần hàng năm, từ 150 triệu đồng năm 2006, đến năm 2007 là 270 triệu đồng, đạt 357 triệu đồng vào năm 2008 và gần 500 triệu đồng vào năm 2011. Điều này cho thấy các nhiệm vụ thuộc lĩnh vực KHXH&NV ngày càng được quan tâm và có quy mô lớn hơn, hiệu quả cũng được nâng lên rõ rệt, tỷ lệ đề tài nghiên cứu đạt được kết quả cao ở cả chất lượng nghiên cứu và khả năng ứng dụng vào thực tế ngày một tăng.
Tiêu biểu như nhóm các đề tài về bảo tồn, phát huy giá trị văn hoá dân gian cổ truyền đã được ngành văn hoá, các địa phương và nhân dân hưởng ứng nhiệt tình, tham gia nghiên cứu, phục dựng… góp phần làm sống lại các di sản văn hoá, lễ hội độc đáo đang có nguy cơ bị mai một, thất truyền của người dân Quảng Ninh. Trong đó, đề tài “Nghiên cứu, đề xuất giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá dân gian cổ dân tộc Tày tỉnh Quảng Ninh” đã vinh dự được tham gia trình diễn phục vụ lễ hội Carnaval Hạ Long năm 2012...
Nhóm đề tài về y tế gồm: “Nghiên cứu ứng dụng sản phẩm cacbon y sinh trong phẫu thuật chấn thương chỉnh hình phẫu thuật thần kinh sọ não, chữa bỏng và các loại vết thương tại Bệnh viện Đa khoa Khu vực Bãi Cháy”; “Nghiên cứu hiện trạng bệnh đái tháo đường và các yếu tố nguy cơ của người có nhóm tuổi từ 30-69 tại tỉnh Quảng Ninh”... tập trung nghiên cứu, ứng dụng các tiến bộ KHKT mới trong các bệnh viện, trung tâm y tế, bảo đảm tính khả thi, phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương, góp phần nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh, giảm chi phí, thời gian điều trị... cho người dân. Đối với nhóm đề tài về giáo dục, trên cơ sở nghiên cứu, tìm hiểu các nhu cầu của giáo viên và học sinh trong tỉnh, nhiều đề tài tập trung vào các vấn đề cấp thiết của cuộc sống nhằm bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng giảng dạy cho cán bộ quản lý, giáo viên; nâng cao khả năng học tập, thực hành, rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh các trường đại học, cao đẳng, THPT, THCS, tiểu học như “Các giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục môi trường biển đảo cho học sinh tiểu học, trung học cơ sở tỉnh Quảng Ninh”; “Nghiên cứu bổ sung một số kiến thức y học biển vào chương trình đào tạo cán bộ y tế tại Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh”...
Đẩy mạnh công tác nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực KHXH&NV tiếp tục được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong thời gian tới của Quảng Ninh nhằm nâng cao chất lượng của các nhiệm vụ khoa học và phát triển công nghệ, đáp ứng nhu cầu thực tiễn, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.
Thanh Thủy (Sở KH&CN)
