Để tạo đột phá về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo tinh thần Nghị quyết 57, Việt Nam cần phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thu hút nhân tài
Tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm 6 tháng thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22.12.2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, thu hút nhân tài và kết nối đội ngũ trí thức trong và ngoài nước.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, các viện nghiên cứu, trường đại học và đội ngũ nhà khoa học cần tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt trong việc tạo ra tri thức mới, công nghệ mới; tập trung giải quyết những bài toán thực tiễn của đất nước, địa phương và doanh nghiệp, đồng thời lấy hiệu quả ứng dụng và chuyển giao làm thước đo quan trọng của hoạt động nghiên cứu.
Đáng chú ý, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu lấy hiệu quả ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu làm một trong những thước đo quan trọng của hoạt động khoa học. Cùng với đó là các chính sách mạnh mẽ hơn trong thu hút nhân tài, chuyên gia quốc tế, trí thức người Việt ở nước ngoài, hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh và kết nối mạng lưới trí thức Việt Nam toàn cầu.
Thông điệp này cho thấy, trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng quyết liệt, nguồn nhân lực chất lượng cao và đội ngũ chuyên gia trình độ cao không còn là yếu tố hỗ trợ mà đã trở thành nền tảng quyết định năng lực tự chủ và sức cạnh tranh của quốc gia.
Đại học phải trở thành trung tâm sản sinh công nghệ lõi
Trao đổi với Lao Động, theo GS.TSKH Nguyễn Đình Đức - Đại học Quốc gia Hà Nội, công nghệ chiến lược cần được tiếp cận từ những bài toán lớn của quốc gia, từ đó hình thành các sản phẩm có giá trị và năng lực cạnh tranh.
Ông cho rằng, đại học chính là nơi thực hiện các nghiên cứu dài hạn, phát triển công nghệ lõi và xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh. Những lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, vật liệu tiên tiến, công nghệ sinh học, bán dẫn, hàng không vũ trụ đều cần sự tham gia sâu rộng của các trường đại học.
Theo GS.TSKH Nguyễn Đình Đức, các cơ sở giáo dục đại học cần vượt ra khỏi vai trò đào tạo truyền thống để xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, tăng cường chuyển giao công nghệ, đồng hành cùng doanh nghiệp và tham gia giải quyết các bài toán phát triển của đất nước.
"Đại học không chỉ là nơi cấp bằng, mà phải là trung tâm đào tạo nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, chuyển giao tri thức và phát triển những công nghệ cao, công nghệ chiến lược", ông nhấn mạnh.
Quan điểm này cũng phù hợp với chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước về việc rà soát chương trình đào tạo ngay từ năm học mới, ưu tiên các ngành công nghệ chiến lược, đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số, năng lực chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và đặc biệt là ứng dụng AI.
Theo đó, chuẩn bị nguồn nhân lực hôm nay chính là chuẩn bị năng lực cạnh tranh quốc gia trong tương lai.
Từ thu hút nhân tài đến kiến tạo môi trường phát triển
Cùng với định hướng chiến lược, nhiều cơ chế mới về thu hút và trọng dụng nhân tài trong lĩnh vực khoa học công nghệ cũng đã được ban hành.
Theo bà Vũ Thị Là - Phó Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ (Bộ Khoa học và Công nghệ), hiện nay nhân tài, nhà khoa học trẻ tài năng và kỹ sư trẻ tài năng được hưởng nhiều chính sách đặc thù theo các nghị định của Chính phủ. Trong đó, mức lương được thực hiện theo thỏa thuận trong hợp đồng lao động, người lao động có thể được thưởng hằng năm căn cứ kết quả thực hiện nhiệm vụ, hỗ trợ ban đầu để ổn định chỗ ở và sinh hoạt.
Các nhà khoa học còn được bảo đảm kinh phí nghiên cứu, sử dụng phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, thuê trợ lý nghiên cứu và kỹ thuật viên, tham gia các chương trình trao đổi khoa học trong và ngoài nước. Đối với gia đình, chính sách cũng mở rộng sang các lĩnh vực phúc lợi như chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ nghỉ dưỡng và tạo điều kiện học tập cho con em.
Đáng chú ý, nhà khoa học trẻ tài năng và kỹ sư trẻ tài năng được hưởng phụ cấp tăng thêm bằng 150% mức lương hiện hưởng, được ưu tiên bố trí công việc phù hợp với chuyên môn và xem xét nâng lương vượt bậc nếu có thành tích đặc biệt xuất sắc.
Theo thông tin từ Vụ Tổ chức cán bộ, tại Chương trình đối thoại của Đoàn Thanh niên các đơn vị thuộc khối 4 viện, 1 mạng lưới (4V1M) diễn ra vào cuối tháng 5.2026, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cũng cam kết sẽ ban hành cơ chế riêng dành cho các nhà khoa học trẻ phát triển, tạo không gian độc lập, tự chủ và trao quyền tối đa để khẳng định năng lực ngay từ giai đoạn đầu sự nghiệp.
Những thay đổi này cho thấy tư duy phát triển nhân tài đang chuyển dần từ cơ chế quản lý hành chính sang kiến tạo môi trường để người tài phát huy tối đa năng lực.
Gắn nghiên cứu với thị trường và bài toán phát triển đất nước
Một điểm đáng chú ý khác là yêu cầu ngày càng cao về tính ứng dụng và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Theo đánh giá của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, sự nhiệt huyết của đội ngũ nhà khoa học trẻ được thể hiện qua việc mạnh dạn tham gia các chương trình nghiên cứu lớn với những cam kết tiệm cận chuẩn quốc tế. Nhiều chương trình đặt mục tiêu tối thiểu 60% kết quả nghiên cứu được công bố trên các tạp chí quốc tế uy tín, 20% hướng tới bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và 15% được chuyển giao, thương mại hóa phục vụ trực tiếp sản xuất, kinh doanh.
Đây cũng chính là tinh thần mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh khi yêu cầu lấy hiệu quả ứng dụng và chuyển giao làm thước đo quan trọng của hoạt động khoa học.
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và các công nghệ chiến lược đang trở thành động lực tăng trưởng mới của thế giới, việc đầu tư cho con người, trao quyền cho các trường đại học, viện nghiên cứu và xây dựng môi trường phát triển thuận lợi cho nhân tài sẽ quyết định khả năng bứt phá của Việt Nam.
Khi những người trẻ được tạo điều kiện nghiên cứu, sáng tạo và cống hiến, Nghị quyết 57 sẽ không chỉ dừng lại ở các mục tiêu chiến lược mà còn tạo ra nền tảng vững chắc cho năng lực tự chủ công nghệ và sức cạnh tranh quốc gia trong nhiều thập niên tới.
