Đoàn đại biểu các tỉnh, các cơ quan thăm và động viên quân dân huyện đảo Trường Sa, tháng 4 vừa qua, mà báo giới chúng tôi tham gia, là đoàn thứ 5 thăm Trường Sa trong năm 2007.
Đoàn do Thiếu tướng Phan Khuê Tảo, Phó Tư lệnh Quân chủng Hải quân làm trưởng đoàn, gồm đại biểu 8 tỉnh: Ninh Bình, Nghệ An, Quảng Bình,Thừa Thiên Huế, Bình Định, Lâm Đồng, Bến Tre, Trà Vinh cùng đoàn đại biểu Viện Ứng dụng Công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) và Đoàn Thanh niên ngành Hàng không. Tham gia đoàn có 40 nhà báo, nhiều nhà báo nhất trong các đoàn ra thăm Trường Sa. Trong số các nhà báo, có 5 nữ nhà báo tham gia với tư cách là đại diện CLB các nhà báo nữ (Hội Nhà báo Việt Nam). Năm ngoái, tỉnh Quảng Ninh đã cử một đoàn đại biểu tham gia một chuyến đi như thế này.
Ngay trong cuộc họp trước giờ xuất phát từ cảng Ba Son (TP Hồ Chí Minh), tôi đã dự cảm đây là một chuyến đi hấp dẫn với người từ tỉnh Quảng Ninh. Trong tập ảnh giới thiệu truyền thống "Hải quân nhân dân Việt Nam anh hùng" được phát cho các đại biểu in trang trọng hình ảnh quen thuộc với người dân Quảng Ninh: Ảnh Bác Hồ trong sắc phục Hải quân trên vịnh Bái Tử Long (13-11-1962). Trong tập ảnh này còn có nhiều hình ảnh giới thiệu những chiến công của Quân chủng Hải quân tại Quảng Ninh: Ảnh giặc lái An-va-rét bị quân dân ta bắn rơi ngày 5-8-1964; tranh "Trận ngày 5-8-1964" (tranh của Huy Toàn); ảnh "Khẩu đội pháo phòng không thuộc Đại đội 24, đơn vị Anh hùng LLVTND góp phần bảo vệ Vùng mỏ Quảng Ninh, năm 1967". Trong mục giới thiệu chiến công đường Hồ Chí Minh trên biển Đông - con đường huyền thoại của tập ảnh, có ảnh "Xuống hàng vận chuyển chi viện chiến trường miền Nam". Nhìn kỹ bức ảnh tôi thấy, cảnh vật trong bức ảnh rất có thể là ở khu vực Vịnh Hạ Long.
Rồi khi cán bộ Quân chủng Hải quân giới thiệu về quần đảo Trường Sa, lần đầu tiên tôi được nghe nói có đảo An Bang. An Bang là tên cũ của đất Quảng Ninh xưa kia. Quảng Ninh, nơi xưa từng ghi dấu những chiến công trên biển của cha ông như trận đốt phá thuyền lương giặc Nguyên ở Vân Đồn, các trận tại cửa sông Bạch Đằng phá quân Nam Hán, quân Nguyên, ngày nay cũng là nơi ghi dấu chiến thắng trận đầu của Hải quân nhân dân Việt Nam! Tôi mang niềm tự hào ấy lên tàu HQ996 ra với quần đảo Trường Sa.
Tàu HQ 996.
Con tàu HQ996 do nhà máy đóng tàu Bạch Đằng đóng năm 1994. Ngày 29-1-1996, Tổng Bí thư Đỗ Mười đã thăm, chụp ảnh lưu niệm với cán bộ, chiến sĩ của tàu. Bức tranh Chùa Một Cột, mà Tổng Bí thư Đỗ Mười tặng cán bộ, chiến sĩ tàu HQ996 trong dịp đó hiện được treo tại CLB của tàu.
Đảo mà đoàn đến đầu tiên là Nam Yết. Sau ba ngày, hai đêm "bốn phía nhìn không bóng một hàng tre" (thơ của Chế Lan Viên viết về Bác Hồ đi tìm đường cứu nước), ai cũng hào hứng lao ra phía mũi tàu để ngắm nhìn đảo Nam Yết đang hiện dần phía trước. Rồi khi tàu thả neo thì mọi người đều mát mắt khi thấy rõ Nam Yết như một ngôi làng với cây xanh xen những mái nhà đủ kiểu. Trên xuồng vào đảo, đại tá Nguyễn Văn Niên, Phó Tư lệnh Vùng 4 Hải quân nói, tốn nhiều công sức lắm đảo mới có được như thế này, chỉ riêng bờ kè, tiền để xây dựng cỡ một bước chân chiều dài đã tới 30 triệu đồng đấy! Lên đảo, tôi liền tới bia chủ quyền để chụp ảnh. Bên phải bia chủ quyền của đảo Nam Yết đã ghi trang trọng lời Bác Hồ: "...Ngày trước ta chỉ có đêm và rừng. Ngày nay ta có ngày, có trời, có biển. Bờ biển ta dài, tươi đẹp, ta phải biết giữ gìn lấy nó". Tại Trường Sa tôi đã hỏi đồng chí Lưu Minh, Chủ nhiệm Nhà văn hoá Hải quân và sau đó đều được các ông Tống Khắc Hài, thư ký công trình Địa chí Quảng Ninh, Cảnh Loan, tác giả cuốn sách "Bác Hồ với Quảng Ninh" đều khẳng định là Bác Hồ đã nói câu này tại Quảng Ninh, khi Người thăm lực lượng Hải quân, ngày 15-3-1961.
Bác Hồ nhiều lần thăm các đảo vùng Đông Bắc Tổ quốc: Cô Tô, Ngọc Vừng, Tuần Châu, Cát Bà... Khi Bác Hồ thăm Cô Tô (9-5-1961), Người nói: "Thủ đô Hà Nội tuy cách xa các đảo nhưng Đảng và Chính phủ luôn quan tâm đến đồng bào các đảo và mong đồng bào đoàn kết, tiến bộ". Có đến Trường Sa, phên giậu biển Đông Tổ quốc tôi mới thấm thía hơn ý nghĩa sâu xa việc Bác Hồ đồng ý cho dựng tượng Người tại đảo Cô Tô khi Người còn sống (1968). Cô Tô và Vân Đồn là 2 huyện đảo của Quảng Ninh trong số 12 huyện đảo của cả nước. Biển đảo của ta "tươi đẹp", theo lời Bác dạy, chúng ta "phải biết giữ gìn lấy nó".
Tại đảo Nam Yết, một cán bộ của Cục Chính trị Hải quân tra theo tài liệu thì chỉ có 3 người quê ở Quảng Ninh. Trong khi đó các đồng nghiệp của tôi đã tìm ra 5 người. Nói là 3 người cũng đúng, rồi 5 người cũng đúng, là bởi nhiều người tuy quê không ở Quảng Ninh nhưng ra Trường Sa từ đơn vị đóng quân ở Quảng Ninh và hiện hậu phương vợ con ở Quảng Ninh. Theo trung uý Cao Hồng Hải công tác tại đảo Tiên Nữ, quê ở thị trấn Quảng Yên, huyện Yên Hưng, thì ở Trường Sa có rất nhiều sĩ quan có "hậu phương" ở Quảng Ninh.
Tại đảo Nam Yết, thiếu uý Nguyễn Văn Minh, người TX Cẩm Phả đã tặng đồng hương Quảng Ninh quả đu đủ chín vàng. Khi chụp ảnh, anh Minh giấu bàn tay quấn băng do mới bị phẫu thuật mụn nhọt. Anh nói, sợ chúng tôi cầm ảnh về Cẩm Phả, người nhà của anh nhìn thấy tay quấn băng đâm lo. Quả đu đủ ấy khi lên tàu chúng tôi đã tặng lại các nhà báo nữ. Tại đảo Trường Sa lớn, thiếu tá Trần Hồng Thái quê Tiền An, Yên Hưng ngỏ ý muốn có ảnh cầu Bãi Cháy để nhìn cho đã. Anh Phạm Quang Minh, đồng nghiệp của chúng tôi mang theo một tờ Báo Quảng Ninh số Tết có ảnh cầu Bãi Cháy in ở trang bìa để tặng anh. Anh Thái tặng chúng tôi 3 hộp dứa, tiêu chuẩn bồi dưỡng của anh. Chúng tôi thống nhất là sẽ mang 3 hộp dứa này về Quảng Ninh đưa tận tay cho vợ con anh.
Tặng quà cho các cán bộ, chiến sĩ đảo Tiên Nữ.
Trên sông Sài Gòn lúc trở về, tôi nhìn thấy một con tàu lớn mang tên An Bang ngược tàu chúng tôi ra khơi. Chỉ con tàu có tên An Bang, tôi nói với đồng nghiệp Xuân Thành của Báo Khánh Hoà: An Bang là tên của vùng đất Quảng Ninh trước đây, quần đảo Trường Sa cũng có đảo mang tên An Bang!
Mối quan hệ Quảng Ninh với Trường Sa nằm trong mối quan hệ "cả nước vì Trường Sa, Trường Sa vì cả nước", nhưng tôi cho rằng nó mật thiết hơn so với các nơi khác.
(Kỳ sau: II- Cây ở Trường Sa)
