Theo tài liệu của Quân chủng Hải quân, ở quần đảo Trường Sa, ''thực vật sinh trưởng tự nhiên phổ biến là cây phong ba, bàng quả vuông, mù u, xương rồng, rau muống biển và một số cỏ sắc cạnh''. Vì tài liệu không nói tới cây bão táp nên tôi đồ rằng phong ba và bão táp chỉ là hai tên gọi của một cây. Rồi khi tới Trường Sa, nhiều người trong đoàn cũng như tôi mới vỡ lẽ, cây bão táp khác, cây phong ba khác. Tại đảo Trường Sa Lớn, thiếu uý Bùi Văn Thuấn, nhân viên thuộc bộ phận kỹ thuật, quê tỉnh Hưng Yên cho biết, cây phong ba lá to hơn, thân to hơn cây bão táp. Còn cây bão táp ra hoa vào khoảng tháng 3, tháng 4, khi biển động thì cây trụi lá.
Bàng quả vuông ở đảo Sinh Tồn Đông, quần đảo Trường Sa.
Bắt tay chúc tôi lên đường ra Trường Sa may mắn, đồng nghiệp Đỗ Trọng Phao, cựu đại uý quân đội, “yêu cầu” tôi khi trở về phải có quà là quả bàng vuông. Trước khi lên đường, qua báo Thanh Niên tôi biết, trong chuyến thăm huyện đảo Trường Sa cuối tháng trước đó, Chính uỷ Quân chủng Hải quân Nguyễn Văn Tình đã trân trọng tặng đồng chí Nguyễn Quốc Triệu, Chủ tịch UBND TP Hà Nội quả bàng vuông. Vì thế khi đến Trường Sa, tôi hỏi ngay đâu là cây bàng quả vuông, và tìm xem quả nó vuông như thế nào.
Vì tính từ đầu năm nay, đoàn chúng tôi là đoàn thứ 5 tới Trường Sa, nên sản vật đặc biệt này được những vị khách từ đất liền “sưu tầm” khá kỹ. Phía đông của đảo Sinh Tồn Đông có cây bàng quả vuông còn 3 quả rất đẹp, 1 quả khác đã được bọc trong một miếng vải, chắc là để làm giống. Tôi định hái lấy một quả thì một chị trong đoàn ''can ngăn'', rằng để đó cho đẹp. Thế rồi khi rời đảo, 3 quả bàng vuông ấy đã được các chị trong đoàn cầm trên tay. Thật tiếc! Tại đảo Trường Sa Lớn, tôi đã xác định được vị trí mấy quả bàng vuông, nhưng rồi tôi cũng ngại ngần, vì để lấy quả bàng này thì phải vin đến gẫy cành. Một cán bộ tại đảo Trường Sa Lớn kể, trước khi ươm quả bàng vuông phải ngâm quả trong nước biển. Quả bàng vuông trên cây, nếu xăm chữ thì chữ sẽ nổi lên, rất đẹp. Những quả bàng vuông trôi dạt từ đảo khác đến là những quả dễ ươm trồng nhất. Theo quan sát của tôi, so với cây bàng thường, vỏ thân cây bàng quả vuông không xù xì và lá của chúng mỏng hơn, thường bị sâu ăn.
Đẹp về cảnh quan là một trong ba mục tiêu phấn đấu của các cán bộ, chiến sĩ trên từng đảo (mạnh về phòng thủ, tốt về lối sống, đẹp về cảnh quan). Đảo Nam Yết là đảo có nhiều cây xanh nhất. Trên đảo có cả đường cây mang tên Thanh Niên. Sau phong ba, bão táp, bàng, thì dừa là cây được trồng nhiều ở đảo Nam Yết. Tại Nam Yết, dưới gốc cây mù u lớn, cạnh cột mốc chủ quyền, chúng tôi đã được uống nước dừa từ những cây dừa của đảo.
Phong trào trồng cây để đạt tới mục tiêu ''Trường Sa xanh'' đã được đảo Trường Sa Lớn phát động vào dịp đầu xuân. Theo trung uý Nguyễn Văn Hải, bộ phận kỹ thuật, quê Hà Tây, đảo đã giao chỉ tiêu cây mới trồng cho từng người, ''cây nào chết thì trồng lại''. Một trong những loại cây thân gỗ được trồng nhiều ở đảo Trường Sa Lớn là cây tra.
Cây xương rồng Nopal được trồng thí nghiệm ở đảo Trường Sa Lớn.
Tại một đơn vị của đảo Nam Yết, tiến sĩ Lê Tất Cường và kỹ sư Cao Mạnh Tường đã tìm hiểu việc trồng rau, việc thu giữ nước mưa trên đảo. Cuộc ''tọa đàm'' này diễn ra giữa sân trước khi đi ngủ, kể cả khi đảo cắt điện. Theo quy định, vào buổi tối đảo chỉ phát điện đến 21 giờ. Cùng ngồi tham gia cuộc trao đổi này tôi được biết, việc trồng thí nghiệm cây xương rồng ăn được chỉ là việc nhỏ, các cán bộ của Viện ứng dụng Công nghệ còn xem xét để có thể triển khai các công trình phục vụ trên các đảo, trong đó có việc thiết kế nhà giàn để trồng rau trên đảo. Rồi việc thu nước mưa, cần phải tận thu nước mưa ở cả sân bê tông, đường bê tông để làm nước tưới rau như thế nào cũng được các nhà khoa học quan tâm. Chuyện trồng rau trên đảo xen chuyện tâm tình. Kỹ sư Cao Mạnh Tường tâm sự, anh là học sinh Trường THPT Hòn Gai khoá học 1969 - 1971, ngay sau tốt nghiệp phổ thông, anh được cử đi học ở Bungari theo tiêu chuẩn của tỉnh Quảng Ninh.
Tiến sĩ Phan Xuân Dũng cho biết, cây xương rồng mà Viện ứng dụng Công nghệ trồng thí nghiệm trên đảo Nam Yết (100 cây) và đảo Trường Sa Lớn (400 cây) có tên Nopal, nguồn gốc từ Nam Mỹ. Loại xương rồng này có thể xào, hoặc muối dưa. Việc trồng rau ở một số đảo nổi của Trường Sa đã rất vất vả, còn ở các đảo chìm thì còn là việc kỳ công. Tại đảo Tiên Nữ, 50 mét vuông rau xanh được trồng bằng 76 thùng. Một năm các thùng đất này được thay đất mang từ đất liền ra hai lần.
Nắng, mưa và gió của Trường Sa rất khắc nghiệt: nắng chang chang, mưa xối xả, gió như bão nổi. Nhưng Trường Sa cũng rất trữ tình, hình ảnh gợi nhất là hoa muống biển. Những chùm phong lan cũng được đưa ra đảo, nhất là ở những đảo chìm, tạo những khoảng trời mơ mộng cho lính đảo.
Đoàn chúng tôi không có kế hoạch tới đảo Song Tử Tây, một trong ba đảo lớn của quần đảo Trường Sa mà Hải quân ta đang đóng quân bảo vệ. Cán bộ Quân chủng Hải quân cho biết, đảo Song Tử Tây có hẳn một thung lũng có cỏ xanh và chăn nuôi được cả đàn bò.
Cùng với tìm biện pháp tốt nhất để trồng rau xanh ở quần đảo Trường Sa, việc xanh hoá các đảo nổi bằng cây thân gỗ sẽ tạo cho sự ngọt hoá nguồn nước tại các đảo này. Từ trắng cát và san hô, Trường Sa hôm nay đã xanh cây. Trường Sa đẹp, Trường Sa giàu, Trường Sa mạnh. Cây xanh ở Trường Sa đã chứng minh sự đẹp, giàu, mạnh của Trường Sa.
Người lính Trường Sa dành biết bao công sức để có được cây xanh như ngày hôm nay. Cây xanh ở Trường Sa cùng người lính kiên cường trước phong ba, bão táp quyết tâm bảo vệ vùng biển, vùng trời thiêng liêng của Tổ quốc.
>>Kỳ I: Quảng Ninh với Trường sa
Kỳ III: Bia ở Trường Sa: “Nam quốc sơn hà Nam đế cư”
