Thời gian gần đây, chúng tôi nhận được nhiều đơn kiến nghị của một số người mẹ bị con cái ngang nhiên chiếm đoạt nhà cửa, đất đai... “Làm con sao nỡ...?!” là tiếng khóc nghẹn, đẫm nước mắt của một người mẹ ở tuổi 80 khi bị con trai của mình đang tâm chiếm đoạt tài sản, thậm chí có hành vi hành hạ người “mang nặng, đẻ đau” ra mình...
Đây cũng là nỗi lòng trăn trở của anh Trần Xuân Hà, SN 1977, trú tại tổ 33, khu Cầu Sến, phường Yên Thanh, TX Uông Bí khi trình bày với chúng tôi về vụ kiện “Đòi tài sản và nhà xưởng gắn liền với quyền sử dụng đất cho mượn, cho ở nhờ” giữa anh với anh ruột của mình là anh Trần Văn Quý mà anh là bị đơn. Kết quả là qua hai phiên toà sơ thẩm và phúc thẩm, anh Trần Văn Quý thắng kiện, đồng nghĩa với việc anh Hà và mẹ ruột là bà Lê Thị Cậy “trắng tay”, hiện chưa biết đi đâu để sinh sống. Theo như đơn anh Trần Xuân Hà, gia đình anh có 8 anh chị em, đã có 5 anh, chị xây dựng gia đình riêng, còn lại anh và hai anh trai là Quý, Ngọc chưa có gia đình riêng ở cùng với mẹ tại tổ 12b, phường Thanh Sơn, TX Uông Bí. Thời gian đó, các anh Quý, Ngọc, Hà đi thuê mặt bằng để mở xưởng cơ khí và cùng nhau làm ăn. Cuối năm 1998, anh Trần Văn Quý cùng hai chị gái ruột là Trần Thị Cúc, Trần Thị Loan gom tiền mua 68m2 đất của ông Trần Quý Ngữ ở tổ 33, khu Cầu Sến, xã Phương Đông (nay là phường Yên Thanh) với giá 40 triệu đồng. Cũng năm này, anh Trần Văn Quý tự ý bán đất và nhà của mẹ đẻ mình, tổng diện tích trên 500m2 cho anh Đồng Minh Chiến, ở cùng khu 4 với giá 13,7 triệu đồng. Sau khi mua đất tại khu Cầu Sến, anh Quý đã mở rộng nhà xưởng, đăng ký kinh doanh lấy tên là Xưởng Cơ khí thanh niên Phương Đông và cho hai em ruột là Hà và Ngọc ở cùng và làm thuê cho mình. Thời gian này bà Lê Thị Cậy ở cùng với các anh Quý, Ngọc, Hà tại xưởng cơ khí. Đến năm 2003, anh Quý kết hôn với chị Nguyễn Thị Hạ. Năm 2004, Ngọc lấy vợ, ra ở chỗ mới. Năm 2006, Hà lấy vợ và vẫn sinh sống tại xưởng cùng mẹ.
Trong quá trình sống chung đã nảy sinh mâu thuẫn giữa vợ chồng anh Quý với mẹ và các em. Ngày 13-4-2007, UBND phường Yên Thanh đã tổ chức hoà giải, lập biên bản thoả thuận thống nhất phân chia tài sản: Diện tích đất tại khu vực Cầu Sến, bà Cậy có 1/4, chị Cúc có 1/4, anh Quý có 2/4, cho anh Hà ở hết năm 2008. Nhưng ngay ngày hôm sau, vợ chồng anh Quý đã có đơn gửi UBND phường Yên Thanh không đồng ý với sự phân chia tài sản trên. Chính quyền địa phương và Phòng Tài nguyên - Môi trường TX Uông Bí đã nhiều lần hoà giải nhưng không thành. Ngày 13-5-2008, vợ chồng anh Quý làm đơn khởi kiện em trai ruột của mình là anh Trần Xuân Hà ra toà. Qua hai phiên toà xét xử sơ thẩm ngày 16-4-2009 và phiên toà phúc thẩm ngày 9-6-2009, buộc anh Trần Xuân Hà phải trả anh Trần Văn Quý và chị Nguyễn Thị Hạ toàn bộ nhà xưởng và diện tích đất 68m2 tại khu Cầu Sến. Chúng tôi chưa bàn luận đến tính đúng, sai trong quyết định của hai phiên toà trên. Tuy nhiên, thực tế khi mua 68m2 đất của ông Ngữ còn có sự tham gia và góp tiền của chị Cúc và chị Loan. Ông Ngữ cũng khẳng định, là lúc thoả thuận và trả tiền mua đất có mặt chị Cúc, nhưng vì nghĩ là chị em ruột nên chỉ viết giấy chuyển nhượng đứng tên anh Quý. Sau này anh Quý đã xuống nhà ông tới 3 lần để nhờ xác nhận “việc mua bán trên diễn ra chỉ có ông và anh Quý và một người làm chứng là anh Xanh”. Trong đơn xin xác nhận của anh Quý ngày 20-10-2005 có ghi: “Tôi có lô đất mặt đường 18A thuộc tổ 33, khu Cầu Sến, Yên Thanh được chuyển nhượng của ông Trần Đức Ngữ... Nay mẹ tôi đứng tên chủ hộ khẩu, nên tôi làm đơn này xin xác nhận của khu và phường để mẹ tôi được đứng tên quyền sử dụng đất, đến khi mẹ tôi về già thì tôi được thừa kế quyền sử dụng mảnh đất đó”. Đơn có chữ ký của bà Cậy, chị Cúc, anh Vượng (con trai bà Cậy), có xác nhận của khu và UBND phường Yên Thanh. TAND TX Uông Bí từ bản xác nhận này “chứng tỏ bà Cậy, chị Cúc đã xác nhận mảnh đất trên là của anh Quý”. Tuy nhiên, nhiều người biết tình tiết vụ việc đã đặt câu hỏi: Nếu đã để bà Cậy đứng tên thì bà Cậy phải có quyền lợi đối với mảnh đất trên và năm đó bà Cậy đã 72 tuổi đâu còn trẻ nữa. Phải chăng còn có điều gì chưa rõ ràng ở đây?.
Còn việc anh Trần Văn Quý tự ý bán nhà và đất của mẹ đẻ mình cho anh Đồng Minh Chiến, theo anh Hà thì bản thân anh và mọi người trong gia đình biết khi sự việc đã rồi. Anh Quý cũng chưa hề được mẹ đẻ mình chuyển nhượng quyền sử dụng mảnh đất trên.
Quá bức xúc trước việc trên, bà Lê Thị Cậy cực chẳng đã đành làm đơn kháng cáo lên TAND Tối cao. Chứng kiến một người mẹ già gần 80 tuổi có nhà, đất ở đàng hoàng, nay bỗng “trắng tay” nhiều người không khỏi xót xa cho bà đã ở cái tuổi “gần đất xa trời” mà vẫn chua được an hưởng tuổi già.
Cũng bị con cái chiếm đoạt nhà, đất, nhưng trường hợp của bà Ngô Thị Thảo, 80 tuổi, ở tổ 5, khu Long Thạch, phường Cẩm Thạch (TX Cẩm Phả) lại thương tâm hơn nhiều. Khi chúng tôi đến nhà bà được chứng kiến cảnh bà Thảo đang còng lưng, cố sức dùng chiếc chổi tre quét sân, còn con trai và con dâu đứng nhìn vô cảm. Phải mất gần 5 phút để trấn tĩnh, người mẹ già tội nghiệp này mới kể được câu chuyện buồn của đời mình. Năm 1990, con gái thứ ba của bà là Vũ Thị An đã mua cho bố, mẹ mảnh đất này gồm 3 gian nhà chính và 2 gian nhà ngang, đứng tên bố là Vũ Văn Doanh. Ông bà cho con trai thứ hai là Vũ Văn Hưng ở 2 gian nhà ngang. Năm 1997, ông bà làm thừa kế cho con gái thứ tư là Vũ Thị Hồng Linh 66m2 đất. Năm 2003, anh Hưng được vợ chồng bà Thảo cho số đất còn lại với điều kiện là phải có trách nhiệm chăm sóc bố mẹ (có giấy cam đoan viết tay). Từ tờ giấy này, anh Hưng đã chủ động đi làm thủ tục để xin cấp quyền sử dụng đất. Bà Thảo nghẹn ngào: “Khi cho con trai phần đất còn lại, vợ chồng tôi đã nhắc đi, nhắc lại là phải để 66m2 đất mà chúng tôi đã cho em Linh nó, nhưng nó đã lấy cả phần đất của em mình”. Không đồng tình với việc làm này của con trai, bà Thảo đã gọi các con họp gia đình, yêu cầu anh Hưng phải trả lại 66m2 đất cho chị Linh. Nhưng anh Hưng không những không trả mà còn định đuổi mẹ và em gái ra khỏi nhà. Không còn cách nào khác, bà Thảo cùng những người con khác đã làm đơn kiến nghị lên phường và TX Cẩm Phả. Chia tay chúng tôi, bà Thảo nhắc đi, nhắc lại: “Nay tôi đã già yếu, chắc chẳng còn sống được bao nhiêu, chỉ mong các ngành, các cấp xử lý, để con trai tôi trả lại đất cho em ruột nó. Vì hiện nay, con gái tôi cũng chưa có đất xây nhà”.
“Mẹ già như chuối chín cây...”. Trong cuộc sống đã có bao tấm gương về sự hiếu thảo của con cái với bậc sinh thành. Vậy mà vẫn có những người con đang tâm trà đạp lên tình mẫu tử, tình anh em ruột thịt. Phải chăng, đối với một số người, khi giá trị kinh tế tăng lên, thì giá trị đạo đức không còn là quan trọng, chỉ là thứ yếu. Trong những vụ tranh chấp kiểu này, sẽ không có ai là người thắng cuộc, bởi vẫn còn có một toà án lương tâm mà mọi người đều phải đối mặt.
