Lan man cùng đồng nghiệp

- Chụp toàn cảnh, ảnh nét, nhưng khó dùng!

- Vì sao?

- Tác giả muốn làm đẹp bằng cách để các khóm lau ngay cạnh máy biến thế. Cỏ chen chân với điện thế này thì không an toàn, không công nghiệp chút nào. Anh Vượng tán thành ngay và chúng tôi quyết định không đưa ảnh vào trang 3 số báo ra ngày hôm sau.
Đấy là một chuyện nhỏ trong ngàn vạn chuyện nghề nghiệp mà chúng tôi đã học được ở nhau. Người làm báo thì phải học và học cách nào cũng có ích. Nhưng học lẫn nhau, học ngay trong công việc ở toà soạn là cách học nhanh nhất, hiệu quả nhất. Chịu khó học, chịu khó đọc thì sẽ vỡ ra nhiều điều. Chuyên mục “Người tốt, việc tốt” là dành biểu dương những người tiên tiến, có nhiều việc làm tốt, với nghĩa cử cao đẹp, vì lợi ích chung của cộng đồng. Tưởng như thế là dễ viết, nên có người chẳng ngần ngại khen ông phó giám đốc mỏ cởi trần ra vác ống nước giữa trưa hè nóng bỏng. Lại có người tả giám đốc đội nón lá, lặn lội suốt ngày đêm trên công trường. Ai muốn xin chữ ký cũng phải lên công trường mà xin. Nhận được những bài viết như thế, anh chị em trong Toà soạn lại xúm lại phân tích thảo luận. Không phải thảo luận trong phòng họp có bàn ghế, máy lạnh, nước khoáng đóng chai, như bây giờ. Mà thảo luận ngay bên cửa lò than Hà Lầm, ngay trong hang đá lạnh tại C3 Hà Tu; học ngay cả khi ruột gan cồn cào vì đói. Mỗi bữa ăn những năm khốn khó ấy, các nhà báo chỉ được miếng bột mỳ hấp và bát canh ''toàn quốc”. Trong hai bài viết cho chuyên mục người tốt, việc tốt trên, anh em trong Toà soạn đều thống nhất không nên đăng. Quản lý chỉ huy phải là người tổ chức và ra lệnh, phó giám đốc mỏ không cần đi vác ống nước thay cho công nhân. Giám đốc có lên công trường là để kiểm tra, nắm tình hình sản xuất chứ không cần phải suốt ngày đêm lặn lội, để rồi mọi người phải lặn lội đi tìm xin chữ ký. Chỉ huy như thế chưa hẳn đã là người chỉ huy tài.

Đại diện Báo Quảng Ninh tặng bức tranh sơn mài về Chủ tịch Hồ Chí Minh cho Nhà lưu niệm Chủ tịch Mao Trạch Đông ở trấn Thiện Sơn, huyện Tương Đàm, tỉnh Hồ Nam, Trung Quốc (5-2002).
                                                           Ảnh: TL

Những lần thảo luận nghiệp vụ như vậy đã tạo dựng cách nhìn, cách nghĩ cho người làm báo sống động và cụ thể hơn nhiều so với cách dạy viết ở trong trường. Đi vào những vấn đề kinh tế, xã hội rộng lớn hơn, càng khó hơn, người làm báo phải học hỏi và tích cóp dần. May mắn là anh chị em trong toà soạn đều gắng gỏi học tập lại biết đùm bọc giúp đỡ nhau, nên báo đã tránh được nhiều sai sót, ấu trĩ và làm được nhiều vấn đề mà đồng nghiệp cả nước đánh giá có “tính chiến đấu cao”. Nhiều bạn đọc vẫn nhớ những bài báo: ''Hãy biết căm giận những con số thiếu trung thực này”. ''Những câu hỏi cần lời giải đáp”. “5 năm khoán mới'' ''Gặp nhau ở huyện'' “Một nghị quyết được cuộc sống đặt tên”. “Một vùng đất bãi” là những bài báo được giải báo chí quốc gia. Nói không ngoa, những bài báo này đã làm nổ tung cách làm phi kinh tế nặng về thành tích, mở ra cách nhìn xa, trông rộng. Thử hình dung, vào năm 1992, khi còn thiếu ăn, thiếu mặc, mấy ai nghĩ đến môi trường. Thế mà Báo Quảng Ninh đã đặt vấn đề “Môi trường sống sẽ ra sao? Dân Hồng Gai sẽ sống thế nào? Nếu nay mai và hàng chục năm nữa sừng sững một nhà sàng tuyển than ngay giữa phố. Bụi bặm và tiếng ồn. Tàu và xe. Nước thải và khói. Bao nhiêu thứ ô nhiễm môi trường sống mà người dân Hồng Gai đã gánh chịu mấy chục năm nay, giờ đây nếu nhà sàng mọc lên sẽ phải gánh chịu mấy chục năm nữa” (Báo Quảng Ninh số ra ngày 3-8-1992). Bài báo gây xôn xao dư luận, động đến cả Trung ương Đảng và Chính phủ. Thủ tướng Võ Văn Kiệt đã về kiểm tra và quyết định dời chuyển nhà sàng ra khỏi thị xã. Sau 3 năm chính Thủ tướng Võ Văn Kiệt quyết định đặt tên và nâng cấp TX Hồng Gai lên  TP Hạ Long. Giờ đây thành phố đã kỷ niệm 15 năm thành lập, sẽ có huân chương và bằng khen trao cho các cơ quan, xí nghiệp, cá nhân, có công đóng góp xây dựng thành phố. Thế thì xin những người lãnh đạo đừng quên, Báo Quảng Ninh cũng là một trong những cơ quan có công đầu trong việc tạo lập xây dựng TP Hạ Long. Điều này bạn đọc nhớ rõ lắm.

Tính chiến đấu của báo vẫn được duy trì và phát triển trong suốt thời kỳ đổi mới này. Không phải kể công đầu, nhiều bài báo đã làm thay đổi cách nhìn, cách nghĩ, của người lãnh đạo. Có bài báo góp phần quyết định để tòa án tuyên phạt đúng người, đúng tội. Những bài báo đã thành “vật liệu” xây dựng ngôi nhà dân chủ, xây dựng nhà nước pháp quyền. Anh chị em làm báo hiện nay có quyền tự hào về điều này. Nhưng tôi chắc rằng, chẳng người làm báo nào bằng lòng với những gì đã làm được, kể cả những người đã “hưu rồi... hưu rồi” như chúng tôi. Bây giờ nhiều cái đổi thay, mới lạ lắm! Nên truyền thống tốt đẹp phải được phát triển cho phù hợp với sự phát triển chung. Cứ nghĩ mà xem cha mẹ ta dạy: Cá không ăn muối cá ươn!

Cha mẹ ta quở trách: Lười biếng thì chỉ có ra đứng đường, đứng chợ!

Cha mẹ mắng mỏ: Đem tiền đổ xuống sông xuống biển!

Những lời răn dạy này rất đúng và còn cần thiết cho những người còn sống trong gia đình nhỏ hẹp. Song ra xã hội thì khác rồi.

Bây giờ cá không ăn muối mà cá vẫn tươi!

Bây giờ đứng đường, đứng chợ là chỗ dễ kiếm ăn nhất!

Bây giờ mang tiền đổ xuống sông, xuống biển là cách kiếm tiền khôn ngoan!

Một vốn không phải bốn lời mà là ngàn vạn. Thử nhìn xem những người đang đổ đất lấn biển tạo mặt bằng kia, họ giàu có đến nhường nào!

Thế đấy, mới và lạ. Mới trong nhận thức, lạ trong cách tổ chức, phát triển, mà người làm báo dù có chịu học, chịu nghĩ đến mấy cũng thấy ngỡ ngàng. Đã ngỡ ngàng thì băn khoăn lắm. Viết thế nào cho đúng? Viết thế có đúng không? Viết cho ai đọc, có lợi cho ai? Làm báo thời nay khó lắm, tuyên truyền kinh tế thế nào, thử nghĩ và viết về các tập đoàn xem! Người nói, tập đoàn kinh tế là quả đấm mạnh của Nhà nước. Lại có người nói, các tập đoàn đang tiêu tiền vô tội vạ, vay hàng đống tiền mà không ai phải trả! Đề tài kinh tế lớn đấy, nhà báo hiểu và viết thế nào về những tập đoàn này! Tôi xin nói thêm một chuyện, trong cuộc họp mới đây của Bộ Công thương, ông Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Dầu khí và ông Chủ tịch Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam lại đặt ra câu hỏi: Tại sao báo chí cứ đối lập với tập đoàn? Câu hỏi đang thách thức sự hiểu biết, khám phá và sáng tạo của các nhà báo ở Vùng than.