Thời gian gần đây, TP Hạ Long xuất hiện nhiều trẻ em lang thang xin ăn từ tỉnh ngoài đến. Các em còn quá nhỏ, chỉ từ 5 đến 12 tuổi. ở tuổi này đáng ra các em phải được sự chăm sóc cẩn trọng của cha mẹ, xã hội, nhưng không những phải tự kiếm sống nuôi thân, các em còn phải có trách nhiệm với gia đình...
Trăm lý do để đi ăn xin Hơn 5 rưỡi sáng, một cậu bé chừng 5-6 tuổi, quần áo xộc xệch, nhem nhuốc đi dọc phố chùa Long Tiên, TP Hạ Long ăn xin. Cậu vào một quán nước năn nỉ: - “Bác ơi cho con xin một đồng”. Người đàn ông ngừng nói chuyện, nhìn cậu bé hỏi: Sao đi sớm thế? Cậu bé ngoẹo đầu nói lý nhí: “Con đói”. Nghe vậy, người đàn ông mở ví lấy 10 ngàn đồng cho. Cầm tiền, cậu bé lại tiếp tục đi, đến đâu hầu như ai cũng cho, người thì 5 trăm, 1 ngàn đồng; người thì chiếc bánh mỳ, nắm xôi... Đến cuối phố cậu bé ngồi bệt cạnh cửa một nhà, ngấu nghiến ăn nắm xôi. - Cháu mấy tuổi, tên gì, nhà ở đâu? - Tôi hỏi. - Cháu 6 tuổi, tên Nghĩa. Nhà cháu ở Thanh Hoá. Nghe tôi hỏi chuyện cậu bé, một bà bán hàng ăn sáng ngay đó, nói: Ai cũng thương thằng bé, chứ như mẹ nó “sức dài vai rộng”, trước cũng đi xin ăn nhưng chẳng ai cho, thậm chí nhiều người còn mắng! Bà cho biết thêm, Nghĩa ra Quảng Ninh xin ăn cùng bà ngoại năm nay đã gần 80 tuổi. Có lần bà Nghĩa xuống xin ăn ở Cẩm Phả, tối không bắt kịp xe về Hạ Long, Nghĩa sợ phát khóc... Giờ thì nó quen rồi, không có bà, tối nó tự một mình đến nhà trọ ngủ... Nghe bà bán hàng nói vậy, tôi chợt nhớ đến cậu bé Nguyễn Văn Hiếu, quê cũng ở Thanh Hoá, trời rét trong manh áo không đủ ấm, chập chững xin ăn một mình quanh chợ Hạ Long I cách đây vài năm... Thấm thoắt Hiếu đã 8 tuổi, giờ thì cậu như đứa “con nuôi” của khá nhiều người ở TP Hạ Long. Mỗi lần nhìn thấy Hiếu họ lại gọi cho tiền, hoặc mua đồ ăn cho. Thật may ông trời phú cho Hiếu được sức khoẻ, nên mới 8 tuổi mà Hiếu đã nặng gần 40kg. Vừa rồi tôi tình cờ gặp Hiếu trong lúc cậu bé đang chìa tay, mồm nói “măn ny” với một khách du lịch nước ngoài. Ông khách nhìn Hiếu cười, xoa đầu Hiếu vẻ thương mến, rồi lấy ra 2 đôla cho Hiếu. Ngay lúc đó bỗng xuất hiện một anh xe ôm đến gần Hiếu, bảo: Đưa chú đổi tiền Việt cho. Hiếu tỏ ra sành sỏi: Quên đi! Vào hàng vàng đổi còn được nhiều hơn đổi cho chú. Tôi lại gần Hiếu, bảo: Về đưa cho mẹ đi đổi sẽ được nhiều tiền hơn. Phản xạ rất nhanh, Hiếu đút luôn tờ đô la vào túi, nói: Mẹ đi lấy chồng rồi! “-Thế cháu ở đây cùng ai?” Cậu bé không trả lời mà nghoẹo đầu, năn nỉ: Cô cho con xin một đồng đi cô! Vừa lúc đó, một bà già trạc tuổi ngoài 60 đến bảo Hiếu về ăn cơm. Hỏi ra mới biết đó là bà ngoại của Hiếu. Bà Hiếu bảo, bố mẹ Hiếu trước cũng thường lang thang xin ăn hoặc đi làm thuê làm mướn, nhưng đã bỏ nhau từ khi Hiếu 4 tuổi, vì bố Hiếu hay cờ bạc... giờ thì không biết bố mẹ Hiếu sống nơi nào. Hiếu còn em trai 5 tuổi, 3 bà cháu thuê trọ ở phường Yết Kiêu, hàng ngày bà lo nấu cơm phục vụ 2 cháu đi xin kiếm tiền. Gần 10 giờ đêm, tôi đến phố ẩm thực (TP Hạ Long), bắt gặp 3 cháu gái ngồi dưới gốc cây vệ đường đang ăn chân gà nướng vừa xin được. Hỏi chuyện mới biết đó là 3 chị em ruột, cháu lớn tên Phạm Thị Oanh 12 tuổi, cháu thứ hai Phạm Thị Mai 11 tuổi, cháu bé Phạm Thị Huệ 7 tuổi, nhà ở xã Quảng Hải, huyện Quảng Xương, tỉnh Thanh Hoá. Mai cho biết, Mai có 7 anh chị em, dưới Huệ còn 2 em nhỏ nữa. Nhà Mai thường xuyên thiếu gạo ăn, bố mẹ làm muối, tiền không đủ nuôi chị em Mai. Oanh ngắt lời em: Hiện nhà cháu còn nợ hơn 13 triệu đồng vay làm lại nhà sau trận mưa lũ vài năm trước, giờ nhiều người đến đòi nợ, họ bảo không trả tiền họ sẽ dỡ nhà... - “Các cháu có biết chữ không?”. Mai nhanh nhảu: “- Cháu không biết chữ, nhưng chị Oanh thì có, vì chị ấy được học hết lớp 4”. - Một tháng, 3 chị em đi xin được khoảng bao nhiêu tiền? - Có tháng được nhiều, có tháng được ít, nhưng trừ ăn uống, tiền trọ, trung bình mỗi tháng, 3 chị em cũng gửi được từ 400 đến 500 ngàn đồng về cho bố mẹ trả nợ. Oanh kể: Chúng cháu đã từng xin ăn ở miền Nam, Hà Nội, nhưng nhiều lần bị bắt vì họ cấm. Mỗi lần như vậy, bố mẹ cháu phải đến viết giấy cam đoan họ mới cho về. Như thằng Nam kia, đã vài lần bị bắt như bọn cháu khi đang xin ăn. Tôi nhìn theo tay Oanh, đó là một cậu bé gầy guộc, trạc tuổi Oanh đang ngồi trước quán ăn bên đường. Oanh bảo, trước kia Nam thường đi xin ăn cùng ông nội, nhưng ông nội nó mới mất, nên nó trốn bố, mẹ một mình đi xin. Một bé gái đứng gần đó tên Thắm, cùng làng với Nam, cho biết thêm: Nó thương bố mẹ ốm yếu, lại không có tiền chữa bệnh, nên nó bảo đi xin để có tiền gửi về cho bố mẹ chữa bệnh... Nghìn mối hoạ đến với trẻ em lang thang Gần 11 giờ đêm, tôi theo chân 3 chị em Oanh về nơi nghỉ trọ tại khu 2, phường Bạch Đằng, TP Hạ Long. Oanh tỏ ra ngần ngại, em bảo, đường khó đi xe máy không lên được đâu... Đến chân dốc thì đường thật khó đi, tôi đành gửi xe ở một quán nước. Biết ý định của tôi, bà chủ quán nước ngăn lại: Cô đừng theo bọn trẻ về mà chúng bị mắng. Bà Hải (chủ nhà trọ) khó tính lắm, không thích người lạ đến hỏi mà không thuê nhà. Đã vài lần có đám thanh niên, phụ nữ ăn mặc vẻ sang trọng tìm đến cho tiền chị em Oanh, rồi còn gạ gẫm bọn trẻ đi chơi xa. May mà bà Hải biết chuyện đã đuổi những người lạ mặt đó đi. Bà ấy rất thương bọn trẻ, nên 3 chị em Oanh ở trọ, có đủ giường, điện, nước, mà chỉ phải trả 3-4 ngàn đồng/ngày. So với bọn trẻ xin ăn nói trên thì Hiếu khôi ngô hơn hẳn, lại béo tốt, nên hay bị mọi người trêu đùa. Một lần, tôi chứng kiến vài ba thanh niên trạc tuổi trên dưới 30 đang ngồi quán nước, thấy Hiếu gọi vào, đưa thuốc lá bảo: Rít nhả khói rồi chú cho tiền. Hiếu liền cầm điếu thuốc châm lửa hút như người lớn. Một thanh niên xoa đầu Hiếu khen “giỏi lắm”, rồi cho Hiếu 20 ngàn đồng. Không chỉ có vậy, Hiếu thường xuyên được đám đánh bạc góc chợ này, cuối phố kia cho khá tiền, chỉ cần cu Hiếu đứng sau thỉnh thoảng đấm lưng cho họ... Mặc dù không biết chữ, nhưng Hiếu đếm tiền khá nhanh, đánh điện tử khá giỏi, nhiều lúc “nghiện” đến quên ăn, quên cả đi xin ăn. Bọn trẻ xin ăn rất phục “tài” xin tiền của Hiếu, bởi thế Hiếu thường đi xe ôm để xin ăn hoặc đi chơi... Trao đổi về thực trạng trẻ em lang thang, cơ nhỡ, bà Lê Thị Hồng Thái, Trưởng Phòng Bảo vệ chăm sóc trẻ em (Sở LĐ-TB&XH) cho biết: Một vài năm trước, số trẻ em lang thang xin ăn, đánh giầy, bán hàng rong... trên địa bàn tỉnh khá đông, chủ yếu từ tỉnh ngoài đến. Sau khi Chính phủ có Quyết định 19 (năm 2004) về “Chương trình ngăn ngừa trẻ em lang thang, bị xâm hại tình dục, bị buôn bán qua biên giới”, Phòng đã triển khai ngay chương trình, thu được kết quả, số trẻ em lang thang giảm hẳn. Một số đối tượng trẻ em lang thang tỉnh ngoài đến, chúng tôi đã tìm hiểu, hỗ trợ, đưa, trao trả các cháu về địa phương nơi cư trú... Nhưng không lâu sau lại thấy các cháu xuất hiện trở lại... Đây là vấn đề mà những người làm công tác bảo vệ trẻ em như chúng tôi luôn trăn trở. Trong vòng vài năm trở lại đây, riêng số trẻ em bị buôn bán qua biên giới được phát hiện trả về là 107 cháu, phần lớn thuộc diện trẻ em thang lang... 
Phút “nghỉ chân” của Hiếu và em trai.
Đã hơn 10 giờ đêm, 3 chị em Oanh vẫn còn “lang thang trên đường phố...
Nghe nói vậy, tôi không khỏi lo cho số phận những đứa trẻ như: Oanh, Mai, Hiếu, Nam... rồi đây sẽ gặp những mối hoạ gì trong cuộc đời. Các em rất cần có một mái ấm để che chở, được quan tâm chăm lo học hành, vui chơi như bao trẻ em khác...
