Quyền chất vấn của đại biểu HĐND được quy định rõ trong Điều 41, Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003. Kỳ họp HĐND các cấp đều dành một khoảng thời gian nhất định để các đại biểu dân bầu thực hiện quyền này. Đây là nội dung thu hút sự quan tâm của đông đảo cử tri tại các kỳ họp của HĐND.
Thời gian gần đây, chất lượng các phiên chất vấn, trả lời chất vấn tại các kỳ họp HĐND các cấp đã được nâng lên rõ rệt. Thông qua hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn, nhân dân có thêm cơ sở để đánh giá được những người mà cử tri đã tin tưởng bầu ra có làm tròn trách nhiệm là đại biểu của dân hay không? Đồng thời qua đó cũng đánh giá được trách nhiệm của thủ trưởng các cấp, ngành trong việc hoàn thành nhiệm vụ mà nhà nước giao phó. Tại các kỳ họp HĐND tỉnh vừa qua, nhiều ý kiến chất vấn đã được giải đáp, trả lời cởi mở, thẳng thắn trên tinh thần xây dựng và không ít “lời hứa” tại diễn đàn kỳ họp đã được tổ chức triển khai trong thực tiễn, tạo niềm tin cho cử tri, góp phần nâng cao uy tín của HĐND và các vị đại biểu dân cử. Đơn cử như tại kỳ họp thứ 11, HĐND tỉnh khoá XII (tháng 11-2013) vừa qua, những nội dung “nóng” được nhiều đại biểu và cử tri quan tâm liên quan tới lĩnh vực kế hoạch và đầu tư đã được ông Trần Đức Lâm, Giám đốc Sở Kế hoạch & Đầu tư giải trình trước kỳ họp, đó là: Giải quyết nợ đọng trong xây dựng cơ bản; tiến độ giải ngân năm 2013 đối với nguồn vốn hỗ trợ Chương trình xây dựng nông thôn mới; công tác giải ngân nguồn vốn khoa học công nghệ và các giải pháp tiếp tục tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.
Đặc biệt, các giải pháp tiếp tục tháo gỡ khó khăn và đồng hành cùng doanh nghiệp của tỉnh trong năm 2014, đã được đồng chí Giám đốc Sở Kế hoạch & Đầu tư thừa uỷ quyền của UBND tỉnh trả lời làm rõ. Đó là: Quảng Ninh đã xác định đúng vai trò quan trọng của doanh nghiệp, thực hiện nhiều giải pháp tích cực tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và được đánh giá là một trong những tỉnh đi đầu cả nước trong triển khai tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.
Ông Trương Công Ngàn, Trưởng Ban Xây dựng nông thôn mới tỉnh đã giải trình ý kiến chất vấn của đại biểu Hồ Văn Vịnh, Phó Trưởng Ban Kinh tế ngân sách HĐND tỉnh với nội dung: Trong khi nguồn vốn đầu tư phát triển gặp nhiều khó khăn, ngay từ đầu năm 2013 tỉnh vẫn ưu tiên bố trí vốn cho Chương trình xây dựng nông thôn mới 300 tỷ đồng. Tuy nhiên, tiến độ giải ngân rất chậm, đến tháng 10-2013 mới giải ngân được 19,41% kế hoạch; đề nghị UBND tỉnh làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm và giải pháp để hoàn thành kế hoạch năm 2013, phương hướng khắc phục trong năm 2014. Đồng chí Vũ Minh Thiết, Giám đốc Sở Nội vụ đã trả lời chất vấn của các đại biểu về các giải pháp chủ yếu để thực hiện tinh giản bộ máy, biên chế hành chính các cấp của tỉnh trong thời gian tới…
Tuy nhiên, đánh giá về chất lượng các phiên chất vấn tại các kỳ họp HĐND vừa qua, phần lớn các đại biểu cho rằng: Bên cạnh những đại biểu nghiên cứu sâu nội dung, nắm chắc thông tin, số liệu nên chất vấn rõ ràng, đúng đối tượng, đúng trọng tâm; thì cũng còn những chất vấn chưa đi sâu vào trọng tâm vấn đề cần hỏi. Vẫn còn trường hợp nội dung các ý kiến chất vấn của đại biểu xoay quanh những vấn đề có tính cục bộ của địa phương, ngành mình mà thiếu tính khái quát, phổ biến. Do vậy, nhiều khi có chất vấn nhưng vẫn chưa làm rõ vấn đề cần hỏi, nhiều vấn đề bức xúc vẫn chưa được các đại biểu thẳng thắn chất vấn cơ quan công quyền. Một số đại biểu còn có tâm lý nể nang, ngại va chạm, tư tưởng “cấp dưới, cấp trên”, nên chưa phát huy tốt vai trò của mình trong hoạt động chất vấn. Bên cạnh đó, chất lượng trả lời chất vấn của một số cơ quan, đơn vị chưa cao, còn viện dẫn dài dòng, né tránh trách nhiệm; một số trường hợp vẫn còn chung chung, giản đơn, chưa đi sâu vào trọng tâm vấn đề đại biểu chất vấn, chưa làm rõ nguyên nhân, thực trạng.
Trao đổi với chúng tôi về vấn đề này, ông Phạm Ngọc Thể, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Quảng Ninh, đại biểu HĐND tỉnh cho rằng: Có thể khẳng định thời gian gần đây, các phiên chất vấn tại kỳ họp đã thể hiện tinh thần trách nhiệm và sự thẳng thắn của cả đại biểu chất vấn và lãnh đạo các ngành trả lời chất vấn. Đây thực sự là một diễn đàn phát huy quyền dân chủ, tăng cường mối quan hệ giữa nhân dân với các cấp chính quyền ở địa phương. Tuy nhiên, hiện nay vẫn có chuyện đại biểu có tâm lý nể nang, ngại va chạm. Do vậy, có đại biểu khi chất vấn vẫn “né” những vấn đề nhạy cảm, mặc dù đó là những vấn đề bức xúc, nổi cộm cần làm rõ hay cũng từ tâm lý nể nang nên có đại biểu HĐND không truy vấn đến cùng vấn đề đặt ra, chưa quy rõ trách nhiệm của người trả lời chất vấn. Những giải pháp đó đôi khi không được triển khai thực hiện hoặc thực hiện không hiệu quả, nhưng kỳ họp sau đại biểu cũng “cho qua” không nhắc lại nữa. Do vậy, thiết nghĩ để nâng cao hiệu quả hoạt động chất vấn, trả lời chất vấn, đại biểu HĐND phải phát huy vai trò của mình, thẳng thắn nêu ra những vấn đề cử tri quan tâm cho dù vấn đề đó thuộc phạm vi trách nhiệm của ai và sẵn sàng truy vấn đến cùng để làm sáng tỏ sự việc, quy rõ trách nhiệm.
Thanh Phong
