Nâng cao tiềm lực cho các tổ chức khoa học và công nghệ: Tập trung cho 3 mũi nhọn

28/02/2013 08:06

Trong bản dự thảo Đề án Tăng cường tiềm lực cho các tổ chức KH&CN trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh đã đánh giá: “Ở Quảng Ninh, mạng lưới tổ chức KH&CN tuy đã được hình thành song còn rất mỏng và yếu cả về mọi nguồn lực, thiếu sự liên kết trong hoạt động.

Vì vậy cần có giải pháp phù hợp vừa phát triển cả hệ thống tổ chức KH&CN, vừa phải có sự đầu tư tăng cường tiềm lực một cách hợp lý nhằm phát huy vai trò, sứ mệnh của tổ chức KH&CN trong hoạt động KH&CN”.

Nhiều nhưng vẫn thiếu và yếu

Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam giai đoạn 2011-2020 và Nghị quyết T.Ư 3 (khoá XI) đã đưa ra định hướng phát triển, đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế, nâng cao chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế, trong đó Khoa học và công nghệ (KH&CN) được coi là động lực then chốt. Để triển khai các hoạt động KH&CN không thể không kể đến lực lượng nòng cốt chính là các tổ chức KH&CN. Như vậy, các tổ chức KH&CN càng được quan tâm, nâng cao tiềm lực thì hoạt động KH&CN sẽ càng mạnh và hiệu quả.

Theo thống kê của Sở KH&CN, tỉnh Quảng Ninh hiện có 8 tổ chức KH&CN thuộc loại hình đơn vị sự nghiệp KH&CN (gồm Trung tâm Khoa học kỹ thuật và sản xuất giống thuỷ sản Quảng Ninh; Trung tâm Khoa học và sản xuất lâm nông nghiệp Quảng Ninh; Trung tâm ứng dụng tiến bộ KH&CN; Trung tâm quan trắc và phân tích môi trường; Trung tâm Tin học và Thông tin tư liệu; Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh Quảng Ninh; Trung tâm ứng dụng tiến bộ KH&CN; Trung tâm đào tạo bồi dưỡng cán bộ tỉnh Quảng Ninh); 3 cơ sở đại học; 6 trường cao đẳng và một vài doanh nghiệp KH&CN mới được thành lập đang ở giai đoạn đầu tổ chức hoạt động. Đó còn chưa kể đến các tổ chức KH&CN thuộc doanh nghiệp nhà nước đang hoạt động trên địa bàn tỉnh như: Các tổ chức KH&CN của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam; Tập đoàn công nghiệp tàu thuỷ Việt Nam; Tổng Công ty Xi măng Việt Nam… Trong vài năm trở lại đây, nhất là khi hoạt động nghiên cứu ứng dụng KH&CN được đẩy mạnh, nhiều tổ chức KH&CN của tỉnh đã được quan tâm đầu tư về nhân lực, trang thiết bị máy móc. Từ năm 2006 đến nay, chỉ riêng từ nguồn vốn đầu tư phát triển KH&CN, tỉnh đã triển khai 17 dự án với tổng kinh phí thực hiện trên 100 tỷ đồng để phát triển KH&CN trong đó, có tăng cường cơ sở vật chất và nhân lực cho các tổ chức KH&CN. Hiện nay, trên địa bàn tỉnh đã có 27 phòng thử nghiệm, thí nghiệm đạt tiêu chuẩn LAS (chương trình công nhận của Văn phòng Công nhận Chất lượng thuộc Bộ KH&CN dành cho các phòng thử nghiệm, thí nghiệm đạt tiêu chuẩn), phù hợp tiêu chuẩn ISO/IEC 17025 : 2005.

Hiện nay tỉnh đang chủ trương đẩy mạnh hoạt động triển khai ứng dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật thông qua các tổ chức KH&CN. Ảnh: Hoạt động sản xuất tại Công ty cổ phần kỹ nghệ thực phẩm Thái Lan (Hà Khẩu, TP Hạ Long). Ảnh: Hoàng Quý

Nhìn vào con số thống kê này có thể thấy, các tổ chức KH&CN của tỉnh tuy nhiều nhưng vẫn trong tình trạng thiếu và yếu. Vì chưa có trung tâm, viện nghiên cứu mạnh; các trường đại học vẫn chủ yếu tập trung vào công tác đào tạo, ít tiến hành các hoạt động nghiên cứu, phổ biến, chuyển giao công nghệ. Thêm vào đó, cũng theo đánh giá của Sở KH&CN, nhân lực hoạt động KH&CN ở các tổ chức KH&CN hiện nay chiếm tỷ lệ rất nhỏ bé trong tổng số cán bộ có trình độ cao đẳng và đại học trở lên trên toàn tỉnh. Điều này đã dẫn đến hoạt động của các tổ chức KH&CN trong tỉnh còn nhiều hạn chế, yếu kém. Hầu hết các phân tích, đo lường, thử nghiệm đòi hỏi độ chính xác, tin cậy cao để đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước về chất lượng sản phẩm hàng hoá và sản xuất kinh doanh trên địa bàn tỉnh đều phải nhờ đến Trung tâm kỹ thuật của các cơ quan T.Ư đóng trên địa bàn Hà Nội, Hải Phòng. Ngay cả hoạt động chuyển giao công nghệ cũng còn nhỏ lẻ và rời rạc…

Cần giải pháp phù hợp

Phân tích các nguyên nhân dẫn đến thực trạng hoạt động của các tổ chức KH&CN hiện có trên địa bàn tỉnh, các chuyên gia đều cho rằng, Quảng Ninh cần phải giải quyết 5 đầu bài lớn. Đó là, cơ chế quản lý chưa đồng bộ, cơ chế tài chính chưa hấp dẫn sự tham gia của các tổ chức doanh nghiệp trong và ngoài nước; trình độ và năng lực của nhân lực trong hoạt động KH&CN còn thiếu, chưa đáp ứng được các lĩnh vực chuyên sâu; năng lực tài chính của các tổ chức KH&CN yếu kém, chủ yếu vẫn trông chờ vào sự hỗ trợ từ ngân sách nhà nước; hệ thống máy móc và cơ sở hạ tầng xuống cấp hoặc lạc hậu. Đặc biệt là các tổ chức KH&CN này đều hoạt động riêng lẻ, chủ yếu theo yêu cầu của ngành chủ quản. Các chuyên gia cũng đưa ra những cảnh báo, nếu những nguyên nhân này không được khắc phục; mô hình hoạt động và mục tiêu đầu tư cho các tổ chức KH&CN không được nghiên cứu, điều chỉnh lại thì hoạt động KH&CN sẽ không đảm bảo tính hiệu quả cũng như không đáp ứng được lộ trình phát triển KH&CN mà tỉnh đã đề ra.

Hiện nay, Quảng Ninh đang phát triển kinh tế - xã hội theo Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Quảng Ninh đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020 (đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt điều chỉnh, bổ sung ngày 24-22-2006) với quan điểm xây dựng tỉnh Quảng Ninh trở thành một địa bàn động lực, một trong những cửa ngõ giao thông quan trọng của Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ đối với khu vực và quốc tế, một khu vực phát triển năng động của kinh tế ven biển và biển, có tốc độ tăng trưởng cao và bền vững; có thế và lực ngày càng lớn thúc đẩy sự phát triển và khả năng cạnh tranh. Đặc biệt, trong Thông báo kết luận 108-KL/TW ngày 1-10-2012 của Bộ Chính trị về Đề án “Phát triển kinh tế - xã hội nhanh, bền vững; bảo đảm vững chắc quốc phòng, an ninh và thí điểm xây dựng hai đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt Vân Đồn - Móng Cái” tỉnh Quảng Ninh đồng ý chủ trương cho phép Quảng Ninh được cấp phép nhập khẩu đối với hàng hoá thuộc trách nhiệm quản lý của các Bộ, ngành T.Ư… Điều này càng đòi hỏi phải nâng cao tiềm lực cho các tổ chức KH&CN. Trước mắt, tập trung vào 3 mũi nhọn là đo lường chất lượng; quan trắc môi trường và kiểm dịch, kiểm nghiệm chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm nhằm phục vụ yêu cầu quản lý nhà nước về chất lượng sản phẩm, hàng hoá, chất lượng VSATTP và dịch vụ; phục vụ yêu cầu công nghiệp hoá, nâng cao trình độ phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh; hỗ trợ doanh nghiệp thúc đẩy năng suất, chất lượng, khả năng cạnh tranh của sản phẩm, hàng hoá chủ lực của tỉnh trên thị trường trong nước và quốc tế.

Cẩm Nang

Ý KIẾN NGƯỜI TRONG CUỘC

Ông Vũ Nam Phong, Giám đốc Trung tâm Quan trắc và Phân tích Môi trường, Sở Tài nguyên và Môi trường: “Cần sự sắp xếp thể chế phù hợp”
Để nâng cao tiềm lực cho các tổ chức KH&CN thì yếu tố con người là chìa khoá; đồng thời cơ sở hạ tầng kỹ thuật cũng vô cùng quan trọng. Điều đặc biệt là cần phải có sự sắp xếp về thể chế của các tổ chức KH&CN cho nhiệm vụ mới và có cơ chế chính sách phù hợp như: chính sách thuế, tuyển nhân sự, đầu tư… cho KH&CN. Bên cạnh đó, cũng cần xây dựng được những mô hình hoạt động khả thi, tạo sự phát triển lành mạnh. Đặc biệt ưu tiên phát triển những tổ chức KH&CN của các ngành đóng góp tỷ lệ GDP cao và những ngành mũi nhọn, tránh dàn trải, chia đều... Tránh hô khẩu hiệu, tránh các nghị quyết chỉ thể hiện ý chí, xa rời thống kê thực tế.

Ông Nguyễn Quang Huy, Giám đốc Trung tâm Khoa học Kỹ thuật và sản xuất giống Thuỷ sản Quảng Ninh, Sở NN&PTNT: “Tập trung nâng cao tiềm lực cho các tổ chức KHCN”
Quảng Ninh có tiềm năng rất lớn để phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần. Được thiên nhiên ưu đãi, Đảng và Nhà nước quan tâm, những năm, tỉnh đã thu hút nhiều nhà đầu tư vào sản xuất hàng hoá ở các lĩnh vực công nghiệp, dịch vụ, tiểu thủ công nghiệp và các sản phẩm nông nghiệp tạo ra sản lượng hàng hoá lớn phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng và xuất khẩu. Tuy nhiên, sản phẩm hàng hoá ở Quảng Ninh chưa có sức cạnh tranh cao trên thị trường quốc tế, chưa có nhiều sản phẩm hàng hoá giá trị gia tăng cao. Nguồn nhân lực KH&CN chất lượng cao để tiếp thu, làm chủ công nghệ mới phục vụ CNH, HĐH ở các lĩnh vực chưa nhiều; các cơ sở KH&CN tiếp nhận chuyển giao công nghệ chưa đáp ứng yêu cầu phát triển hiện nay. Công nghệ cao nghiên cứu để phục vụ công tác lãnh đạo, chỉ đạo và quản lý điều hành trong các lĩnh vực ở Quảng Ninh chưa đáp ứng kịp thời, phải mang đi nơi khác kiểm tra phân tích, kiểm nghiệm… Do vậy Quảng Ninh cần thiết phải nâng cao tiềm lực cho các tổ chức hoạt động KH&CN trên địa bàn tỉnh đáp ứng yêu cầu HĐH, CNH.

Ông Ninh Văn Chủ, Giám đốc Trung tâm Y tế dự phòng, Sở Y tế: “Thực hiện quy hoạch về khoa học công nghệ”
KH&CN là yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững của tỉnh. Phát triển tiềm lực KH&CN cần phát triển nguồn nhân lực; phát triển cơ sở hạ tầng, các phòng thí nghiệm trọng điểm, các trung tâm nghiên cứu khoa học; đổi mới tổ chức và quản lý KH&CN, xây dựng hệ thống các doanh nghiệp KH&CN ngoài công lập cũng như cho phép thành lập các doanh nghiệp khoa học ngay trong các cơ sở công lập. Đặc biệt, cần có các chính sách đầu tư chung và đầu tư chuyên sâu, đầu tư đặc biệt ươm tạo công nghệ, thu hút và kêu gọi các chuyên gia từ bên ngoài (kể cả mua, chuyển nhượng chuyên gia giỏi). Đồng thời, thực hiện quy hoạch KH&CN, phân công cho một số cơ sở đi vào các hướng chuyên sâu, mũi nhọn, chọn ra các sản phẩm KH&CN quốc gia.

Ông Nguyễn Thành Long, Phó Giám đốc Trung tâm KT đo lường chất lượng, Sở KH&CN: “Yếu tố then chốt thúc đẩy sự phát triển của các tổ chức KH&CN”
Nâng cao tiềm lực là yếu tố then chốt thúc đẩy sự phát triển của các tổ chức KH&CN. Để nâng cao tiềm lực KH&CN, đóng góp tích cực hơn cho phát triển KT-XH và đóng góp cho tỉnh cần phải tiếp tục đổi mới cơ chế quản lý nhà nước, cơ chế hoạt động... Theo tôi, cần tiếp tục đầu tư tăng cường nâng cao tiềm lực con người, trang thiết bị, cơ sở vật chất, mặt khác các tổ chức cũng cần huy động các nguồn khác nhau. Bởi mỗi hoạt động nghiên cứu có tốt hay không thì yếu tố con người và cơ sở vật chất rất quan trọng.

Hoàng Trình