Người “đãi vàng” ở biển

Vài năm trước trong con mắt của người dân huyện đảo Cô Tô, Hoàng Văn Thanh là một kẻ hoang đường khi bỏ ra hàng trăm triệu đồng mua các loại đặc sản như ốc màu, cầu gai, hải sâm, trai sáp vàng, bào ngư, đem... vãi xuống vùng bãi biển không một rào chắn, không một mét lưới bảo vệ.

Thế nhưng hai năm sau, cũng trên vùng bãi biển ấy, nhiều người lại đi nhặt thuê ốc, hải sâm hay lặn xuống các vùng nước sâu bắt cầu gai, bào ngư, trai v.v... cho “người hoang đường” Hoàng Văn Thanh...

Vãi tiền ra... biển

Tôi đã đi công tác ở huyện đảo Cô Tô rất nhiều lần, đã từng nhìn ngắm tới chán mắt vùng bãi triều dưới chân đồi Đồn Biên phòng 16, thị trấn Cô Tô. Khi thuỷ triều lên cả vùng bãi triều mênh mông trắng nước với những con sóng ì oạp vỗ bờ, lúc nước rút bãi biển trơ ra, lổn nhổn toàn những tảng đá xù xì, đen đúa chạy dài tít tắp. Tôi đồ rằng lúc đó dù một người có đầu óc làm ăn kinh tế giỏi đến mấy cũng chẳng nghĩ sẽ đãi được vàng từ bãi triều này. ấy thế mà Hoàng Văn Thanh đã dám vãi tiền ra quyết ''đãi vàng'' của biển. Vốn là dân gốc Hải Phòng phiêu bạt ra Cô Tô lập nghiệp, đầu tiên làm thợ lặn, rồi chủ tàu lặn. Khi mà người đông của khó anh chuyển sang đóng tàu vận tải chở khách tuyến Cô Tô - Thanh Lân. Trong quá trình chạy tàu thấy nhiều người buôn hải sản như ốc, hải sâm, bào ngư, cầu gai, kể cả những con còn rất nhỏ, trong đầu Thanh nảy ý tưởng ''hay là thu mua những con còn nhỏ về nuôi thử xem sao, vì trước kia vùng bãi triều Cô Tô đã có những con này sinh sống đấy thôi''.

Đầu nghĩ, chân bước anh đã gõ cửa các cơ quan chức năng của huyện Cô Tô, lúc đó ông Châu Xuân Viện, Phó Chủ tịch UBND huyện, đã rất ngạc nhiên khi nghe Thanh trình bày dự án nuôi ốc, hải sâm, cầu gai, bào ngư của mình. Ông đã cùng với Thanh đi dọc bãi triều, từ chân đồn 16 đến đuôi dải Phượng Hoàng rồi kết luận chẳng có gì ngoài đá, ông lo lắng cho dự án ''hoang đường'' của Thanh vì bãi biển toàn là đá lại không rào giậu gì thì ốc, hải sâm sẽ bò đi hết. Thấy Thanh quyết tâm, huyện Cô Tô quyết định cho thuê 4 ha, thời hạn 5 năm với giá khá bèo bọt: 6 triệu đồng cho năm đầu tiên và những năm sau ưu đãi chỉ mất vài chục nghìn đồng. Xong các thủ tục hành chính, Thanh dốc tiền thu gom ốc, hải sâm, cầu gai về thả trên một bãi triều mênh mông không có lưới chắn mà chỉ được đánh dấu bằng mấy cây cọc bê tông chỉ giới. Kể chuyện cho tôi nghe ngày đầu ra quân thả giống, Thanh cười chảy nước mắt: ''Nhớ lúc đó người trong thị trấn kéo nhau ra xem đông nghịt, cứ như là có hội diễn nghệ thuật dưới biển ấy. Mấy người làm thuê cắp thúng chứa con giống dàn hàng ngang vừa đi vừa vãi như người ta rắc mạ, kể trông cũng buồn cười thật. Ai cũng lắc đầu, lè lưỡi vì chuyện lạ có một không hai xảy ra trên hòn đảo mà người dân vốn chỉ biết đánh bắt của biển chứ đã ai nghĩ đến việc nuôi con gì ở đây. Ngay chính chị gái mình lúc đầu hăng hái vác thúng đi rải giống hộ em, sau thì níu tay mình bảo: Cậu làm vừa vừa thôi kẻo sạt nghiệp''. Nhìn ra vùng bãi triều chạy tít tắp trong bóng chiều, Thanh nói tiếp: ''Nghĩ cũng chợn, hải sâm, ốc màu bé tí như ngón tay nhưng đắt lắm, mỗi thúng giống cả tiền triệu, rải tý là hết; nhìn sóng nước mênh mông không biết đâu là bờ tôi lo lắm nhưng mà đã đâm lao phải theo lao''.

Vừa dẫn tôi đi tham quan, Thanh vừa chỉ cho tôi quy luật sống của từng loại nhuyễn thể. ốc màu thích trú ẩn dưới những vùng đá nhẵn thín nhưng ốc đá lại ưa bám vào những tảng đá hà, đá vỉa. Lũ hải sâm khoái dầm mình bên những chân rạn san hô. Bọn trai sáp vàng, bào ngư toàn lặn dưới đáy cát sâu 1-2m, quanh năm sóng vỗ ì oạp. Đang đi Thanh cúi xuống một vũng nước trong khe đá vơ một nắm những con đen đen nằm xếp hàng như những củ khoai lang. ''Những củ khoai lang'' vừa rời khỏi mặt nước bỗng cử động, phun nước phì phì nhả ra một lớp nhựa dinh dính, đục đục bám chặt lấy tay người cầm. Thấy tôi có vẻ ghê ghê, Thanh cười: “Đây là cách con hải sâm tự vệ đấy, trông xấu xí vậy thôi nhưng chế biến qua lửa là thành đặc sản, vừa ngon vừa bổ nên rất đắt”. Nghe Thanh giảng giải tôi có cảm giác anh giống như một kỹ sư thuỷ sản được đào tạo bài bản, rồi lại kinh qua thực tế nên có vốn kiến thức khá sâu về các loài nhuyễn thể trên vùng biển Cô Tô này.

Kể chuyện về mô hình nuôi bào ngư, một loại hải sản quý hiếm được coi là một trong tám món ăn cao cấp thường hiện diện trong những bữa tiệc cung đình, hay ở những gia đình giàu có, Thanh cười: ''Khi mua giống nhuyễn thể về thả nuôi ở bãi, mình đã tính đến việc nuôi bào ngư. Một loại hải sản quý, còn có tên gọi khác là cửu khổng hay ốc khổng. Lúc đầu mua giống bào ngư Trung Quốc về thả nhưng do độ mặn của biển Cô Tô lớn hơn của nước bạn nên bào ngư thi nhau chết, tỷ lệ sống chỉ vẻn vẹn có 38% khiến cho kế hoạch sụp đổ. Đang buồn chán thì Trung tâm Khuyến ngư tỉnh có mô hình nuôi bào ngư, biết tin mình vội vàng tìm đến, được hỗ trợ một phần kinh phí và được hướng dẫn kỹ thuật. 3.000m2 chương bãi được khoanh lại để làm bãi nuôi. Rút kinh nghiệm thất bại lần trước, lần này mình lợi dụng vùng bãi xung quanh là cát để bào ngư không đi qua được, tiến hành khoanh vùng bằng những phao nổi, phía trong lòng bãi xếp đá cố định và tạo môi trường thuận lợi cho bào ngư sinh trưởng. Mình cũng chủ động hợp đồng mua giống do người dân trên đảo đánh bắt được trong vùng về thả với mật độ 5 con/m2. Đã một lần ném vàng xuống biển rồi, lần này lúc mình quyết định vãi tiền ra nuôi bào ngư, vợ mình còn khiếp vì chỉ tính riêng tiền giống, xây dựng chương bãi đã mất 75 triệu đồng rồi, lại còn tiền thuê người trông bảo vệ nữa chứ... Nhưng mà trời không phụ công người, sau gần 1 năm ngụp lặn trong lòng biển mình đã đãi được vàng của biển''.

Kẻ “hoang đường” không “hoang đường”

Đứng trên vùng bãi triều lổn nhổn đá, Thanh giảng giải tiếp với tôi, tuy là động vật biết bò nhưng ốc, hải sâm chỉ sống quanh quẩn ở những rạn đá, ít di chuyển nên nỗi lo thất thoát hầu như không có. Vùng bãi triều này lại là nơi có điều kiện tự nhiên rất thuận lợi cho nuôi nhuyễn thể với độ mặn từ 28-32%o. Môi trường tự nhiên có độ mặn ít bị biến đổi đột ngột, ít bị ảnh hưởng của nước ngọt đổ vào, vùng bãi triều có đáy là cát, rạn đá, cồn đá, rạn san hô và mảnh vụn vỏ nhuyễn thể, lại ở vùng sóng nhiều rong tảo dạt vào nên nguồn thức ăn rất sẵn vì vậy các loài thả trên bãi đều lớn rất nhanh. Sau 3 tháng nuôi chẳng mất tý thức ăn nào nhưng đã thu hoạch được ốc đá, ốc màu. Vì bãi rộng nên phải thuê người nhặt, cứ 10kg bắt được thì người nhặt được 2kg, được mua lại đúng giá nên ai cũng phấn khởi. Một con nước thu được 4 ngày liên tục, tính ra mỗi tháng thu được 8-10 ngày, trừ chi phí mỗi ngày được trên 1 triệu đồng, Thanh quyết định trích lại 50% để mua giống thả gối tiếp. Riêng bào ngư sau gần 1 năm thả nuôi thu hoạch được 525kg, thu lãi 60 triệu đồng. Không những phát triển tốt mà các loại nhuyễn thể sinh sản khá nhanh vào thời điểm từ tháng 3 đến tháng 9 âm lịch khi trời chuyển sang ấm áp. Thanh cười vui ''cháu, chắt của thế hệ giống ban đầu hiện cũng đang chờ được thu hoạch''.

Trong bữa cơm chiều Thanh khoe về dự định làm ăn lớn mà anh đang ấp ủ, đó là đầu tư nuôi trai sáp vàng. Thấy tôi có vẻ không hiểu anh kéo tôi đứng dậy khỏi mâm cơm vào trong nhà mở tủ cho xem một lọ ngọc trai. Những viên ngọc tự nhiên vàng óng ánh như những giọt mật o­ng với đủ kích cỡ. Anh bảo: ''Đây là ngọc của loại trai sáp vàng, chẳng có cấy kiếc gì đâu, ngọc tự nhiên đấy. Vừa rồi mình thu thử 20 con thì 8 con cho ngọc. Mỗi viên trung bình có giá bán từ 500.000-1 triệu đồng/viên''. Trai sáp vàng vốn là đặc sản của vùng biển Cô Tô, khi đi thu mua vỏ trai để bán cho các cơ sở khảm, Thanh mới biết giá trị của nó. Vì vậy khi gặp những con nhỏ anh đều giữ lại để thả xuống bãi thử nghiệm. Không ngờ tỷ lệ sống đạt rất cao, sau hơn 2 năm trên 200 con trai sáp vàng giờ đã to bằng cái bánh đa, vừa cho thu hoạch thử mới chỉ bán vỏ đã được 300.000-500.000 đồng/vỏ, chưa kể thịt và ngọc.

Giờ đây với người dân huyện đảo Cô Tô, Hoàng Văn Thanh không còn là kẻ hoang đường nữa. Khi đưa tôi lên tàu về đất liền Thanh nói: ''mình dự định sẽ thuê vùng bãi triều rộng gấp nhiều lần thế này để tính chuyện làm ăn lớn'', tôi tin dự định táo bạo nhưng đầy cơ sở khoa học ấy và chắc chắn rằng ''kẻ hoang đường'' Hoàng Văn Thanh không hoang đường.