Giải pháp “Nghiên cứu tạo vật liệu sinh học ở mức phân tử của kít phát hiện nhanh nguyên nhân gây bệnh ngộ độc thực phẩm cấp tính (SEB của tụ cầu vàng - Staphylococcus auraus) vừa giành giải Nhì Hội thi Sáng tạo Kỹ thuật tỉnh lần III-2011. Tác giả của giải pháp là chị Phan Thị Hoàng Hảo, một cán bộ còn khá trẻ của Chi cục Bảo vệ môi trường, Sở Tài nguyên và Môi trường.
Xuất phát từ đề tài tốt nghiệp luận văn thạc sĩ chuyên ngành công nghệ sinh học (Trường Đại học Khoa học - Đại học Thái Nguyên), sau khi bảo vệ thành công, chị Phan Thị Hoàng Hảo đã bổ sung, hoàn thiện đề tài và mang đi dự thi Hội thi Sáng tạo kỹ thuật tỉnh. Chị Hảo cho biết: “Thực phẩm ô nhiễm các vi sinh vật và các độc tố của chúng là một trong những nguyên nhân gây bệnh phổ biến trên toàn cầu, xảy ra ở cả các nước có nền khoa học và y học phát triển cũng như các nước lạc hậu, kém phát triển. Vi khuẩn là mầm bệnh gây ra tới 90% ca bệnh và tử vong do ngộ độc thực phẩm ở người. Tụ cầu vàng là một trong số các vi khuẩn có khả năng gây ngộ độc cấp tính rất nguy hiểm với tỉ lệ tử vong cao. Do đó, việc nghiên cứu tạo vật liệu ở mức phân tử của kít phát hiện nhanh nguyên nhân gây bệnh ngộ độc thực phẩm là rất cần thiết”.
Mục đích chính mà chị Phan Thị Hoàng Hảo hướng tới tại giải pháp chính là việc nghiên cứu hệ thống biểu hiện, tạo và tinh sạch kháng nguyên tái tổ hợp Staphylococcal enterotoxin B (SEB) đã được gây đột biến loại độc tính phục vụ cho việc chế tạo kít phát hiện vi khuẩn tụ cầu vàng trong thực phẩm, hướng tới tạo ra một kít hoàn thiện đưa vào thực tế. Theo đó, giải pháp đưa ra nguyên lý: Tạo 4 đột biến điểm thay thế các axit amin histidine bởi các tyrosine tại 4 vị trí có codon mã hoá cho histidine trên gen SEB; để tạo ra một kháng nguyên SEB tái tổ hợp không mang độc tố và có khả năng kích ứng ở mức độ cao các kháng thể IgG đặc hiệu. Trong quá trình nghiên cứu, chị Hảo đã sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu phân tử, như: PCR, xử lý enzym hạn chế, tinh sạch, ghép nối gen, biến nạp gen, tách plasmid, biểu hiện và tinh sạch protein SEB tái tổ hợp v.v.. Từ quá trình nghiên cứu, tìm tòi nghiêm túc và lâu dài, chị Phan Thị Hoàng Hảo đã tạo thành công protein tái tổ hợp SEB đột biến để sử dụng làm nguyên liệu tạo kít phát hiện vi khuẩn tụ cầu vàng trong thực phẩm.
Đây là giải pháp có tính mới, lần đầu tiên được thực hiện tại Việt Nam. Chỉ cần một số chủng loại vật tư và một số điều kiện kỹ thuật trong nghiên cứu sinh học phân tử là có thể thực hiện ngay với trình độ kỹ thuật và thị trường vật tư trong các phòng thí nghiệm trong nước. Giải pháp này hoàn thành cũng cho ra đời một loại kít phát hiện nhanh ngộ độc thực phẩm một cách đơn giản, dễ sử dụng. Đặc biệt, giá thành 1 kít phát hiện ngộ độc thực phẩm do SEB sẽ rẻ khi sản xuất với số lượng lớn phục vụ công tác kiểm tra an toàn vệ sinh thực phẩm. Điều quan trọng hơn, đó là khi sử dụng kít này sẽ rút ngắn thời gian chẩn đoán bệnh và độ chính xác lại rất cao nên tăng hiệu quả chẩn đoán và chữa bệnh. Từ đó, bệnh nhân bớt đi đau đớn và an toàn hơn.
Theo chị Phan Thị Hoàng Hảo, khi giải pháp được hoàn thành, chị đã tạo thành công SEB tái tổ hợp - vật liệu sinh học ở mức phân tử của kít phát hiện nhanh nguyên nhân gây bệnh ngộ độc thực phẩm cấp tính. Tuy nhiên, vì nhiều lý do mà giải pháp chỉ dừng lại ở việc tạo ra các sản phẩm thử nghiệm. Chị Hảo cho biết thêm: Đề tài chị nghiên cứu vẫn đang được các bạn bè, giới nghiên cứu công nghệ sinh học tại Trường Đại học Khoa học - Đại học Thái Nguyên tiếp tục phát triển, hoàn thiện nhằm đưa ra sản phẩm tốt nhất phục vụ công tác phát hiện nhanh nguyên nhân gây ngộ độc thực phẩm.
Hoàng Nhi
