Mùa mưa, những dòng suối, khe nước chảy từ các khai trường than đổ ra biển lại tấp nập bởi có tới vài chục người dân địa phương, dân đến từ các tỉnh lân cận tập trung để vớt, thu gom than trôi. Và rồi, các con suối, lòng khe trở thành một khai trường tấp nập với nhiều các loại thiết bị máy móc, từ thô sơ đến phức tạp.
Nhìn xuống dòng suối, khe nước đen là ngổn ngang những máy bơm, chằng chịt đường ống dẫn nước. Chỉ cần bỏ ra một khoản tiền để trang bị máy bơm, sàng lưới nhỏ và hệ thống ống dẫn nước là đã tạo được một dây chuyền hút than trôi ở nhiều chỗ, nhiều nơi mà chúng tôi có dịp chứng kiến như trên địa bàn TP Hạ Long và TX Cẩm Phả. Đứng trên cao, nhìn xuống dòng suối, khe nước đen là ngổn ngang những máy bơm, chằng chịt đường ống dẫn nước. Quanh đó là những dáng người đen nhọ đang ngụp lặn đưa vòi bơm xuống tận đáy để hút nước có lẫn than cám lên bờ, bơm vào một tấm sàng lưới nhỏ và lọc. Trên bờ, một người phụ nữ dùng chiếc xẻng chuyên dụng (xẻng có đục lỗ) để hót than còn mắc lại trên lưới sàng và xúc ra thành đống. Được biết, với một dây chuyền như vậy, mỗi ngày người ta có thể thu gom được từ 1 đến 2 tấn than cám. Theo anh Thành, một người chuyên hút than tại khe thoát nước khai trường khai thác than thuộc mỏ Hà Tu. Than được thu gom thành từng đống rồi bán cho nhưng người đóng than tổ ong và các đầu mối thu gom khác với giá 400.000/ tấn. Trừ chi phí dầu cho máy bơm mỗi ngày trung bình cũng kiếm được từ 300.000 đến 600.000 đồng. Anh Thành cho biết thêm, kiếm thì kiếm được như vậy, nhưng vất vả lắm. Chúng tôi phải ngụp lặn cả ngày từ sáng tinh mơ đến tối mịt, chỉ tranh thủ lên nghỉ ngơi hút điếu thuốc, xong là lại xuống làm tiếp, không thì tiếc lắm. Cả năm chỉ có mỗi mùa mưa than mới trôi về nhiều, có ngày hút phải được 4 tấn than cám. Nhưng những ngày đó thì nguy hiểm hơn vì nước đổ về thường chảy xiết, không cẩn thận là nước cuốn mình đi khi nào không biết… Nhìn những con người đang ngụp lặn, đen nhọ và ướt sũng chúng tôi phần nào cảm nhận được sự vất vả của họ. Để kiếm ra được một tấn than họ phải ngụp lặn xuống dòng nước đen kịt kia bao nhiêu lần trong ngày? Đôi bàn tay của anh Thành, mà chúng tôi quan sát được trắng bệch và sun lại vì bị ngâm trong nước quá lâu. Và rồi, còn bao nhiêu bệnh tật khác tiềm ẩn trên cơ thể anh khi hàng ngày anh và những người khác phải ngụp lặn trong dòng nước đen kia. Khác với anh Thành và những người có điều kiện để đầu tư máy móc phục vụ việc hút than trôi, một số người dân khác lại trang bị cho mình những chiếc thúng, chiếc sảo để thu gom than. Họ không phải ngụp lặn, song cũng lội nước đến ngang người, men theo hai bên bờ suối, khe nước và dùng tay bốc, vục và vớt lên cả than lẫn cát, sàng qua sàng lại để lấy than. Chị Lan quê ở Hưng Yên tay loay hoay vục than cho biết: Chị ra Quảng Ninh đến nay cũng đã được 4 năm, những tháng khác chị cùng một số chi em đi thu gom đồng nát bán kiếm tiền. Vào mùa mưa, các chị rủ nhau về đây để vớt than, tuy có vất vả nhưng kiếm được, trung bình mỗi ngày chị cũng được vài thúng than, bán cho người thu gom, trừ tiền ăn uống cũng để ra được 30.000 đến 50.000 đồng. Nhiều khi vớt than, chị còn nhặt được cả những đoạn dây điện, sắt vụn đem bán kiếm thêm. Trời mưa thì ướt, trời nắng cũng ướt; không ướt do nước thì ướt do mồ hôi đổ dài trên khuôn mặt... Vất vả; đành chấp nhận bởi họ là những người mưu sinh bằng nghề vớt than trôi. Những hình ảnh hàng ngày của những người mưu sinh bằng nghề vớt than trôi: Những dáng người đen nhọ đang ngụp lặn đưa vòi bơm xuống tận đáy để hút nước có lẫn than cám lên bờ. Không găng tay, không bảo hộ, từ sáng tinh mơ đến tối mịt những người vớt than phải tiếp xúc với dòng nước đen. Trên bờ, một người phụ nữ dùng chiếc xẻng có đục lỗ để hót than còn mắc lại trên lưới sàng Họ không phải ngụp lặn, song cũng lội nước đến ngang người, men theo hai bên bờ suối, khe nước để vớt than. Dùng tay bốc than lẫn cát và đưa lên sàng để lấy than Và rồi, đội những thúng than vớt được tập kết lên bờ. Tập trung thu gom vào một điểm để bán cho những người đóng than tổ ong và các đầu mối thu gom khác.
