Anh Lê Phùng có nhà ở đồi Ngân hàng, ngay trung tâm TP Hạ Long, nhưng khách đến thăm anh, thường được chị vui vẻ trả lời, khi thì: “Nhà em đang ở tận Bình Liêu”, khi thì: “Nhà em vừa ra đảo”. Lại có lúc, chị nửa đùa, nửa thật: “Nhà em đi dân công, đang đẩy xe ba gác mãi trên Kỳ Thượng...”
Kỳ Thượng là một trong những xã vùng cao, xa nhất của huyện Hoành Bồ... Hỏi: “Bao giờ anh về?” Chị lại cười: “Nhà em ngủ ngày, cày đêm ở tận nơi rừng xanh núi đỏ, về đi có hạn định gì đâu?”. Tìm hiểu kỹ mới biết, hiện giờ, Trung tâm điện ảnh Quảng Ninh vẫn duy trì ba đội chiếu phim lưu động: QN1, QN2 và QN3 để phục vụ đồng bào các dân tộc ở vùng sâu, vùng xa và các hải đảo. Anh Phùng ở đội QN3, cùng ba anh: Hoàng Văn Dũng, Nguyễn Thanh Sĩ, Vũ Song Tùng. Địa bàn hoạt động của đội QN3 đã rộng, lại toàn nơi thăm thẳm núi cao, mênh mông biển đảo. Tuyến đường hoạt động của đội, trên bộ xuyên suốt hơn 200 km, từ Hoành Bồ lên Bình Liêu, về Đông Triều. Và tuyến biển là huyện đảo Vân Đồn với hàng chục đảo có dân cư trú, bên cạnh vịnh Bái Tử Long hùng vĩ.
Một buổi chiếu phim bên bờ suối cạn
(xã Lục Hồn, Bình Liêu). ảnh: TL
Hơn chục năm trở lại đây, các phương tiện thông tin bùng nổ, “Thị trường giải trí” thế giới, muôn màu sắc... ùa vào nước ta như cơn lũ. Vì vậy đã có dạo, các rạp chiếu phim vắng như chùa Bà Đanh... Có người nói: Vào rạp phim bây giờ, ngồi sa - lông đệm mút, mùa đông ấm áp, mùa hè có điều hoà nhiệt độ, xem phim màn ảnh rộng, âm thanh nổi... còn chẳng mấy ai xem, huống hồ, mấy đội chiếu bóng lưu động, chiếu phim ngoài trời, ai xem? Nên giải thể các đội chiếu phim lưu động cho đỡ lãng phí (!?). Nhưng lãnh đạo Trung tâm điện ảnh Quảng Ninh, đặc biệt là các anh ở các đội chiếu phim lưu động, đã có nhiều năm đi phục vụ đồng bào các dân tộc ở vùng sâu, vùng xa, vùng hải đảo, thấu hiểu đời sống của đồng bào, lại nghĩ khác! Anh Phùng tâm sự: Chỉ riêng trên địa bàn đội QN3 của anh hoạt động, hiện vẫn còn hàng trăm khe, bản, thôn, đảo... chưa có điện. Thậm chí, đường ô tô vào cũng chưa có. Đồng bào sống ở những vùng heo hút, nhiều gia đình, cái ăn, cái mặc, còn chưa đủ, lấy đâu ra tiền mà mua sắm ti vi. Có nhà nhận tài trợ được cái ti vi 12 in, đen trắng, cũ từ “Thời thượng cổ”, nhưng bản lại chưa có điện, đành ‘’đóng gói bỏ hòm’’. Nửa năm sau, gom góp mãi mới mua được cái ắc - quy. Đêm ấy, bà con cả bản nô nức kéo đến xem nhờ, nhưng khi cắm điện vào, bật ti vi lên, chỉ thấy ruồi bay trên màn hình nhấp nhoá. Không xem được, bà con bỏ ra về tiu nghỉu. Hôm sau, chủ nhà đi gần 10 cây số, lên xã hỏi, mới biết, vùng đất của mình ở, chưa được phủ sóng truyền hình.
Anh Phùng kể: Một lần giáp Tết, đội QN3 của anh về phục vụ đồng bào, phần lớn là người Dao, người Tày ở bản Phai Làu, thuộc huyện Bình Liêu, giáp biên giới Trung Quốc. Bản Phai Làu chưa có điện, chưa có đường ô tô vào bản. Dân bản nghèo, nhưng rất ‘’mê’’ xem phim. Trời rét căm căm, nhiều người từ các khe bản khác nghe tin bên Phai Làu chiếu phim, cũng ríu rít rủ nhau sang xem, ngay từ bốn giờ chiều. Nhiều cháu nhỏ đi chân đất, phong phanh trên người vài manh áo mỏng với chiếc quần cộc, cũng náo nức cuốc bộ hơn mười cây số, đến bãi chiếu... Đèn máy nổ bật sáng, bãi chiếu đã kín người. Khi màn hình hiện lên cảnh phố phường, người xe tấp nập, những toà nhà cao tầng, lộng lẫy... có khán giả gào lên: “Sao nó xây được cái nhà cao thế, không sợ đổ à?”. Người khác hoảng hốt hơn: “ấy ồ! Nhiều người, nhiều xe tranh nhau đi thế kia, đâm vào nhau, không chết à?” Tan buổi chiếu phim, bà con lại đốt đuốc, oà ú gọi nhau, ồn ào toả về các thôn bản.
Anh Phùng thổ lộ: Cái nghề chiếu phim lưu động, vất vả thế, nhưng vui. Các đội chiếu phim đến với đồng bào vùng sâu, vùng xa, vùng hải đảo, cứ như đến với người thân. Trước và sau buổi chiếu, chỗ này đón mời, chỗ kia chèo kéo. Nhiều bữa, ăn với đồng bào dù chỉ có rau luộc, cá khô, vài củ lạc rang, chén rượu trắng, nhưng trò chuyện cứ vui như ngày tết. Mỗi lần đội chiếu phim lưu động của anh đến chiếu ở điểm nào, mấy làng bản xung quanh, đêm vui như hội. Mới 5 giờ chiều, trai gái từ các bản đã dập dìu kéo đến bãi chiếu phim. Trời vừa chập choạng tối, làng trên, bản dưới đuốc đã đốt đỏ đường mòn... Những đêm trăng sáng, xem phim xong, trai gái bản này gặp trai gái bản kia, từng cặp, từng cặp dẫn nhau lên đồi sim hay ra bờ suối, ngồi tâm sự. Mỗi buổi chiếu phim của các anh là một dịp để thanh niên nam nữ các bản, làng gặp gỡ, tâm tình rồi nên vợ, nên chồng... Anh Phùng còn nhớ, sau buổi chiếu phim ở thôn Phù Liễn - một điểm dân cư heo hút nhất huyện miền núi Hoành Bồ - đã 11 giờ đêm, trẻ con, người lớn tuổi, đã về hết, một già làng đã gần 70 tuổi nán lại, cảm ơn các anh ở đội chiếu phim, rồi bảo: Nhà già ở cách đây gần ba giờ leo núi, nhưng lần nào đội các anh về chiếu phim, già cũng báo cho bọn con trai, con gái trong bản đi xem, cho cái đầu đồng bào mình nó khôn ra. Nhờ các đội đem phim về chiếu, người Dao, người Sán Dìu mới biết trồng cây ngô lai, cấy giống lúa mới, đắp cái đập làm cái hồ nuôi cá... vui cái bụng, cho con đến trường, học cái chữ. Hội Phụ nữ thôn cũng bắt chước trong phim, gọi đàn bà, con gái đến bảo cho cách đẻ ít con đi, nuôi con cho nó khoẻ... Già xem phim các anh chiếu, mới biết, mãi ngoài đảo Cô Tô, xa thế còn có tượng Bác Hồ. Dân bản cảm động lắm!.
Lời nói chân tình, mộc mạc của một già làng đã khích lệ các anh: Mình “Đẩy xe bò, gò lưng lên dốc”, đem phim đến từng bản làng heo hút, chiếu để đồng bào xem “Cho cái đầu đồng bào mình nó khôn ra”, để đời sống đồng bào đỡ khó khăn, tăm tối, và dù còn nghèo, nhưng mãi mãi vững tin vào tương lai tươi sáng.
Anh Phùng nhẩm tính: Trung tâm điện ảnh Quảng Ninh hiện có ba đội chiếu phim lưu động với kế hoạch 600 buổi chiếu mỗi năm (hầu hết là phim nhựa), mỗi buổi chiếu có khoảng 200 người đến xem, tính sơ sơ, một năm, ba đội đã chiếu phục vụ 12 vạn lượt người xem, phần lớn là đồng bào các dân tộc thiểu số, ở hàng trăm bản cao, đảo xa heo hút... Còn các đội chiếu bóng lưu động của anh, mỗi năm, ít nhất cũng đến với đồng bào mấy lần. Và được bà con dân bản gọi với cái tên thân thuộc: “Những thổ công đem ánh sáng, niềm vui đến tận miền sơn cùng thuỷ tận!.
