Từ năm 2003 đến nay, thôn 4, xã Đồng Rui, huyện Tiên Yên đã được Nhà nước, tỉnh hỗ trợ hàng tỷ đồng đắp tuyến đê bao, làm nhà khung sắt, đào giếng công cộng v.v.. Nhưng điều người dân cần nhất là cải tạo hồ nước ngập mặn thì chưa được. Do hồ nước ngập mặn, nhiều ha ruộng đã bị bỏ hoang, các công trình bị hư hỏng...
Con đường nhỏ từ chân cầu Ba Chẽ dẫn chúng tôi đến xã Đồng Rui (huyện Tiên Yên). Từ khi có con đường này, Đồng Rui vốn là đảo trở thành đất liền. Đồng Rui là xã nghèo của huyện, và thôn 4 là thôn nghèo nhất của xã.
Có giếng nước, nhưng người dân không dám sử dụng vì nước bị nhiễm mặn và không đảm bảo vệ sinh.
Theo báo cáo chính thức của thôn, hiện thôn 4 có 117 hộ, trong đó có 9 hộ nghèo. Nhưng theo ông Phạm Văn Chiêu, trưởng thôn 4 thì cả thôn phải có tới 50% số hộ nghèo: “Tôi là người đi khảo sát hộ nghèo theo tiêu chí mới. Có nhiều hộ còn nghèo lắm, mùa gặt về chỉ đủ ăn hơn 1 tháng, còn hơn 10 tháng nữa trong năm thì chạy vạy long đong để có cái ăn cho qua ngày”. Gia đình anh Lý Đức Tin là 1 trong 9 hộ nghèo của thôn. Quê anh ở xã Hà Lâu (Tiên Yên), anh ra đây theo dự án di dân của tỉnh năm 1998. Anh Tin không biết chữ, anh không làm được con tính đơn giản, do vậy anh cũng chẳng biết mình đã ra đây được bao nhiêu năm. Năm 2003, trong đợt xoá nhà tranh tre ở thôn, cả 3 bố con anh đều ở trong diện nhà tạm. Nhưng do kinh phí của địa phương có hạn, nên chỉ có người bố được ưu tiên, còn anh vẫn ở trong ngôi nhà tạm đó cho đến nay. Ngôi nhà được đắp bằng đất, tường có nhiều lỗ thủng, mưa, nắng vẫn lọt được vào trong nhà. Anh Tin không hào hứng nhiều về việc thôn sắp có điện, bởi anh biết mỗi hộ trong thôn phải đóng 1,4 triệu đồng mới đủ tiền đưa điện về thôn, đó là chưa kể tiền tự mua dây, bóng điện để lắp ở nhà mình. Trong khi tài sản của anh chẳng có thứ gì đáng giá 100 nghìn đồng. Tất cả các hộ trong thôn 4 đều sống bằng nghề sản xuất nông nghiệp. Nguồn nước ngọt duy nhất để tưới tiêu cho 46 ha ruộng của thôn chỉ trông chờ từ hồ Hạ, rộng khoảng 40 ha. Nhưng cơn bão số 6 năm 2005, với những đợt triều cường đã làm tràn nước mặn vào hồ. Việc hồ Hạ bị ngập mặn sẽ chỉ là chuyện bình thường, nếu như nước hồ lại được tháo trả về biển để hồ được thay dòng nước mới. Thế nhưng từ năm 1994, phần mặt bằnghơn 60 ha nơi để tháo nước hồ ra biển đã được địa phương bán cho 2 hộ nuôi tôm, các hộ này chặn luôn cống thoát nước từ hồ ra biển. Hồ Hạ hiện như một ao tù,không có chỗ thoát nước đã gây ngập mặn cho khoảng 20 ha ruộng, chỉ còn khoảng 26 ha ruộng có thể tạm trồng cấy được, nhưng năng suất lúa chỉ khoảng 3 tấn/ha, thấp hơn nhiều so với các cánh đồng khác trong huyện.
Người dân chèo thuyền ra giữa lòng hồ Hạ để lấy nước sinh hoạt.
Để có nước phục vụ sinh hoạt, những hộ dân có thuyền thì chèo ra giữa lòng hồ để lấy nước, vì nước hồ ở đây đỡ mặn và đỡ bẩn hơn. Tất cả các giếng nước trong thôn đều bị nhiễm mặn. Ông Nguyễn Văn Thuỳ, ở thôn 4 cho biết: Nhà tôi ở cách xa lòng hồ 500m mà giếng vẫn bị nhiễm mặn. Nhiều hộ nghĩ cách tát cạn nước giếng, rồi bơm nước đồng vào, nước ngấm xuống giếng để bớt mặn. Nhưng vô hiệu. Trước tình hình đó, năm 2006 huyện Tiên Yên đã đầu tư 110 triệu đồng xây dựng cho thôn 2 giếng nước. Thế nhưng giếng khánh thành chưa được bao lâu thì cũng bị nhiễm mặn. Người dân không dám dùng nước giếng, dù là chỉ để giặt quần áo, đành phải dùng nước khe mương như cũ. Năm 2003, thôn 4 được hỗ trợ 13 nhà khung sắt từ dự án xoá nhà tranh tre của tỉnh. Nhưng cũng do bị nhiễm mặn, một số ngôi nhà bị đổ do các khung sắt bị hoen rỉ. Người dân đành phải trở lại ở ngôi nhà cũ của mình, không dám ở trong những ngôi nhà khung sắt, chỉ dùng làm nhà kho và luôn đề phòng nhà đổ. Ông Vũ Xuân Thuỷ, nói: “Tôi đi xây dựng khu kinh tế mới, đến Đồng Rui đã được 30 năm. Thôn nghèo không phải do chúng tôi lười. Chúng tôi chỉ biết làm nông nghiệp, nhưng nguồn nước bị nhiễm bẩn, bơm nước lên ruộng thì lúa chết, bơm xuống ao hồ thì cá chết. Nhà nước đầu tư hàng tỷ đồng vào thôn 4, nhưng cái chúng tôi cần là cải tạo hồ nước thì chưa thấy đâu. Nhiều hộ dân trong thôn cũng đồng ý với ý kiến của ông Thuỷ, họ nói rằng thà để ruộng khô cạn còn hơn bơm nước trong hồ vào ruộng. Trưởng thôn Phạm Văn Chiêu cho biết: “Phải có sự vào cuộc tích cực của các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương, nếu không thì ít nhất 7 năm nữa may ra nguồn nước ngọt của thôn mới được cải tạo. Bởi mặt bằng để tháo nước hồ ra biển là nơi có các hộ nuôi tôm, được ký hợp đồng nuôi trồng thuỷ sản trong thời hạn 20 năm, chẳng bao giờ đồng ý cho việc tháo nước hồ vào đầm nuôi tôm của họ. Nếu hồ nước không được cải tạo, thì việc đầu tư của nhà nước cho thôn sẽ không mang lại hiệu quả, lại cũng giống như việc tài trợ nhà khung sắt hay giếng nước như vừa qua mà thôi...
