Sau trận mưa lớn đêm 31, rạng ngày 1-7 vừa qua, chúng tôi có mặt ở khu 8, phường Bãi Cháy (TP Hạ Long). Lúc này, nước vẫn còn dâng đến lưng tường các hộ dân, giường tủ, quần áo, chăn màn đều bị ướt hết. Bác Nguyễn Viết Thông, tổ 1, cho biết: “Dù tài sản gia đình bị thiệt hại nhiều, nhưng chúng tôi thương nhất mấy anh chị công nhân ở trọ khu vực này, phòng ốc ngập lụt hết cả”.
Hậu quả của trận mưa đêm 31, rạng ngày 1-7-2007 tại khu nhà trọ công nhân, khu 8, phường Bãi Cháy (TP Hạ Long).
Không chỉ khổ vì trời mưa. ở khu Phú Thanh Tây, phường Yên Thanh, TX Uông Bí, có nhiều công nhân của Chi nhánh Công ty TNHH Sao Vàng ở trọ. Gần 11 giờ trưa, dọc đường vào khu dân cư, chúng tôi gặp hàng chục công nhân đẩy xe chở cơm hộp đi về phía Công ty. Do doanh nghiệp chưa có bếp nấu ăn tập thể, đành phải thuê nhà dân để nấu nướng và mang vào cho công nhân ăn ca. Ông Hoàng Huân, Khu trưởng khu Phú Thanh Tây cho biết: “Hiện, tại khu có hơn 40 chục hộ gia đình có phòng cho thuê với gần 500 công nhân ở trọ. Thế nhưng do diện tích hẹp, lại muốn xây nhiều phòng trọ, nên hầu hết các phòng đều chật, nóng bức, ảnh hưởng rất nhiều đến sức khoẻ của công nhân”. Chúng tôi theo chân chị công nhân tên Nguyễn Thanh Xuân về phòng trọ. Đó là một căn nhà cấp 4 khá cũ và chật chội. Vừa bước vào phòng đã thấy hơi nóng hầm hập như lò nung. Xuân với tay bật chiếc quạt ở góc phòng, nhưng mãi vẫn không thấy quạt quay. Xuân cho biết: “Chúng em làm ở Chi nhánh Công ty TNHH Sao Vàng, thu nhập chẳng được bao nhiêu, nên không có tiền mua quạt mới. Điện ở đây lại rất yếu, có hôm bật đến gần chục phút mới thấy cánh quạt lờ đờ chạy. Nóng lắm các anh ạ!”. Xuân ở Lục Ngạn, Bắc Giang, 27 tuổi, chưa xây dựng gia đình. Không chịu được cảnh suốt ngày bố, mẹ nói bóng gió vì chuyện chồng con, đầu năm nay khi có người em họ rủ đi làm giày da thế là cô trốn gia đình ra đây làm. Xuân kể: “Hôm đầu tiên vào đây thuê trọ, em đã thấy ớn lắm rồi, phòng rộng chưa đầy 20m2, thế mà nhồi nhét tới 11 người. Ngày mưa thì còn đỡ, chứ trời nắng thì chỉ ngửi hơi người cũng đã đủ ốm rồi. Chúng em ở đây như này còn sướng, chứ mấy dãy bên cạnh còn khổ hơn nhiều. Phòng xây vừa hẹp vừa thấp, nóng không thể ngủ được. ở phân xưởng em, nhiều đứa mới vào làm thì béo tốt, nhưng chỉ sau vài tháng đã thấy gầy xọp hẳn đi vì mất ngủ”.
Gia đình ông Vũ Văn Khấm, tổ 27, khu Phú Thanh Tây, có 6 phòng cho công nhân thuê. Tại một phòng cho thuê của gia đình ông có diện tích 12 m2, lúc này 6 nữ công nhân vừa đi làm về, tranh thủ nghỉ trưa. Chị em quán triệt “đồ đạc tinh giản hết mức để tận dụng diện tích”. Phòng chỉ có 4 chiếc phản để ngủ, mấy chiếc hòm đựng tư gia và một nồi cơm điện mà theo lời chị Nguyễn Thị Phong, để những lúc rỗi rãi nấu cơm cải thiện. Nguyễn Thị Huế, 19 tuổi, quê xã Cẩm Lý, huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang cho biết: “So với mọi người trong phòng, em vào làm việc lâu nhất, tới nay đã được gần 1 năm, đã quen. Nhiều người mới vào làm phần vì không chịu được cường độ công việc, phần vì điều kiện sống ở các phòng trọ quá thiếu thốn, nên lại trở về quê”.
Không chỉ điều kiện sinh hoạt quá thiếu thốn, hiện nay, ở nhiều khu vực, công nhân ở trọ còn phải đối mặt với nhiều vấn đề xã hội khác. Như ở khu Phú Thanh Tây, nhiều công nhân kể chuyện bị trấn lột khi làm ca đêm về. Nguyễn Thanh Xuân kể: “Có chị vừa lĩnh lương được hơn một triệu đồng, trên đường về nhà trọ, bị 2 thanh niên chạy xe máy móc túi lấy mất. Có chị bị giật cả dây chuyền vàng gia đình cho làm vốn...”.
Bác Vũ Văn Khấm, Phó trưởng khu Phú Thanh Tây thừa nhận rằng thỉnh thoảng cũng nghe bà con kháo nhau là có công nhân đi làm về bị trấn lột, nhưng chưa thấy ai đến báo lại với khu. Chúng tôi cũng nghe chuyện, nữ công nhân ngoài giờ làm việc trong doanh nghiệp, tối về còn “tranh thủ” làm thêm trong các quán gội đầu, mát xa?…
Hiện nay, trên địa bàn tỉnh, trừ các doanh nghiệp ngành Than có sự quan tâm đúng mức đến nơi ăn, ở của công nhân, còn hầu hết các doanh nghiệp khác, hầu như chưa quan tâm. Trong khi nhiều doanh nghiệp, dự án xin đầu tư có đề cập đến việc xây dựng khu nhà ở cho công nhân, nhưng khi được duyệt không thấy triển khai hạng mục này. Điển hình là Chi nhánh Công ty TNHH Sao Vàng. Năm 2006, Công ty được cấp đất để xây dựng khu hậu cần và nhà ở cho công nhân, nhưng đến nay, gần 3 ha nằm trong dự án được phê duyệt, dù đã giải phóng mặt bằng, vẫn để bỏ hoang. Vì những nguyên nhân này, nhiều công nhân vào làm ở doanh nghiệp một thời gian rồi bỏ, doanh nghiệp thường xuyên phải tuyển công nhân. Thiết nghĩ để đảm bảo lợi ích của người lao động và doanh nghiệp, khi đầu tư các khu công nghiệp, cụm công nghiệp cần đi đôi với triển khai xây dựng khu nhà ở cho công nhân thuê.
Khu đất nay đã được cấp cho Chi nhánh Công ty TNHH Sao Vàng để xây dựng nhà ở cho công nhân, nhưng đến nay vẫn bỏ hoang.
