Ở Quảng Ninh, tuy số doanh nghiệp trực tiếp sản xuất chiếm khoảng 31% tổng số doanh nghiệp hiện có nhưng đến thời điểm này mới chỉ có 2 doanh nghiệp được công nhận là doanh nghiệp KH&CN. Điều này đòi hỏi Quảng Ninh phải tích cực tổ chức, phối hợp tốt để hình thành hệ thống doanh nghiệp KH&CN, góp phần sớm thực hiện mục tiêu đưa Quảng Ninh thành tỉnh công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2015.
Vì sao thiếu hụt, mất cân bằng?
Theo thống kê của Sở Kế hoạch và Đầu tư, hiện trên địa bàn tỉnh có gần 8.200 doanh nghiệp (DN) với nhiều loại hình khác nhau thuộc các thành phần kinh tế; trong đó, DN trực tiếp sản xuất là 2.500. Tuy nhiên, việc tiếp cận cũng như tư duy hình thành, đăng ký phát triển thành DN KH&CN chưa được thúc đẩy mạnh. Đến tháng 8-2013, toàn tỉnh mới chỉ có 2 DN được cấp có thẩm quyền cấp chứng nhận là DN KH&CN.
Các nhà quản lý KH&CN cho rằng, nguyên nhân là do việc tuyên truyền phổ biến, hướng dẫn, tạo điều kiện cho các DN chuyển mình, tiếp cận những kết quả hoạt động KH&CN chưa tích cực. Bên cạnh đó, các hoạt động ươm tạo công nghệ, ươm tạo DN KH&CN còn nhiều hạn chế và thiếu cụ thể. Vấn đề nhận thức, tiếp cận của hệ thống DN, nhất là DN vừa và nhỏ về các tổ chức quản lý, điều hành, lợi ích chính đáng của một DN KH&CN... còn chưa sâu.
Ông Trần Văn Quang, Phó Giám đốc Sở KH&CN nhấn mạnh thêm: “Trong thực tiễn, nhiều DN đang hoạt động theo Luật Doanh nghiệp đã và đang hoạt động như một DN KH&CN. Thêm nữa, trong quá trình chuyển giao công nghệ của các DN, kết quả làm chủ công nghệ do chính các tổ chức, DN thực hiện nghiên cứu ứng dụng, quyền sở hữu công nghệ được các tổ chức, DN khác biếu, cho, tặng, bán để tạo ra những sản phẩm hàng hoá, dịch vụ có năng suất và chất lượng đã là tiền đề hình thành và phát triển DN KH&CN. Tuy nhiên, việc gắn bó giữa DN, nhà khoa học và nhà quản lý còn nhiều hạn chế dẫn đến việc hình thành và phát triển hệ thống DN KH&CN còn bất cập”.
Minh chứng cho nhận định này, Sở KH&CN cũng đã có những nghiên cứu và đánh giá về trình độ công nghệ của các DN thuộc 10 nhóm, ngành chủ lực của tỉnh. Theo đó, các DN đã có nhiều đầu tư, nghiên cứu để tạo ra các sản phẩm mới có giá trị kinh tế cao. Tuy nhiên, việc nghiên cứu, cải tiến và ứng dụng các tiến bộ KH&CN còn mang tính tự phát; mới chỉ tập trung vào tháo gỡ, cải tiến các khâu trong quá trình sản xuất mà rất ít có sản phẩm mới, sản phẩm ứng dụng tiến bộ KH&CN có giá trị kinh tế cao, sản phẩm được sản xuất dựa trên dây chuyền hiện đại. Vì thế, chưa tạo được sự phát triển về năng suất, chất lượng sản phẩm cao.
Ngay như ngành than - ngành chủ lực trong lĩnh vực công nghiệp của tỉnh vẫn bộc lộ những bất cập trong mô hình sản xuất, tổ chức quản lý ở các DN; khả năng thích ứng công nghệ mới chưa đáp ứng với yêu cầu của công nghệ nhập; chiến lược phát triển chưa hướng tới bền vững; sản phẩm tạo ra ít có sự thay đổi, nhất là về chủng loại và công năng của sản phẩm. Hay như ngành cơ khí cũng chưa tạo được nhiều sản phẩm công nghệ cao và việc ứng dụng công nghệ cao mà mới chỉ tập trung ở một vài lĩnh vực như: Cơ khí phục vụ đóng tàu, chế tạo thiết bị điện.
| Trong Chiến lược phát triển KH&CN của Chính phủ đã đưa ra mục tiêu, đến năm 2015 hình thành được 3.000 DN KH&CN; đến năm 2020, phấn đấu hình thành được 5.000 DN KH&CN, nhằm góp phần đáng kể vào tăng trưởng kinh tế và tái cấu trúc nền kinh tế, đưa giá trị sản phẩm công nghệ cao và sản phẩm ứng dụng công nghệ cao đạt khoảng 45% GDP... đáp ứng yêu cầu cơ bản của một nước công nghiệp theo hướng hiện đại. |
Bên cạnh đó, ngành nuôi trồng và chế biến thuỷ sản, qua điều tra 14 DN thuộc các loại hình: Nuôi trồng, sản xuất giống, chế biến cũng cho thấy, công nghệ sản xuất giống phục vụ nuôi trồng hiện nay hầu hết đều được du nhập từ bên ngoài, chưa có nghiên cứu sâu dẫn đến phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài, tiềm ẩn nhiều rủi ro trong sản xuất kinh doanh. Còn đối với ngành du lịch, một trong mũi nhọn có nhiều tiềm năng phát triển trở thành lĩnh vực trọng tâm trong phát triển kinh tế bền vững của tỉnh thì vai trò của KH&CN đang rất yếu, chủ yếu hoạt động theo kinh nghiệm, việc đào tạo kiến thức ít có sự thay đổi nên hầu như chưa đáp ứng được yêu cầu. Hầu hết các DN ở lĩnh vực này đều có quy mô nhỏ, thậm chí rất nhỏ nên không tạo ra tính chủ động trong sản xuất kinh doanh, bị phụ thuộc nhiều vào các yếu tố bên ngoài...
Thực tiễn cũng cho thấy, sự thiếu hụt rất lớn về trình độ công nghệ (được thể hiện ở 4 thành phần cơ bản: Kỹ thuật, con người, thông tin và tổ chức) là nguyên nhân chính làm cho các DN giảm sức cạnh tranh, dễ dẫn đến tụt hậu. Vì vậy, việc phát triển DN KH&CN chính là hướng đi cần được chú trọng để tháo gỡ “nút thắt” này.
Vĩ An
