Rừng Móng Cái vẫn kêu cứu!

Cách đây 3 năm đến Móng Cái, chúng tôi được chứng kiến tình trạng rừng bị tàn phá không thương tiếc và sự thờ ơ của các lực lượng chức năng ở đây. Lần này, đến Móng Cái những tưởng không còn cảnh ấy, nhưng thực tế vẫn không khác xưa là mấy...

* Lâm tặc vẫn ngày đêm hoành hành

Đến cửa ngõ TP Móng Cái, đoạn km14 (thuộc địa phận xã Hải Tiến), nơi mà trước đây lâm tặc thường vận chuyển gỗ từ bìa rừng ra, chúng tôi dừng lại quan sát, vẫn thấy cảnh từng chiếc xe máy vận chuyển gỗ từ trong rừng ra khi trời đã nhá nhem tối.

Hôm sau, từ trung tâm thành phố, chúng tôi bắt xe bus đến km14 và cuốc bộ vào rừng theo con đường mới mở từ xã Hải Tiến để đi lên khu vực Bắc Sơn, Hải Sơn. Thật không may cho chúng tôi, trời bắt đầu đổ mưa. Cơn mưa mùa hạ bất chợt đổ xuống rồi cũng nhanh chóng tạnh. Chị chủ quán nước ven đường cho biết: trời mưa thế này, đường vào rừng trơn lắm “chẳng ma nào dám mò vào đâu”, nhưng chúng tôi vẫn quyết tâm đi. Đến tiểu khu 352 - khu vực mà trước đây chúng tôi đã tận mắt chứng kiến cảnh lâm tặc ngang nhiên phá rừng, bây giờ đứng trên con đường mới mở, thấy cảnh rừng thật tan hoang, xơ xác. Trước đây, cả tiểu khu 352 còn rất nhiều cây thông cao to có cấp tuổi từ 4 đến 5 (mỗi cấp tuổi bằng 5 năm), nhưng đến nay sau 3 năm trở lại, khó mà tìm được những vạt rừng với những cây cao lớn như xưa. Thay vào đó, những gì còn lại giờ chỉ là những vạt rừng nghèo kiệt với những bụi cây dại mọc um tùm sát mặt đất. Những người dân bản địa cho biết, khi con đường từ Hải Tiến lên Hải Sơn được mở ra, đã tạo điều kiện cho lâm tặc dễ dàng đưa phương tiện vào rừng phòng hộ trong lòng hồ Tràng Vinh để chặt phá. Trước đây, khi chưa có con đường này, lâm tặc dù muốn phá rừng cũng phải rất vất vả mới đưa được gỗ qua những đường mòn nhỏ hẹp. Bây giờ có đường dẫn xuyên rừng phòng hộ lòng hồ Tràng Vinh, lâm tặc dễ dàng chui sâu vào trong rừng, từ Hải Tiến, Bắc Sơn đến tận Hải Sơn. Người dân địa phương còn cho chúng tôi biết, hồi đó, lâm tặc còn cả gan đánh hẳn ô tô vào rừng để chở gỗ ra ngoài. Và tình trạng chặt phá rừng vẫn kéo dài cho đến tận bây giờ. Hiện nay, do gỗ phía ngoài bìa rừng không còn, nên lâm tặc kéo nhau thành từng đoàn với nồi, niêu, xoong, chảo, chăn, màn vào khu vực lòng hồ dựng lán trại để lấy gỗ. Có lẽ đây là nguyên nhân chính khiến cho những cánh rừng ở khu vực xã Hải Tiến đã biến mất. Cảnh tượng những cánh rừng bị tàn phá kéo dài suốt từ đây cho tới tận khu vực giáp ranh giữa Hải Tiến và xã Bắc Sơn. Đến chỗ chòi canh gác của lực lượng bảo vệ rừng địa phương, trời tiếp tục đổ mưa. Mưa to và đường trơn khiến chúng tôi không thể tiếp tục hành trình lên khu vực đầu nguồn rừng phòng hộ lòng hồ Tràng Vinh như dự kiến.

Để tìm hiểu thêm về hoạt động tàn phá rừng của lâm tặc và công tác bảo vệ rừng, chúng tôi đã tìm đến các cơ quan chức năng của địa phương. Tại Ban Quản lý (BQL) rừng phòng hộ Móng Cái, cuộc trò chuyện với anh Trần Ngọc Chất, Phó Giám đốc và 2 người phụ trách các trạm bảo vệ rừng ở xã Hải Tiến và xã Bắc Sơn khiến chúng tôi bất ngờ. Nếu trước đây tình trạng phá rừng diễn ra chủ yếu và phức tạp nhất chỉ ở các xã Hải Tiến, Hải Đông, thì nay ở các xã Quảng Nghĩa, Bắc Sơn, Hải Sơn cũng xuất hiện nhiều lâm tặc. Anh cán bộ của BQL rừng phòng hộ phụ trách trạm khu vực Bắc Sơn cho biết: Một bộ phận không nhỏ đồng bào dân tộc khu vực này, phần vì nhận thức hạn chế, phần do thiếu đất canh tác nên rất hay làm liều. “Mỗi khi hết tiền uống rượu, các đối tượng này lại vác cưa, dao vào rừng để chặt phá cây đem bán sang Trung Quốc. Chúng tôi đến khổ với những đối tượng này. Chuyện va chạm giữa anh em trong trạm với các đối tượng này diễn ra như cơm bữa. Nhiều lần, thấy chúng tôi ít người, lâm tặc đã liều lĩnh tấn công. Năm ngoái, một số đối tượng phá rừng bị chúng tôi phát hiện, ngăn chặn đã xông vào cướp cả súng của chúng tôi” - Anh phụ trách trạm Bắc Sơn kể. Qua trò chuyện với các anh, chúng tôi còn được biết thêm, nhiều lần cán bộ của BQL rừng phòng hộ đã bị lâm tặc ném đá vào đầu hoặc ném vỏ chai vào phòng làm việc ở các trạm bảo vệ rừng...

* Thờ ơ trước sự kêu cứu của rừng?

Lâm tặc hoành hành khắp nơi, cháy rừng xảy ra thường xuyên, những cánh rừng đang bị tàn phá không thương tiếc, nhưng các lực lượng chức năng ở đây không những chưa có biện pháp phối hợp tốt với nhau để bảo vệ rừng, mà còn đổ lỗi cho nhau.

Ở BQL rừng phòng hộ, anh cán bộ phụ trách trạm Bắc Sơn bức xúc: “Tôi về đây đã hai năm, nhưng chưa thấy kiểm lâm bắt giữ lâm tặc bao giờ cả”. Còn anh cán bộ phụ trách trạm Hải Tiến than phiền: “Hồi tôi ở xã Hải Sơn, lâm tặc thì hoạt động ngang nhiên, nhưng nhiều lần chúng tôi gọi kiểm lâm đến, có thấy các anh ấy đến đâu? Có lần chúng tôi phát hiện lâm tặc phá rừng, gọi được kiểm lâm đến, thì lâm tặc đã cao chạy xa bay. Phó Giám đốc BQL rừng phòng hộ Móng Cái Trần Ngọc Chất nói: “Bực nhất là khi chúng tôi phát hiện, ngăn chặn được bọn lâm tặc và giữ được gỗ, các anh bên kiểm lâm lại cứ yêu cầu chúng tôi phải chở về nơi làm việc thì các anh ấy mới nhận, trong khi tiền thanh lý gỗ thu được các anh ấy làm thủ tục nhận. Các anh ấy chỉ thích đi săn bắt bọn buôn bán tê tê và các động vật rừng thôi. Còn phối hợp với chúng tôi thì ít khi lắm”. Thế trong công tác phối hợp với chính quyền các xã thì sao? Tôi hỏi. - “Có phối hợp, nhưng còn mức độ lắm. Chẳng bao giờ các anh ấy đi đến cùng cả. Nhiều lần chúng tôi bắt giữ được phương tiện của lâm tặc, bàn giao cho chính quyền các xã, thì các anh ấy bảo là xã không có chỗ chứa. Vì thế bàn giao hôm trước, hôm sau các anh ấy lại trả xe cho họ. Toàn là người địa phương, có mối quan hệ quen biết nên cũng khó lắm” - Anh Chất trả lời. Phó Giám đốc BQL rừng phòng hộ Móng Cái cho biết thêm: Trong phối hợp chữa cháy rừng trên địa bàn cũng còn nhiều bất cập. Mỗi khi cháy rừng, Ban rất khó huy động lực lượng, bởi nhiều lần kêu gọi người đi chữa cháy, nhưng không chi trả tiền, hoặc có thì cũng phải đến nửa năm sau mới nhận được. Sự thật là có nhiều người dân tàn phá rừng và tình trạng cháy rừng đang diễn ra thường xuyên, nhưng không dám nêu ra, vì sợ mất thành tích. Nên, có những vụ cháy rừng nhưng không coi là cháy vì “chưa đủ mật độ”.

Chúng tôi đến Hạt Kiểm lâm Móng Cái. Tiếp chúng tôi, Hạt phó Lê Văn Thạnh tỏ ra không hài lòng với cách nghĩ, lập luận của các cán bộ BQL rừng phòng hộ. Anh Thạnh thì cho rằng: BQL là chủ rừng, vì thế trách nhiệm chính trong bảo vệ rừng phải thuộc về Ban. Khi bắt giữ được gỗ và lâm sản do người dân khai thác trái phép, thì BQL phải chuyên chở ra khỏi rừng, sau đó mới làm thủ tục đề nghị thanh toán chứ không phải là trách nhiệm của Hạt Kiểm lâm. Còn về việc chậm chi trả kinh phí cho các lực lượng chữa cháy rừng là do thủ tục đề nghị thanh toán phức tạp và có quá nhiều bất cập. Anh Thạnh lập luận: “Tiền chữa cháy rừng theo quy định phải do chủ rừng chi trả. Trước đây, Dự án trồng rừng Việt Đức gần như “cho không” người dân nhiều thứ, nên bà con trồng rất nhiều thông. Mà thông thì lâu cho thu hoạch, cộng với đất đai xấu, cây chậm phát triển nên bà con thấy cháy cũng mặc kệ cho nó cháy hết để được trồng keo, mau cho thu hoạch hơn. Bên Tài chính thì cứ nhất nhất chủ rừng phải chi trả tiền chữa cháy rừng mà chủ rừng lại là các hộ gia đình nghèo”.

Lãnh đạo chính quyền các xã nhìn nhận vấn đề cũng rất khác nhau. Một vị lãnh đạo xã Hải Sơn thì cho rằng, tình trạng phá rừng trên địa bàn xã chưa đến mức như vậy; có chăng đó chỉ là chuyện bà con vào rừng kiếm ít củi thôi. Chủ tịch UBND xã Hải Tiến, ông Vi Xuân Sinh thì thẳng thắn thừa nhận: “Hải Tiến làm gì còn rừng nữa đâu mà phòng với chữa. Trận cháy năm 2007 đã thiêu rụi hết rừng ở đây rồi”. Khi phóng viên đem bức xúc của các cán bộ BQL rừng phòng hộ về việc xã không nghiêm túc trong việc răn đe, giáo dục các đối tượng phá rừng trên địa bàn, mặc dù cơ quan này đã “chỉ mặt, điểm tên”, Chủ tịch UBND xã Hải Tiến trả lời: “Có bắt được quả tang người ta đâu mà xử lý”.

Móng Cái có trên 28 ngàn hecta đất lâm nghiệp (chiếm 54,8% diện tích tự nhiên), trong đó rừng phòng hộ chiếm gần một nửa. Ngay từ bây giờ, nếu không có các biện pháp bảo vệ kiên quyết, thì nhiều cánh rừng của địa phương sẽ biến mất trong nay mai...