Ngày 9-8-1986, Nhà nước đã có quyết định phê duyệt rừng Yên Tử là khu rừng cấm quốc gia, mọi hoạt động xâm hại rừng tự nhiên và khai thác khoáng sản trên địa bàn đều bị nghiêm cấm. Vì thế, từ lâu rừng Yên Tử được bảo vệ khá nghiêm ngặt với Ban Quản lý rừng đặc dụng Yên Tử gồm hơn chục người được chia thành 3 trạm. Nhưng hiện nay, đang xảy ra tình trạng khai thác tài nguyên rừng ở đây khá nghiêm trọng. Vậy nguyên nhân do đâu?
* “Sự bốc hơi” của những cây gỗ quý
10 giờ ngày 14-8, chúng tôi có mặt tại bến xe Giải Oan. Mặc dù là mùa hè, nhưng vẫn có một số khách thập phương đến tham quan Khu di tích Yên Tử. Chúng tôi phải mất gần 30 phút tìm một người dân địa phương nhờ dẫn đường lên chỗ 2 cây sến mới bị lâm tặc khai thác. Cũng xin nói thêm rằng, đây là loại gỗ thuộc nhóm 1 (đinh-lim-sến-táu), thuộc loại quý, hiếm cần được bảo vệ nghiêm ngặt. Hiện rừng đặc dụng Yên Tử chỉ còn không quá 100 cây có đường kính trung bình từ 60- 80cm. “Nó nằm ở khoảnh 1, tiểu khu 32, do trạm kiểm soát số 2 phụ trách”, người dẫn đường nói: “Trước đây, khu rừng này có rất nhiều loại gỗ, thú quý, hiếm, nhưng đến nay cơ bản không còn, nhất là loại gỗ lim có đường kính lõi từ 15 đến 20cm cơ bản đã bị... xoá sổ. Còn thú rừng thì “có đốt đuốc giữa ban ngày” cũng không gặp, hoạ chăng chỉ còn lại một số gà, lợn rừng”. Gần 13 giờ, sau khi vượt qua những khu rừng rậm rạp với đầy muỗi và vắt, đường trơn do trời mưa, cuối cùng chúng tôi cũng đến được chỗ 2 cây sến bị đốn hạ. Một cây có đường kính gốc gần 90cm bị cưa đổ nằm vắt ngang dòng suối trong vắt chảy từ dãy núi U Bò về. Nhưng do cây này bị rỗng lõi nên lâm tặc bỏ lại. Cây sến thứ 2 nằm cách đó chừng hơn 100 m. Đây là cây sến khá lớn đường kính trung bình lên tới 80cmbị lâm tặc “làm thịt” khá bài bản. Cây cao gần 20 m, lâm tặc phải tạo đà, dựng lán, xẻ3 “nhịp” mới hết. Tại đây, chỉ còn lại một số ván bẹ vương vãi vứt lại. Những cây gỗ xung quanh cây sến này nhựa trên thân vón lại trông như những cục“máu khô” khiến chúng tôi không khỏi thấy xót xa. Người dẫn đường cho biết: “Cây sến này tính sơ sơ cũng được hơn 6 khối, xẻ được nó phải mất cả tuần, chưa kể mất vài ngày vận chuyển ra khỏi rừng”. Cũng theo lời người dẫn đường, giá mỗi m3 gỗ sến bây giờ trên thị trường khoảng từ 13 đến 15 triệu đồng. Như vậy cây sến này trị giá gần 100 triệu đồng. Nhưng xét về giá trị bảo tồn sinh thái thì nó vô giá. Điều ngạc nhiên là, theo lời người dẫn đường, khi việc khai thác cây gỗ này diễn ra, Trạm bảo vệ số 2 (Ban Quản lý rừng đặc dụng Yên Tử) đã cử cán bộ lên hiện trường, nhưng không lập biên bản, thu giữ, mà cho phép vận chuyển đi (?!). Không những thế, theo một số ý kiến phản ánh của người dân địa phương, từ đầu tháng 8 đến nay, tại một số khu vực rừng đệm của Yên Tử vẫn diễn ra tình trạng khai thác gỗ rừng, như ở khoảnh 1, khoảnh 3, tiểu khu 36 đã mất tới gần 200 cây thông và keo. Trong khi đó, để vào khai thác thông ở đây, người ta phải đi qua khu vực nhà của kiểm lâm viên, công an viên, xã Thượng Yên Công(?!).
Đây là những gì còn sót lại của cây sến trăm năm tuổi tại Yên Tử vừa bị lâm tặc chặt hạ.
Trên đường trở xuống, người dẫn đường chỉ cho chúng tôi những lò than trái phép mà những người dân địa phương vẫn thường vào đào bới, trông như những tổ tò vò cắm sâu vào lòng đất, đang từng ngày hút cạn kiệt sinh lực đất rừng Yên Tử. Dẫn chúng tôi đi trên con đường vòng vèo, uốn lượn quanh các sườn núi hằn vết xe máy qua lại, người dẫn đường cho biết, đây là đường do người dân địa phương vào khai thác than và vận chuyểnbằng xe máy đi tiêu thụ. Điều này lý giải vì sao trên đường vào bến xe Giải Oan, chúng tôi gặp rất nhiều thanh niên chở những bao than trên xe máy, thì ra than được khai thác trái phép từ khu vực này. Người dẫn đường cho biết thêm: “Hôm nay thời tiết xấu, chứ ngày nắng ráo thì có tới vài chục người vào đây đào bới, vận chuyển than rất ngang nhiên. Tuy nhiên so với khu vực Khe Cam, thì vẫn chưa thấm tháp gì”. Gần 16 giờ, sau khi ăn vội bát mỳ tôm, người dẫn đường giục chúng tôi đi ngay mới kịp đến Khe Cam kẻo trời tối. Sau khi nhờ được cáp treo lên chùa Hoa Yên, chúng tôi cắt rừng hơn một giờ nữa thì tới khu vực Khe Cam. Từ trên đỉnh đồi, chúng tôi nghe tiếng máy nổ và tiếng quạt thông gió của những lò than trái phép làm náo động một góc rừng. Từng chứng kiến nhiều khu vực khai thác than trái phép ở một số địa phương trong tỉnh, chúng tôi không khỏi ngạc nhiên vìsự “hoành tráng” ở đây. Cả khu vực như một công trường khai thác than hiện đại của một doanh nghiệp nào đó. Lò nào cũng có máy phát điện, máy thông gió chạy ầm ầm, đèn điện sáng choang từ cửa vào trong lò. Trên mỗi bãi than, gỗ chống, gỗ chèn vất la liệt. Cái khác ở đây là các lán trại đều làm tạm bợ khuất sâu trong rừng. Lựa chỗ bụi rậm, chúng tôi định chụp ảnh, thì bất chợt có 2 thanh niên cởi trần trùng trục, vẻ mặt dữ tợn lao đến hất hàm hỏi: “Mấy thằng này ở đâu đến mà bây giờ vẫn lọ mọ ở đây?”. Chúng tôi đang lo lắng, thì người dẫn đường nhanh trí: “Anh không nhận ra em à, em ở bên kia núi. Đây là thằng bạn em ở quê xuống chơi cứ đòidẫn đi lấy ít lá cây về uống cho mát ”. Một thanh niên có vẻ ngờ ngợ nói: “Bây giờ làm ăn khó quá, nên chủ lò yêu cầu canh gác rất cẩn thận, hễ thấy người lạ là phải báo ngay. Thôi về đi trời tối rồi”. Qua quan sát nhanh của chúng tôi, tại đây có tất cả 5 cửa lò với quy mô khai thác khá lớn và hiện đại. Tạt vào chỗ có “cửu vạn” đang nghỉ giải lao vờ xin chén nước, hút điếu thuốc lào, rồi chúng tôi hỏi thăm về tình hình “sản xuất Than”. Một thanh niên đang nằm vắt vẻo phơi bụng trên đống vì chống lò bằng sắt hát nghêu ngao, dừng lại cho biết: “Chúng em quê ở Hoà Bình, mới ra đây làm được vài tháng, mỗi ca đi được độ 3 vì, được chừng chục tấn than, chủ lò khoán hơn 100 ngàn đồng một tấn, trừ chi phí còn khoảng 80 ngàn/tấn. Cũng may gỗ chống, gỗ chèn ở đây nhiều, trước đây chỉ cần buổi sáng cả đội lên rừng là đủ gỗ chống, chèn cả tuần. Bây giờ một số lò đã thay thế bằng vì sắt, nên cũng nhàn hơn nhiều”. Như vậy nếu bình quân một ngày mỗi cửa lò đi được 6 vì, mỗi vì 3 cây gỗ chống, sẽ cần 90 cây gỗ chống và hàng trăm cây gỗ chèn. Vậy mà tình trạng khai thác than trái phép ở đây đã diễn ra từ nhiều tháng nay, số lượng gỗ rừng ở Yên Tử bị chặt phá là rất lớn. Tại một cửa lò, 3 thanh niên đẩy chiếc xe bò chở đầy than từ trong đi ra. Một trong số họ đến chỗchúng tôi xin thuốc lá, cho biết quê ở Nam Định, ra đây làm thuê được hơn một tháng, nhưng không biết chủ lò là ai, chỉ thấy có một người tên là Quỳnh hay Quý gì đó thỉnh thoảng lại mang thực phẩm vào và trực tiếp chỉ đạo các lò khai thác. “Nghe nói trước đây mọi người phải làm buổi tối vì sợ bị phát hiện. Nhưng từ khi chúng em đến đây thì làm cả ngày, đêm, và chưa lần nào bị kiểm tra nhắc nhở”. Cũng phải nói thêm rằng, khu vực này đã từng là điểm nóng về tình trạng khai thác than trái phép, được báo chí nhắc đến nhiều, và chính quyền TX Uông Bí đã có nhiều biện pháp quyết liệt, vậy mà không hiểu sao tình trạng này vẫn “nở rộ” ?.
* Trách nhiệm thuộc về ai? Khi chúng tôi phản ánh tình trạng này với đồng chí Chủ tịch UBND TX Uông Bí, thì lãnh đạo thị xã có vẻ ngỡ ngàng và triệu tập gấp cuộc họp các phòng, ban, lực lượng để bàn biện pháp ngăn chặn, và hứa “Sẽ cho các bạn biết kết quả ngay sau khi tổ chức lực lượng vào dẹp lò” (nhưng đã 4 ngày qua chúng tôi vẫn chưa nhận được thông tin gì). Một đồng chí lãnh đạo Ban Quản lý rừng đặc dụng thì nói, hiệnkhu vực Khe Cam có Trạm số 3 kiểm soát, nên “nội bất xuất, ngoại bất nhập”, nhưng cũng thừa nhận tình trạng khai thác gỗ rừng ở đây đang diễn ra rất phức tạp. Cụ thể là từ cuối tháng 5 đến tháng 6 năm nay, đã có 185 cây gỗ bị chặt hạ, trong đó có 117 cây thông. Đặc biệt là ngày 22-6 vừa qua, Trạm số 2 đã nhận được thông tin là có 2 cây gỗ thuộc khoảnh 1, tiểu khu 32 bị chặt hạ. Tuy nhiên Trạm đã kiểm tra không kỹ để đến khi gỗ đã bị xẻ và vận chuyển đi mới phát hiện ra, nhưng vẫn để cho lâm tặc mang xe công nông vào vận chuyển toàn bộ số gỗ trên đi tiêu thụ. Qua vụ đó, Ban Quản lý rừng đặc dụng Yên Tử đã cách chức Trạm trưởng, Trạm phóTrạm số 2 và phạt tiền3 triệu đồng, các nhân viên khác bị cảnh cáo và phạt mỗi người 300 ngàn đồng. Theo dư luận với tính chất nghiêm trọng như vậy, hình thức kỷ luật của Ban là quá nhẹ. Phó Trưởng Ban Quản lý rừng đặc dụng Yên Tử,Nguyễn Trung Hải khẳng định, những thông tin chúng tôi phản ánh về tình trạng tàn phá rừng là đúng, nhưng: “Hiện số nhân viên bảo vệ rừng đều là hợp đồng ngắn hạn, thu nhập bình quân chưa đến 1 triệu đồng/người/tháng, do đó chưa động viên được mọi người tâm huyết với nghề, vì vậy bảo vệ được rừng như hiện nay như thế là tốt lắm rồi” (!). Với những gì đang diễn ra tại rừng Yên Tử, bên cạnh cần điều tra, làm rõ, xử lý nghiêm các đối tượng xâm hại tài nguyên, cần tăng cường công tác tuyên truyền về ý nghĩa và tầm quan trọng của rừng đặc dụng. Hãy cứu lấy rừng khi còn chưa quá muộn!
Một lò than khai thác trái phép tại khu vực Khe Cam (Yên Tử).
