Vỏ đạn, máy móc, xuồng ghe, chiến hạm và ... xác người, triệu thứ với cũng chừng ấy lý do đã nằm lại dưới lòng sông Cái Lớn, một trong 8 con sông lớn nhất tỉnh Cà Mau. Sông chảy qua những phố thị, những xóm nghèo. Đã có những người từ sông mà phất lên và cũng có những người gửi lại cho sông nắm xương tàn. Dọc theo hai bờ sông Cái Lớn còn có những người làm nghề "nhắm mắt quơ tay" cả ngày dưới đáy sông, bám sát đáy sông mà sống.
Lùng sục chiến hạm Mỹ
Chỉ duy nhất một ống thông hơi, anh Phạm Văn Tràm có thể lặn sâu 50m và ở dưới nước cả ngày.
Những ngày gần đây, lúc rảnh rỗi người dân hiếu kỳ thường đổ dồn về khu vực bến cảng thị trấn Năm Căn, huyện Năm Căn, Cà Mau xem cánh thợ lặn trục vớt chiếc xà lan khổng lồ của quân đội Mỹ bị đánh chìm trong chiến tranh.
Chiếc tàu sắt dài 45 mét, bề ngang 14 mét vốn dùng chở thiết bị xây dựng căn cứ hải quân đã bị tập kích và nằm hoen rỉ dưới lòng sông Cái Lớn trên 30 năm, cuối cùng cũng đã được đưa lên. Đây là một phi vụ thành công và có quy mô lớn của những người chuyên nghề lặn mò đáy sông xứ chót mũi Cà Mau này.
Một thợ lặn trẻ tìm thấy chiếc xe dưới đáy dòng đem đi giao nộp cho Công an Năm Căn
Cánh thợ lặn Năm Căn còn biết rất rõ còn bao chiến hạm và nó nằm nơi nào dưới đáy con sông Cái Lớn rộng mênh mông này. Ngồi trên mui tàu, chỉ tay về hướng Vàm Ông Định, ông Đàm Văn Dũng cho biết vẫn còn 2 chiếc rất to.
Ông Dũng cũng là một trong những người nhiều lần lùng sục dưới các chiến hạm để tìm sắt vụn, vỏ đồ hộp và... đạn đem về cưa ra bán phế liệu. Ông kể: "Chiến hạm Mỹ được thiết kế rất phức tạp, to và nhiều ngóc ngách, nhưng không xa lạ gì vơi cánh thợ lặn của tụi tui đâu".
Thợ lặn Phạm Văn Tràm cho biết thêm là dưới đó còn nhiều sắt vụn, súng đạn cũng còn, nhưng tất cả đều đã bị mục nát. Tuy nhiên lý do để cánh thợ lặn Năm Căn lùng sục trục vớt chiến hạm Mỹ không chỉ vì lý do kinh tế. Chị Đàm Thị Duyên - một thợ lặn khét tiếng xứ nầy - thú thật: "Cậu coi, nửa đêm nửa hôm xuồng ghe qua lại vướng chiến hạm bị chìm như ăn cơm bữa. Đến độ có đám tang đi ngang đụng phải xác tàu, rớt... quan tài dưới sông, nhắm chịu nổi không?".
Bức xúc, chị Duyên nhiều lần xin cơ quan chức năng cho trục vớt tàu. Chiến hạm gần nhất mà chị lôi từ đáy sông lên có kích cỡ 45m x 19m, bị đánh chìm tại vàm Tắc Biển. Lần đó, chị đã "huy động" gần 50 thợ lặn với xuồng ghe, máy móc để kéo chiếc tàu nặng hàng trăm tấn từ đáy sông lên. Từ đó, người dân đi lại trên sông cũng không còn cái nỗi ám ảnh lo tàu ghe bị chìm khi đi qua đây. Chị Duyên cho biết vẫn còn 2 chiếc chiến hạm nằm dưới sông, nếu Nhà nước cho phép tôi cũng sẽ kéo lên nữa.
Thợ lặn xác chết
Vua lặn xác chết với vỏ đạn lấy được từ chiến hạm Mỹ
Tung hoành dưới đáy sông Cái Lớn, nhưng nhiều thợ lặn thường "ngán" nhất là mỗi khi có ai gọi đi lặn tìm... xác chết. Thợ lặn Phạm Văn Tràm thú nhận rằng lúc nắm được tay người chết mà ở tận mười mấy mét nước dưới đáy sông lắm lúc cũng điếng hồn. Vậy mà có những lúc lặn ngụp mấy tiếng đồng hồ chưa tìm thấy xác, anh không dám lên bờ. Bởi nếu ngoi lên lại thấy ngay thân nhân người chết khóc lóc, anh chịu không nổi.
Người ta chưa thống kê hết đã có bao nhiêu người bỏ mạng trên dọc tuyến sông Cái Lớn, hoặc chết vì lý do gì. Chỉ có điều khi gặp chuyện, người ta lại nhớ ngay đến người đàn ông thấp người, dị tật, ở trong một căn nhà sàn hẩm hiu nơi cuối chòm mả gần xóm Cả Nẫy. Riết rồi người ta đặt biệt danh cho ông là "thợ lặn xác chết" hơn là nhớ đến cái tên ông: Ngô Văn Quang.
Ông Quang, 45 tuổi, tâm sự, ông không muốn nổi tiếng với biệt danh đó, ông cầu mong sao đừng có ai gọi ông đi mò xác, vì khi ấy sẽ không có ai chết lạnh lẽo dưới đáy sông sâu nữa. Ông nói: "Tui làm nghề "bà cậu" này từ năm 1975 đến giờ, tui cũng hổng nhớ nổi mò tìm được bao nhiêu xác người. Riết rồi thấy quen không sợ nữa. Mà cái vụ lặn tìm xác chết không giống như lặn mò tàu, tìm đạn hay lặn vô tàu Mỹ đâu. Nó gay go hơn nhiều".
Ông cho biết, đêm tối, lạnh buốt, nhưng không phải hễ mò là được ngay xác nạn nhân. Đôi khi phải trắng đêm quờ quạng dưới lòng sông, ông mới tìm được xác người xấu số. Sau mỗi lần như thế, có lúc cha con ông Quang nhận được lời cảm ơn, gói thuốc, nhưng cũng có lúc trong đau thương, không ai còn nhớ đến ông, người đã ôm xác người thân của họ từ mấy chục mét đáy sông lên để về an táng. Ông Quang chưa bao giờ nhận tiền thù lao của người thân nạn nhân cũng như chưa bao giờ ra giá tiền bạc với cái nghề này. Ông nói ông chưa hề từ chối bất cứ lời gọi lặn tìm xác chết nào cũng bởi vì hai chữ "làm phước".
Trong cuộc đời 30 năm lặn tìm xác chết của mình, duy có một lần ông Quang nhớ đến đau lòng khi ôm xác người đồng nghiệp từ dưới khoang sâu của chiến hạm Mỹ lên mặt nước. Người đồng nghiệp đó tên Hạnh, quê ở Tân Duyệt, Đầm Dơi. Cũng vì thắt ngặt manh áo chén cơm mà vợ chồng anh đã bồng bế 4 đứa con nhỏ xuống Năm Căn làm nghề "bà cậu".
Trong một lần lặn vào khoang chiến hạm, anh Hạnh bị vuột dây hơi. Vì ngóc ngách trong tàu quá phức tạp, anh không kịp tìm lối ra. Sau cái chết của anh Hạnh, nhiều thợ lặn đã ít vào chiến hạm Mỹ để lấy phế liệu, chỉ quanh quẩn gần đó mò tìm vỏ đạn của các chiến hạm này bắn ra trước khi bị chìm.
Nữ tướng đáy sông
Chị Đàm Thị Duyên kể lại chuyện lúc anh ruột mình chết khi đang lặn
Trong "đoàn quân" những người kiếm sống dưới đáy sông Cái Lớn, có một người phụ nữ rất được nể trọng. Không phải vì chị là người phụ nữ duy nhất ở đây "lôi" được tàu Mỹ lên bờ, không chỉ vì chị là một thợ lặn lão luyện, chỉ huy được những thợ lặn thuộc hàng giỏi nhất, mà còn vì chị chấp nhận đánh đổi hạnh phúc riêng tư để sống cái nghề mò mẫm đáy sông này.
Chị Đàm Thị Duyên (hay gọi là Mười Duyên), 47 tuổi, sống trong căn nhà rộng bên sông Cái Lớn, cùng với "lính" là 5 thợ lặn giỏi nghề. Cả chồng và 3 đứa con của chị đều định cư ở Mỹ. Chị Mười Duyên cũng 3 lần xuất ngoại đoàn tụ gia đình, nhưng cả 3 lần chị lặng lẽ "về với đáy sông" để tiếp tục chỉ huy một đoàn lặn kiếm cơm với nghề nguy hiểm.
Chị Mười Duyên kể với tôi rằng thợ lặn ở đây không có bình khí mang theo mỗi khi xuống nước, cũng không có quần áo bảo hộ, kính lặn... họ chỉ lưng trần, quần cộc và dây cao su thông hơi nối lên mặt nước để thở. Vì thế, nhiều người lặn lâu năm bị nhiều chứng bệnh: đau khớp, giảm thị, thính lực, tim mạch... Độ lặn sâu lắm của một thợ lặn giỏi ở đây là 50 mét, xuống sâu hơn nữa thì khó mà chịu được áp suất nước.
Vậy mà có một người dám "cả gan" thử vượt qua cái mức hạn định đó và kết cục là phải bỏ mạng trong lòng biển. Người đó là ông Đàm Văn Đức - anh ruột của chị Mười Duyên. Chuyện ấy cách nay 8 năm, khi nhóm thợ lặn của anh em Mười Duyên, Tám Đức nhận hợp đồng trục vớt tàu cá bị chìm ngoài biển, giữa mức nước số 2. Ông Đức, lúc đó đã trên 50 tuổi vẫn lặn xuống tận đáy để luồn dây qua lườn tàu. Lúc ấy biển động, sóng to, trong một hơi lặn sâu, Tám Đức đã bị nước nhồi và khi cố gắng nổi lên tới mặt nước thì ông bị thổ huyết rồi qua đời.
Sau cái chết của ông Đức, chị Mười Duyên nản chí, đã quyết định bỏ cái nghề lặn nghiệt ngã, để lần thứ hai qua Mỹ sống với chồng con. Thế nhưng, trong điều kiện vật chất đầy đủ hơn, Mười Duyên lại thấy dằn vặt một nỗi lo: liệu những anh em thợ lặn đã theo chị gần 20 năm qua sẽ sống ra sao? Vậy là một ngày đẹp trời, người ta thấy Mười Duyên lù lù dẫn đứa con út trở về.
Và lần gần nhất chị qua Mỹ để lo cho đưa con út nhập trường, xong xuôi công việc người ta lại thấy chị quay trở về chót mũi Cà Mau này để vào sinh ra tử với cái nghề lặn ngụp dưới dòng sông cùng anh em. Cũng có khi thấy cái nghề này bạc bẽo, chị Mười Duyên định đổ vốn ra kinh doanh những rồi lại thôi. Chị cũng không thể giải thích được lý do mà mình vẫn chưa thể bỏ được nghề này, cứ như một cái nghiệp lỡ đeo mang.
