Mặc dù việc khai thác cát, sỏi trái phép trên địa bàn xã Cái Chiên, huyện Hải Hà đã bị các cơ quan chức năng từ tỉnh đến huyện ra nhiều văn bản nghiêm cấm, nhưng đến thời điểm hiện tại, tình hình trên chẳng những không chấm dứt mà đang diễn biến phức tạp với quy mô khai thác lớn hơn trước. Để xảy ra tình trạng này trước hết là do sự quản lý yếu kém của chính quyền xã…
Những điều trông thấy
Mới đây, chúng tôi nhận được đơn khiếu nại của một số hộ dân xã đảo Cái Chiên (huyện Hải Hà) về tình hình khai thác cát, sỏi trái phép trên địa bàn. Nội dung đơn phản ánh, hiện trên đảo có chừng trên 100 người từ các địa phương khác được thuê đến thôn Vạn Cả, xã Cái Chiên, sử dụng 25 máy nổ công suất lớn, cùng hàng ngàn mét vòi hút, đang ngày đêm hút cát trái phép công khai, bất chấp dư luận. Việc khai thác cát, sỏi không chỉ gây xói mòn, sạt lở ngoài bãi biển, một số hộ còn đưa phương tiện vào sâu trong đảo để khai thác, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tuyến đường bê tông xuyên đảo, các công trình thuỷ lợi trên địa bàn có giá trị hàng tỷ đồng. Đặc biệt các hộ dân còn cho rằng, sở dĩ việc khai thác cát, sỏi công khai là do có sự tiếp tay của một số cán bộ xã...(?) Ngày 6-3, chúng tôi đến Cái Chiên để tìm hiểu thực, hư. Khi xuồng vào gần đảo, chúng tôi đã thấy rất nhiều máy, ống hút, giàn giáo đặt sát bên mép biển. Chúng tôi không khỏi xót xa trước cảnh môi trường tự nhiên trên đảo bị tàn phá nặng nề do việc khai thác cát, sỏi trái phép gây ra. Nhớ lại, mấy năm trước chúng tôi đến đây còn thấy những rặng phi lao xanh chạy ra tận mép nước, những doi cát mịn màng. Nay, hàng loạt cây phi lao bị đốn hạ, nằm bên những hố đào nham nhở, hàng trăm m3 sỏi được hút lên chưa kịp tiêu thụ. Lúc này, trực ở trụ sở UBND xã Cái Chiên có đồng chí Phó Chủ tịch HĐND xã, những cán bộ chủ chốt khác đều đi họp trên huyện. Sau khi nghe chúng tôi phản ánh, một đồng chí cán bộ của xã cho rằng hiện trên đảo không còn tình trạng khai thác cát, sỏi. Bởi từ tháng 4-2007, Đảng bộ xã đã có nghị quyết thành lập “Tổ ngăn chặn khai thác cát, sỏi trái phép” gồm 9 người do đồng chí Trưởng Công an xã chỉ đạo với nhiệm vụ thường xuyên tuần tra nắm tình hình địa bàn, khi phát hiện dấu hiệu khai thác trái phép sẽ báo cáo lãnh đạo xã giải quyết. Sáng nay (6-3) Tổ còn cử một số cán bộ xuống địa bàn để nắm tình hình, nhưng đến giờ chưa thấy báo cáo về có thể do phương tiện liên lạc khó khăn(!) (Cũng phải nói thêm rằng, hiện sóng điện thoại di động đã phủ hầu khắp đảo và đường từ trụ sở UBND xã đến nơi khai thác cát, sỏi chỉ độ mười phút đi xe máy). Khi chúng tôi đề nghị cùng được trực tiếp xuống “khai trường” thì đồng chí này mới thừa nhận, hiện trên đảo vẫn còn từ 7-9 tổ máy hoạt động, đã khai thác được chừng vài ngàn m3 sỏi.
Dọc đường đến thôn Vạn Cả, chúng tôi được chứng kiến tình trạng khai thác sỏi đang diễn ra một cách khá công khai, không thấy “Tổ ngăn chặn khai thác cát, sỏi trái phép” của xã ở đâu? Đây là lần thứ ba chúng tôi đến đây, nhưng hiện nay quy mô và mức độ khai thác lớn hơn trước rất nhiều. Máy bơm được đặt để khai thác cát ở bất cứ chỗ nào có cát, sỏi, từ rặng phi lao đến đê ngăn mặn, thậm chí, đường bê tông xuyên đảo - tuyến giao thông huyết mạch trên địa bàn trị giá hàng tỷ đồng cũng đã và đang bị khoét đến tận kè. Không biết vào mùa mưa bão sắp tới, con đê và tuyến đường liệu có chống chọi nổi trước những con sóng từ biển. Sau khi khai thác hết cát, sỏi ở mép biển, máy nổ, vòi hút lại được chuyển vào khai thác dưới các chân đồi trong đảo. Lại tiếp tục những thân cây phi lao chắn sóng đang kỳ sinh trưởng tốt bị đốn hạ không thương tiếc; những vạt rừng dưới chân đồi bị dọn sạch để chuẩn bị “mở diện” khai thác. ở đây có tới 4 lán trại “công nhân”, nhiều người đang ngồi sưởi ấm bên đống lửa lớn được đốt từ cây rừng bị đốn hạ. Chúng tôi tạt vào một lán xin nước uống để tìm hiểu tình hình. Một người cho biết “Chúng tôi ở tỉnh Hoà Bình ra đây làm thuê cho ông chủ tên là Ngh. Hôm nay ông chủ bảo có đoàn kiểm tra nên mọi người tạm nghỉ, khi nào đoàn kiểm tra về thì mới làm tiếp”. Một người khác xen vào: “Chúng tôi cũng thấy lo vì sỏi đã khai thác được nhiều mà chưa bán được, chẳng biết ông chủ sẽ thanh toán tiền công như thế nào”. Chúng tôi còn đến một số khu vực khác trong thôn Vạn Cả, tình trạng khai thác cát, sỏi cũng diễn ra tương tự.
Có phải do quản lý yếu kém?
Tình trạng khai thác cát, sỏi ở xã Cái Chiên đã diễn ra từ lâu. Hậu quả tất yếu là hàng ngàn m2 đất ven biển bị đào bới, môi trường sinh thái bị tàn phá, nguy cơ đất nông nghiệp bị xâm thực, đường giao thông bị cuốn trôi ra biển, và nhiều vấn đề xã hội phức tạp khác nảy sinh. Từ cuối năm 2003, huyện Hải Hà có chủ trương giao cho UBND xã Cái Chiên tổ chức quản lý, khai thác cát, sỏi. UBND xã đã huy động nhân dân đầu tư máy móc, thiết bị để khai thác với sản lượng bình quân trên 20 m3/ngày. Nhưng sau hơn 1 năm UBND xã tổ chức quản lý đã xuất hiện những biểu hiện không minh bạch trong quản lý tài chính của lãnh đạo xã, nảy sinh khiếu kiện vượt cấp. Vì vậy UBND huyện Hải Hà đã phải xin ý kiến tỉnh để tìm kiếm mô hình quản lý tốt hơn. Ngày 8-2-2006, UBND tỉnh đã có quyết định thành lập Công ty TNHH Mỹ Minh với nhiệm vụ chính là khai thác, tiêu thụ cát, sỏi ở Cái Chiên trên diện tích hơn 100 ngàn m2. Tuy nhiên, tại những khu vực không do Công ty quản lý, một số hộ dân vẫn ngang nhiên khai thác trái phép, dẫn đến mâu thuẫn giữa người dân địa phương và Công ty.
Thực hiện chỉ đạo của UBND tỉnh, từ ngày 15-10-2007, Sở TN&MT đã phối hợp với UBND huyện Hải Hà tiến hành kiểm tra thực địa về tình hình khai thác cát, sỏi tại địa bàn xã đảo Cái Chiên. Ngày 23-10-2007, Sở TN&MT có báo cáo trình UBND tỉnh. Trên cơ sở báo cáo này, ngày 1-11-2007, UBND tỉnh đã có Công văn số 5070/UBND-CN2 thông báo ý kiến chỉ đạo của Chủ tịch UBND tỉnh là từ nay không cho phép tập thể, cá nhân nào được khai thác cát, sỏi tại xã đảo Cái Chiên, giao Sở TN&MT hoàn chỉnh hồ sơ trình UBND tỉnh thu hồi giấy phép khai thác cát, sỏi của Công ty TNHH Mỹ Minh; UBND huyện Hải Hà tổ chức hoàn nguyên môi trường, quản lý chặt chẽ toàn bộ khu vực để phục vụ phát triển du lịch sau này. Tiếp đến, ngày 7-1-2008, sau khi nghe lãnh đạo huyện Hải Hà báo cáo tình hình khai thác cát, sỏi và bảo vệ môi trường tại xã Cái Chiên, UBND tỉnh có văn bản số 03/TB-UBND thông báo ý kiến của Chủ tịch UBND tỉnh về việc khai thác cát, sỏi tại xã Cái Chiên, huyện Hải Hà. Theo đó, ngoài nghiêm cấm khai thác cát, sỏi như thông báo trước, còn nêu rõ “Đối với sản phẩm cát, sỏi đã được khai thác tại xã đảo Cái Chiên, đồng ý cho Công ty TNHH Mỹ Minh là đầu mối tiêu thụ đến hết quý I năm 2008...”.
Thế nhưng chẳng hiểu vì sao, đến thời điểm này, khi chúng tôi đến xã Cái Chiên, tình trạng khai thác cát, sỏi vẫn diễn ra công khai, bất chấp pháp luật. Dư luận đặt ra câu hỏi, phải chăng là do sự yếu kém trong quản lý hay cố tình làm ngơ của chính quyền xã Cái Chiên. Các cơ quan chức năng cần tiếp tục vào cuộc để làm rõ.
