Mặc dù đã có rất nhiều cảnh báo về tác hại của thuốc lá nói chung, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng nói riêng đối với sức khoẻ con người, thế nhưng việc mua bán loại thuốc lá này vẫn âm thầm diễn ra và đặc biệt là giới trẻ vẫn lén lút sử dụng vì cho rằng hút thuốc lá điện tử ít có hại đến sức khỏe. Điều này gióng lên hồi chuông cần phải thực thi các quy định về thuốc lá điện tử một cách nghiêm túc, triệt để, qua đó hạn chế những ảnh hưởng của thuốc lá đối với sức khỏe người dân.
Thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có tác hại lớn đến sức khoẻ con người. Thuốc lá điện tử có chứa Nicotine - chất gây nghiện cao, cản trở sự phát triển não ở thanh thiếu niên, gây suy giảm trí nhớ, kém tập trung và giảm khả năng kiểm soát hành vi; hơi thuốc lá điện tử chứa các chất độc làm tăng nguy cơ viêm phổi, hen suyễn và bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD). Việc hít phải hóa chất và nicotine làm tăng nhịp tim, co mạch máu, gây huyết áp cao và tăng nguy cơ đột quỵ hoặc đau tim; dung dịch tạo khói (như propylene glycol, glycerin) khi đun nóng sinh ra các chất như formaldehyde và nitrosamines, làm tăng đáng kể nguy cơ mắc bệnh ung thư; hóa chất trong thuốc lá điện tử làm suy giảm chức năng sinh sản, đồng thời gây hại nghiêm trọng cho sự phát triển của thai nhi nếu người mẹ sử dụng, tiếp xúc với khói thuốc…
Mặc dù có nhiều tác hại đối với sức khỏe con người, thế nhưng trên thực tế việc tìm mua thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng lại không hề khó, nhất là mua qua mạng. Việc mua bán, sử dụng vẫn còn lén lút, âm thầm diễn ra.
Tại Nghị quyết 173/2024/QH15 về hoạt động chất vấn tại Kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XV, nêu rõ, Quốc hội thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, các loại khí, chất gây nghiện, gây tác hại cho sức khỏe con người từ năm 2025, bảo đảm sức khỏe cộng đồng, trật tự, an toàn xã hội; giao Chính phủ tổ chức thực hiện cụ thể. Cùng với đó, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân, đặc biệt là đối với thanh niên, thiếu niên về tác hại của rượu, bia, thuốc lá, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, các loại khí, chất gây nghiện, gây tác hại cho sức khỏe con người. Như vậy, từ năm 2025, thuốc lá điện tử được coi là mặt hàng cấm tại Việt Nam.
Để tăng tính răn đe, Chính phủ vừa ban hành Nghị định 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế có hiệu lực từ ngày 15/5/2026, bổ sung nhiều mức phạt vi phạm hành chính về thuốc lá, đặc biệt thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Theo quy định mới, người sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng bị phạt 3-5 triệu đồng và buộc tiêu hủy. Hành vi chứa chấp sử dụng (trừ người thân) bị phạt 5-10 triệu đồng. Hút thuốc tại nơi cấm bị phạt 200.000 - 500.000 đồng. Người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi sử dụng thuốc lá cũng chịu mức phạt này. Phạt 500.000 - 1 triệu đồng với hành vi vận động, ép buộc người khác hút hoặc xúi giục người dưới 18 tuổi mua thuốc lá.
Cơ quan, tổ chức không treo biển "cấm hút thuốc", thiếu đôn đốc thực hiện quy định cấm bị phạt 3-5 triệu đồng. Khu vực dành riêng cho người hút thuốc nếu không đạt chuẩn về phòng, hệ thống thông khí tách biệt, dụng cụ chứa tàn, biển báo hoặc thiết bị chữa cháy bị phạt 5-10 triệu đồng theo quy định.
Trong kinh doanh, đại lý không treo biển "không bán cho người chưa đủ 18 tuổi" bị phạt 1-3 triệu đồng. Bán cho người dưới 18 tuổi, bán thuốc lá không ghi nhãn, không in cảnh báo hoặc trưng bày vượt số lượng bị phạt 3-5 triệu đồng và có thể bị đình chỉ hoạt động từ 1-3 tháng.
Trong sản xuất, vi phạm in ấn bao bì, thiếu cảnh báo sức khỏe hoặc sản xuất nhãn hiệu ngoại trái phép bị phạt cao nhất 40 triệu đồng. Các hình phạt bổ sung bao gồm đình chỉ kinh doanh từ 3 đến 6 tháng, thu hồi, tiêu hủy sản phẩm vi phạm và nộp lại toàn bộ số lợi nhuận bất hợp pháp.
Có thể thấy, tác hại của thuốc lá nói chung, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng nói riêng là rất rõ ràng, cùng với đó việc cấm, cũng như những chế tài xử phạt đã được ban hành, thế nhưng thực tế việc thực thi pháp luật, xử phạt vi phạm về lĩnh vực này hầu như không có, không cơ quan, đơn vị nào triển khai thực hiện. Hiện tại chỉ dừng ở mức tuyên truyền, treo biển cảnh báo, biển cấm, phụ thuộc hoàn toàn vào ý thức người dân. Chính vì vậy, việc tăng cường thực thi pháp luật, xử phạt những hành vi vi phạm và sớm hoàn thiện các chính sách trong thời gian tới, được kỳ vọng sẽ siết chặt quản lý, tăng tính răng đe, qua đó dần hướng tới môi trường không khói thuốc, bảo vệ sức khỏe nhân dân.
