Tết năm nay, bên cạnh cành đào, cây mai, bánh chưng, bánh tét,... có một “vị khách” vô hình nhưng đầy quyền năng đã bước vào từng nếp nhà người Việt. Đó là trí tuệ nhân tạo (AI). Không còn là những câu chuyện viễn tưởng xa vời, AI đang định hình lại cách chúng ta ăn Tết, từ mâm cơm tất niên đến những lời chúc đầu năm.
“Quân sư” quà Tết
Những ngày cận Tết, tôi gặp Mai Phương (26 tuổi, nhân viên văn phòng Hà Nội) tại một bến xe khách đông nghẹt. Khác với vẻ bối rối, tay xách nách mang những giỏ quà bánh kẹo đại trà như mọi năm, hành lý của Phương năm nay gọn nhẹ, nhưng ánh mắt cô lại ánh lên vẻ tự tin lạ thường.
“Thú thật, khoản chọn quà Tết với em là một cực hình,” Mai Phương chia sẻ. “Mọi năm cứ mua đại hộp bánh, chai rượu, nhưng bố mẹ nhận xong cũng chỉ để lên bàn thờ cho đẹp. Năm nay, em quyết định nhờ “quân sư” AI ra tay.”
Mai Phương mở điện thoại, cho tôi xem đoạn hội thoại với ChatGPT. Cô không hỏi chung chung, mà nhập dữ liệu rất chi tiết: “Gợi ý quà Tết tổng dưới 5 triệu đồng cho bố (55 tuổi, hay đau lưng, thích uống trà mạn), mẹ (50 tuổi, thích nấu ăn nhưng hay bị đau đầu gối) và em trai (18 tuổi, thích đồ công nghệ)”.
Chỉ trong tích tắc, AI không đưa ra những giỏ quà công nghiệp. Nó gợi ý Phương mua cho bố một chiếc đệm massage hồng ngoại và bộ ấm chén tử sa Bát Tràng, mẹ là một chiếc nồi chiên không dầu hoặc máy massage cầm tay. Còn với cậu em trai, “quân sư AI” mách nước cho Phương mua một chiếc tai nghe chống ồn chủ động. Thậm chí, AI còn so sánh giá giữa 3 sàn thương mại điện tử để tìm ra nơi bán có dịch vụ giao hàng xuyên Tết về quê ở Hưng Yên.
Câu chuyện của Mai Phương là minh chứng cho thấy AI đang thay đổi định nghĩa về “quà Tết”. Trước đây, chúng ta tặng cái mình thấy tiện. Giờ đây, AI giúp chúng ta tặng cái người nhận thực sự cần.
Lời chúc “thời AI”
Những năm trước, chúng ta từng ngao ngán với những tin nhắn mẫu “copy-paste” vô hồn được gửi hàng loạt vào đêm Giao thừa. Năm nay, cuộc chơi đã khác.
Nguyễn Quang Minh, một sinh viên tại Hà Nội, khoe với tôi bộ sưu tập thiệp Tết “độc nhất” cậu vừa tạo ra. “Em dùng Gemini để tạo hình ảnh con ngựa (biểu tượng năm 2026) theo phong cách tranh Đông Hồ. Sau đó, em nhờ ChatGPT viết 10 bài thơ chúc Tết khác nhau: Một bài hài hước cho nhóm bạn thân, một bài trang trọng thể thơ lục bát cho ông bà, một bài “nịnh” sếp thật khéo...” - Minh hào hứng kể.
Với thế hệ Gen Z như Minh, AI không làm họ lười đi, mà giúp họ sáng tạo. Thay vì một câu “Chúc mừng năm mới” nhạt nhòa, công nghệ giúp họ tạo ra những nội dung vừa lạ, vừa vui, mang đậm dấu ấn cá nhân mà nếu tự làm thủ công sẽ mất cả tuần lễ.
Tuy nhiên, cũng phải nói rằng, không phải ai cũng hào hứng với sự thay đổi này.
Cú chạm vào hoài niệm
Khi tôi hỏi về chuyện chúc Tết bằng AI, ông Nguyễn Xuân Long (68 tuổi, cán bộ hưu trí tại Hà Nội) trầm ngâm: “Thú thật, nếu nhận được một bài thơ dài thượt mà biết là máy viết, tôi thấy nó cứ... sao sao. Văn chương có thể chau chuốt, vần điệu chuẩn chỉ hơn người thường, nhưng nó thiếu cái lỗi, cái vụng về chân thật của con người. Ngày xưa, viết sai một chữ, gạch đi viết lại, đó mới là tấm lòng”.
Nỗi lo của ông Long là có cơ sở. Văn hóa Việt trọng chữ “Tình”. Nếu phó mặc hoàn toàn cho AI, Tết có nguy cơ trở thành một “nhà máy sản xuất lời chúc” công nghiệp.
Nhưng rồi, chính ông Long cũng chia sẻ từng rơi nước mắt vì công nghệ. Đứa cháu nội của ông đã dùng một công cụ AI phục chế ảnh cũ để làm mới lại bức ảnh đen trắng của ông Long chụp cùng bố mẹ ông từ những năm 1970. Từ tấm ảnh ố vàng, mờ nhòe, AI đã tái tạo lại đường nét khuôn mặt, tô màu da, màu áo, thậm chí làm cho các cụ “cử động” và mỉm cười.
“Khoảnh khắc nhìn thấy bố mẹ “sống lại” trên màn hình, rõ nét như đang đứng trước mặt mình, tôi xúc động không nói nên lời” - ông Long kể lại. “Công nghệ, nếu dùng đúng chỗ, nó chạm vào trái tim đau đáu nhất của con người”.
Ở góc độ này, AI không còn là những dòng chữ khô khan. Nó trở thành cây cầu nối, giúp gắn kết các thế hệ trong gia đình, khơi gợi lại những câu chuyện cũ bên mâm trà ngày Tết mà người trẻ ít khi có dịp được nghe.
Ăn Tết cùng AI
Có thể thấy, AI đang định hình lại Tết Việt theo một cách rất riêng. Nó không xóa bỏ truyền thống, mà đang khoác lên truyền thống một tấm áo mới hiện đại hơn.
Các ứng dụng bản đồ dùng AI dự báo tắc đường giúp lộ trình về quê bớt gian nan. Các công cụ thiết kế giúp việc trang hoàng nhà cửa online trở nên rực rỡ. Nhưng cốt lõi của Tết vẫn là con người.
Tết 2026, chúng ta có thể nhờ AI lên thực đơn, nhưng hãy tự tay nêm nếm gia vị cho bữa cơm Tất niên. Chúng ta có thể nhờ AI gợi ý ý tưởng chúc Tết, nhưng hãy tự tay viết hoặc nói ra những lời ấy bằng chất riêng của chính mình.
Công nghệ sinh ra là để phục vụ cuộc sống. Và trong những ngày Tết cổ truyền này, nếu biết cách tận dụng, AI sẽ là “chất xúc tác” để người Việt ăn Tết thảnh thơi hơn, văn minh hơn, mà vẫn giữ trọn vẹn sự ấm áp của tình thân.
