Vào những ngày cả nước hân hoan kỷ niệm 70 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2-9, chúng tôi có dịp về thăm thôn Bắc Mã (xã Bình Dương), nơi từng là đại bản doanh của Chiến khu Đông Triều xưa. Phát huy truyền thống cách mạng vẻ vang, Bình Dương hôm nay đang từng ngày phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân ngày càng được nâng cao.
Di tích lịch sử cách mạng Chiến khu Đông Triều đã được xếp hạng cấp quốc gia từ năm 1994. Đây là căn cứ cách mạng của Mặt trận Việt Minh thời kỳ tiền khởi nghĩa và kéo dài suốt những năm tháng kháng chiến chống thực dân Pháp. Chiến khu Đông Triều là tên gọi theo địa danh, ngoài ra còn gọi là Chiến khu Trần Hưng Đạo, Đệ tứ Chiến khu. Trung tâm căn cứ chiến khu ở tại ngôi chùa Bắc Mã, thuộc thôn Bắc Mã 2, xã Bình Dương ngày nay. Trong quá trình chuẩn bị khởi nghĩa, các ngôi chùa ở Đông Triều đã đóng một vai trò khá quan trọng, trong đó chùa Bắc Mã có vai trò quan trọng nhất trong việc hình thành căn cứ Chiến khu Trần Hưng Đạo.
Trong quá trình chuẩn bị tổng khởi nghĩa năm 1945, chùa Bắc Mã trở thành căn cứ cách mạng của Mặt trận Việt Minh. Nơi đây, sư cụ Võ Giác Thuyên, trụ trì nhà chùa thường xuyên tiếp đón các cán bộ cách mạng mang danh nhà sư để dễ hoạt động. Từ đây, những cán bộ cách mạng đã tuyên truyền, vận động nông dân Đông Triều, thợ mỏ Mạo Khê và binh lính trong các đồn bốt của Pháp cùng tập hợp lại và trở thành nòng cốt lập nên chiến khu. Lực lượng vũ trang được thành lập, không ngừng lớn mạnh, nhanh chóng làm chỗ dựa vững chắc cho nhân dân, thực hiện các nhiệm vụ trừ gian, phá kho thóc của Nhật cứu đói cho nhân dân trong vùng; đánh hạ các đồn địch là Chí Linh, Đông Triều, Mạo Khê và Tràng Bạch.
Bà Trần Thị Trân (sinh năm 1942), một người dân sinh ra và lớn lên ở Bắc Mã, xúc động kể lại: “Những năm ấy, tuy còn rất nhỏ, nhưng trong ký ức của tôi vẫn còn nhớ rõ hình ảnh bố tôi cùng nhân dân trong thôn hăng hái tham gia duyệt binh chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa, không khí sục sôi hơn khi nào hết. Sau này, trong cuộc khởi nghĩa, nhân dân Bắc Mã và tất cả các thôn làng trên địa bàn huyện cùng một lòng hướng về cách mạng. Nhân dân cùng nhau tham gia nuôi giấu cán bộ, đóng góp sức người, sức của phục vụ cách mạng, trai tráng trong làng hăng hái chi viện sức người, sức của phục vụ kháng chiến…”.
Với tinh thần đồng sức, đồng lòng của nhân dân Bắc Mã nói riêng và Đông Triều nói chung, cuộc khởi nghĩa ngày 8-6-1945 ở Đông Triều thắng lợi, lập nên Chiến khu Đông Triều. Sau này chùa Bắc Mã tiếp tục là đầu mối liên hệ giữa chiến khu với các địa phương khác, là nơi chỉ đạo chính của Uỷ ban Quân sự cách mạng, góp phần mở rộng và thúc đẩy thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám ở vùng Đông Bắc Tổ quốc…
Truyền thống cách mạng vẻ vang trong kháng chiến chống thực dân Pháp đã để lại cho Đảng bộ và nhân dân xã Bình Dương những bài học kinh nghiệm sâu sắc về xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân. Phát huy truyền thống quý báu này, ngày nay cấp uỷ, chính quyền và nhân dân xã đang nỗ lực đẩy nhanh phát triển kinh tế - xã hội, góp phần xây dựng quê hương Đệ tứ Chiến khu ngày càng giàu đẹp. Thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới, xã đã có nhiều giải pháp để khai thác, phát huy tốt những tiềm năng, lợi thế của địa phương. Hiện 90% diện tích canh tác của xã là gieo trồng các giống lúa chất lượng cao. Các mô hình sản xuất hiệu quả không ngừng được nhân rộng, như: Trồng khoai tây Atlantic (diện tích 10ha, sản lượng gần 100 tấn/vụ); chăn nuôi gia cầm (trên 29.000 con); trồng na dai (thu nhập hơn 100 triệu đồng/ha/năm) v.v.. Các công trình hạ tầng nông thôn được hoàn thiện, diện mạo nông thôn thay đổi rõ nét. Với những nỗ lực này, từ năm 2013, xã đã về đích nông thôn mới.
Về Bắc Mã hôm nay, thăm căn cứ địa cách mạng của Chiến khu Đông Triều xưa, thăm Nhà trưng bày truyền thống, chứng kiến những đổi thay trên vùng đất cách mạng, chúng tôi càng cảm nhận rõ sự tiếp nối truyền thống vẻ vang của chính quyền và nhân dân nơi đây, đang viết tiếp trang sử vẻ vang đầy tự hào của quê hương trong thời kỳ đổi mới.
Nguyễn Thanh
