Nếu tính từ ngày vụ án hình sự này được khởi tố để điều tra (29-9-2006) đến ngày nó được cơ quan chức năng ra quyết định đình chỉ (31-1-2008) là vừa tròn 1 năm 4 tháng... Một vụ án, nếu vì tính chất phức tạp nên phải tốn nhiều thời gian, công sức mới điều tra làm rõ được thì không có gì đáng bàn. Điều đáng bàn là ở chỗ càng đi sâu tìm hiểu; càng thấy sự non yếu về mặt nghiệp vụ, thậm chí là cả sự thiếu khách quan, công minh trong việc chấp pháp, của những người trực tiếp thi hành công vụ...
Từ tội danh “chiếm đoạt tài sản” sang tội danh “làm giả tài liệu”...
Ông Nguyễn Văn Tốn đang xem lại hồ sơ vụ án
Có thể nói “nguyên cớ” để cơ quan cảnh sát điều tra (CSĐT) Công an TX Uông Bí tiến hành vụ án là do mâu thuẫn nội bộ giữa ông Nguyễn Văn Tốn, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc Công ty Cổ phần Thương mại - Dịch vụ Yên Thanh và bà Đào Thị Mừng, người cùng góp vốn liên kết kinh doanh. Tháng 6-2006, do không đồng ý việc ông Tốn, với tư cách Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc, quyết định bán tài sản Công ty, bà Mừng đã phát đơn kiện. Trên cơ sở này, CSĐT Công an TX Uông Bí tiến hành xem xét, để rồi như nói ở trên, 3 tháng sau, ngày 29-9, cơ quan này đã ra quyết định khởi tố vụ án; sau đó là quyết định khởi tố bị can, cùng với lệnh bắt tạm giam, lệnh khám xét chỗ ở v.v. đối với ông Tốn theo tội danh: “Lợi dụng chức vụ quyền hạn chiếm đoạt tài sản”...
Sau khi thụ lý và tiến hành điều tra, CSĐT Công an TX Uông Bí nhận định số tiền mà bị can Nguyễn Văn Tốn chiếm đoạt lên tới trên 500 triệu đồng, (nghĩa là khung hình phạt có thể tới chung thân) nên ngày 30-11-2006, Viện KSND TX Uông Bí đã ra quyết định yêu cầu chuyển vụ án lên CSĐT Công an tỉnh để điều tra theo đúng thẩm quyền. Sau hơn 4 tháng, với gần 20 cuộc thẩm vấn bị can, cuối cùng ngày 15-5-2007, CSĐT Công an tỉnh lại đề nghị Viện KSND tỉnh trả toàn bộ hồ sơ vụ án lại cho Công an TX Uông Bí, với lý do: “Vụ án này không thuộc thẩm quyền điều tra của cơ quan cảnh sát điều tra Công an tỉnh”. Như vậy cũng có nghĩa là sau khi xem xét vụ việc, CSĐT Công an tỉnh không thấy có cơ sở để buộc tội ông Tốn “Lợi dụng chức vụ quyền hạn chiếm đoạt tài sản”. Tuy nhiên, điều khó hiểu là nếu vậy sao CSĐT Công an tỉnh lại không đề nghị Viện KSND tỉnh đình chỉ vụ án mà “đá” về cho Công an TX Uông Bí? Có người cho rằng làm như vậy, CSĐT Công an tỉnh đã nhằm “gỡ” thể diện cho cơ quan cấp dưới của mình (!). Tất nhiên, đây chỉ là những ý kiến mang tính chủ quan, nhưng không phải không có cơ sở.
Trở lại với diễn biến tiếp theo của vụ án, sau khi nhận lại hồ sơ, CSĐT Công an TX Uông Bí tiếp tục điều tra nhưng vẫn không tìm được căn cứ để cho rằng ông Tốn đã “Lợi dụng chức vụ quyền hạn chiếm đoạt tài sản”. Và vì thế ngày 6-9-2007, CSĐT Công an TX Uông Bí đã ra quyết định thay đổi quyết định khởi tố bị can, chuyển sang tội danh “Làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức”. Theo hướng điều tra này, 2 tháng sau 8-11-2007, CSĐT Công an TX Uông Bí có kết luận khẳng định ông Tốn có hành vi phạm tội “Làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức”; trên cơ sở đó, Viện KSND TX Uông Bí đã lập cáo trạng, truy tố ông Tốn theo tội danh này... Thế nhưng, khi hồ sơ được chuyển sang TAND thị xã, do chưa đủ chứng cứ để kết tội, Toà án đã trả lại “để điều tra bổ sung”... Và do không thể “bổ sung” được chứng cứ nào mới, cuối cùng, ngày 31-1-2008, Viện KSND TX Uông Bí đã phải ra quyết định đình chỉ vụ án...
Một số văn bản quan trọng trong hồ sơ vụ án
“... Đến việc xử phạt hành chính một cách khiên cưỡng”
Nếu đọc kỹ bản Cáo trạng và Quyết định đình chỉ vụ án, đều của Viện KSND TX Uông Bí, dễ dàng nhận thấy: Về cơ bản, khi nhận định những hành vi vi phạm pháp luật của ông Tốn, Viện KSND TX Uông Bí đã khẳng định không khác nhau. Thế nhưng, trớ trêu là: ở chỗ này thì Viện khẳng định đó là hành vi phạm tội; ở chỗ khác, Viện lại cho rằng “chỉ đáng xử lý hành chính” (?). Và lý do đưa ra cũng thật khó hiểu: “Xét tính chất, mức độ hành vi phạm tội và nhân thân của Nguyễn Văn Tốn, thấy chưa đến mức cần thiết phải truy cứu trách nhiệm hình sự...”. (Đã gọi là “hành vi phạm tội” rồi thì việc xét “tính chất, mức độ” và “nhân thân” chỉ là tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ hình phạt, chứ làm gì có sự thay đổi “về chất”: Từ hình sự sang xử lý hành chính được! Chẳng lẽ những người trong ngành pháp luật không biết điều đó?). Tuy nhiên, đó chỉ là những “tiểu tiết”, đáng nói hơn là ngay cả quyết định xử phạt hành chính đối với ông Tốn (phạt 5 triệu đồng vì vi phạm điểm a, khoản 1, điều 26, Nghị định số 53/2007NĐ-CP ngày 4-4-2007 của Chính phủ) cũng có “thấu tình, đạt lý” hay không? - Chúng tôi không đi sâu phân tích điều này nữa, bởi câu trả lời đã được chính những người ra quyết định (UBND TX Uông Bí) khẳng định trong văn bản số 1137/QĐ-UBND ngày 17-4-2008 về việc giải quyết khiếu nại của ông Tốn. Theo đó, UBND TX Uông Bí đã chấp nhận khiếu nại và quyết định hủy bỏ quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với ông Tốn trước đó!
Đến đây thì mọi chuyện đã rõ ràng! Việc cơ quan chức năng khởi tố vụ án và khởi tố bị can đối với ông Nguyễn Văn Tốn là đã “hình sự hóa” các quan hệ dân sự! Sự việc được điều tra (như việc bán tài sản, tăng vốn điều lệ v.v) nếu có gì khác thường thì cũng chỉ là những mâu thuẫn trong nội bộ Công ty mà ông Tốn là Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc; sai phạm của ông Tốn (nếu có) cũng chỉ là những sai phạm ở mức xử lý hành chính vào thời điểm diễn ra (chúng tôi nhấn mạnh) chứ không thể coi là hành vi phạm tội được.
Có dấu hiệu vi phạm Luật Tố tụng hình sự trong quá trình điều tra hay không?
Trao đổi với phóng viên Báo Quảng Ninh, ông Tốn tỏ ra rất bức xúc. Ông cho biết ông đã gửi đơn kiến nghị tới Giám đốc Công an tỉnh để phản ánh về việc một số điều tra viên trong quá trình điều tra vụ án đã vi phạm nghiêm trọng Luật Tố tụng hình sự; thậm chí có những hành vi xúc phạm nặng nề danh dự, nhân phẩm đối với ông. Ngoài ra, việc CSĐT Công an TX Uông Bí thực hiện lệnh khám xét, kê biên tài sản, thu con dấu và các tài liệu quan trọng v.v. đã làm ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động kinh doanh của Công ty trong suốt thời gian dài... “- Tôi lo nhất là cho đến nay, khi vụ án đã có quyết định đình chỉ rồi mà con dấu của Công ty cũng như những tài liệu ấy vẫn không biết đang nằm ở đâu”- Ông Tốn nói- “- Cứ tình trạng này thì Công ty tôi... chết mất!”.
Ông Tốn còn cho biết khá nhiều chuyện xung quanh việc các điều tra viên đã làm, mà như ông nói là “cố ép cho thành tội”... Tuy nhiên, do sự việc diễn ra từ nhiều tháng trước nên chúng tôi chưa có điều kiện để xác minh đầy đủ. Mặc dù vậy, đó vẫn là những ý kiến rất đáng lưu tâm, bởi nếu quả đúng như những gì ông Tốn trao đổi với chúng tôi thì rõ ràng trong quá trình tiến hành vụ án đã có dấu hiệu của sự thiếu khách quan, công tâm của một số cán bộ trực tiếp điều tra. Đây là điều cần thiết phải được cơ quan chức năng làm rõ!
