Trung tâm Trợ giúp pháp lý, một tổ chức nhân đạo được Nhà nước thành lập để trợ giúp cho các đối tượng là người nghèo, gia đình chính sách, người già cô đơn, người tàn tật và trẻ em không nơi nương tựa, người dân tộc thiểu số... Theo đoàn trợ giúp pháp lý lưu động đến một số xã miền núi thuộc huyện Đầm Hà, chúng tôi mới thêm hiểu công việc này quả không nhàn nhã chút nào.
Chặng đường 10 năm...
Sáng sớm, đoàn trợ giúp pháp lý thuộc Trung tâm trợ giúp pháp lý của tỉnh đã lên đường đến xã Quảng Tân, một xã vùng khó khăn của huyện Đầm Hà. Việc đầu tiên mà Đoàn làm là căng băng rôn, áp phích, phát tờ rơi tuyên truyền các quy định tín ngưỡng tôn giáo, trợ cấp xã hội, Luật hôn nhân gia đình… cho bà con. Tay lễ mễ xách 1 túi du lịch to đựng tài liệu nhưng chị Trần Thị Kim Dung, Phó Giám đốc Trung tâm còn kịp quan sát thấy một cô gái dân tộc Dao ngập ngừng đứng trước cửa UBND xã, khuôn mặt bẽn lẽn dường như muốn bước vào bên trong nhưng còn ngại điều gì… Chị cầm tay cô vui vẻ dẫn vào bên trong hội trường.
Tưởng như đây chỉ là những buổi lên lớp khô khan, nhàm chán nhưng chúng tôi lại được hoà mình trong không khí hào hứng giống như những buổi sinh hoạt văn hoá cộng đồng. Những khuôn mặt già có, trẻ có, nam thanh, nữ tú đều có mặt đầy đủ. Họ đến để nghe giới thiệu, phổ biến pháp luật là chủ yếu, vì vậy các chuyên viên đều nhiệt tình, cố gắng giới thiệu nhiều hơn, đầy đủ hơn những thông tin về các bộ luật, nhất là các luật mới ban hành… để bà con nắm, hiểu và chấp hành đúng pháp luật. “Chúng tôi cũng chỉ mong sao qua những buổi tiếp xúc, trợ giúp như thế này mà bà con thực hiện đúng pháp luật là điều thành công” – chị Trần Thị Kim Dung tâm sự.
Hơn 10 năm trước, khi Quyết định số 1208 ngày 23-4-1998 của UBND tỉnh thành lập Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh Quảng Ninh ra đời đã làm vơi đi phần nào những trăn trở của bao người dân. Mà trong đó hầu hết là người nghèo và người dân tộc thiểu số ở những xã vùng sâu, vùng xa, hải đảo có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn. Bởi lẽ sự mong muốn để được hiểu về các quy định, những chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước là nhu cầu chính đáng mà trước đây nhiều người cứ loay hoay tìm kiếm.
Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước ra đời đã giúp cho người nghèo, đối tượng chính sách và người có hoàn cảnh đặc biệt có điều kiện tiếp cận, vận dụng pháp luật để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Nhớ lại 10 năm hoạt động của Trung tâm, anh Nguyễn Hùng Tân, Giám đốc Trung tâm cho biết: “Anh chị em chuyên viên của Trung tâm và các cộng tác viên đã luôn có mặt ở những thôn, bản hẻo lánh, ít người, những nơi nào bà con cần sự trợ giúp pháp lý là chúng tôi có mặt”.
Nhiều xã anh em Trung tâm đi lại rất khó khăn, vất vả. Mùa khô thì xe ôtô có thể đến trung tâm xã, còn từ xã về các thôn, bản vẫn phải đi bộ. Còn mùa mưa thì không thể đi xe ôtô được, có thôn, bản phải đi bộ mất nửa ngày đường mới tới nơi tuyên truyền.
Mỗi đợt trợ giúp tại một địa phương thường từ 3 đến 5 ngày. Trước mỗi buổi trợ giúp pháp lý, các chuyên viên chia nhau đến từng gia đình để tìm hiểu sinh hoạt, tìm hiểu cuộc sống của bà con. Từ đó có cách tiếp cận, lắng nghe những thắc mắc, khó khăn của bà con để khi trợ giúp mới thật sâu sát. Nhiều buổi trợ giúp phải tổ chức vào buổi tối vì ban ngày bà con phải đi làm, nhiều người đi từ sáng sớm đến tối mịt mới về. Địa điểm có khi là trung tâm xã, có khi là lớp học, thậm chí là tại một hộ dân… Khi đến trợ giúp pháp lý ở một địa phương nào, Trung tâm Trợ giúp pháp lý đều mời cộng tác viên là cán bộ chuyên trách, lãnh đạo địa phương cùng tham gia để giải quyết những thắc mắc trong nhân dân. Việc làm này giúp người dân địa phương biết được những thắc mắc, kiến nghị của mình đã được giải quyết đến đâu để kịp thời bổ sung hoàn chỉnh, xử lý đơn từ. Thông qua mô hình này, khoảng cách giữa cán bộ và nhân dân được rút ngắn, tạo nên không khí dân chủ, công bằng làm cho người dân nơi đây tin tưởng cán bộ hơn. Những gì không thuộc thẩm quyền giải quyết của Trung tâm trợ giúp pháp lý, cán bộ hướng dẫn người dân đến gặp trực tiếp hoặc làm đơn gửi đúng cơ quan có thẩm quyền giải quyết. Bên cạnh đó, Trung tâm cũng có công văn yêu cầu hoặc kiến nghị các cơ quan liên quan giải quyết giúp họ.
Tính từ năm 1998 đến hết năm 2007, Trung tâm đã trợ giúp pháp lý với tổng số 9.683 vụ việc cho 9.595 đối tượng; tư vấn cho 7.086 đối tượng với 7.223 vụ việc; đại diện bào chữa 428 vụ việc cho 477 đối tượng nghèo, chính sách và trẻ em vị thành niên. Ngoài ra, Trung tâm còn trợ giúp đăng ký khai sinh quá hạn miễn phí cho gần 2.200 trẻ em nghèo là dân tộc thiểu số ở các huyện: Hải Hà, Đầm Hà, Bình Liêu, Vân Đồn, Tiên Yên...
...và những tình huống được giải quyết
Trong đợt trợ giúp tại Đầm Hà, đã có rất nhiều câu hỏi mà bà con đưa ra được Đoàn trợ giúp pháp lý lưu động lần lượt trả lời đến phiếu yêu cầu trợ giúp cuối cùng. Tuy ai cũng mệt nhưng niềm vui vẫn hiện rõ trên mỗi khuôn mặt từng người. Chị Tạ Thị Rơi ở thôn Tân Liêu, xã Quảng Tân thắc mắc: Hai vợ chồng chị đã ly thân, trước đó chị có gửi 1 con trâu ở nhà người họ hàng bên chồng nhưng bị người này bán mất. Vậy khi hai vợ chồng ra toà ly hôn thì sẽ giải quyết con trâu như thế nào? Trường hợp của chị Bùi Thị Vân cũng ở xã Quảng Tân, hỏi rằng gia đình chị, mẹ đẻ và bố dượng của chị đều có con riêng. Hiện nay bố dượng đã mất, chị ở với mẹ. Sau này mẹ mất thì quyền thừa kế thuộc về ai? Nhiều trường hợp đơn, thư kiến nghị của người dân với chính quyền địa phương đã tồn đọng từ lâu nhưng hầu hết được giải quyết ngay sau khi có buổi làm việc với Trung tâm Trợ giúp pháp lý. Như ông Nguyễn Văn A, hơn 70 tuổi, hoàn cảnh gia đình khó khăn, có 2 người con là nạn nhân chất độc da cam. Nhưng hơn 2 năm nay dù đã làm đủ các thủ tục nhưng 2 con của ông vẫn chưa nhận được trợ cấp. Nghe tin có Đoàn trợ giúp đến, từ sớm ông và vợ đã đến chờ, tâm sự với Đoàn, “ông chỉ có một mong muốn khi mình mất đi, 2 con mình còn có một khoản nho nhỏ để sống qua ngày”. Trường hợp của ông Nguyễn Văn A đã được đoàn tiếp nhận, đồng thời đại diện chính quyền xã cũng đã lập tức giải quyết việc của ông...
Như phiên trợ giúp pháp lý chúng tôi có mặt mặc dù là người “ngoại đạo”, song chúng tôi cũng thấm mệt. Nhìn sang phía các cán bộ của Trung tâm, ai cũng như mình, có điều họ rất vui.
Chia tay các anh chị trong Trung tâm, chúng tôi biết rằng, ngày mai và nhiều ngày tiếp nữa, họ lại quàng ba lô lên vai tiếp tục về các xã khác trong chương trình trợ giúp pháp lý cho những người nghèo theo kế hoạch của Đoàn, với sự nhiệt tình, tâm huyết để cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn.
