Chùa Long Tiên nằm dưới chân núi Bài Thơ, được xây dựng vào khoảng những năm 40 của thế kỷ 20. Tới nay, chùa còn giữ được nhiều hiện vật quý. Trong số đó, đáng chú ý nhất là tượng tòa Cửu Long hay Thích Ca sơ sinh. Đây là bức tượng thường thấy ở các chùa. Tuy vậy, tòa Cửu Long ở chùa Long Tiên là một tác phẩm điêu khắc thời Lê, không ngôi chùa nào ở Quảng Ninh có được.
Theo truyền thuyết của Phật giáo, tòa Cửu Long có nguồn gốc liên quan đến hình ảnh Đức Phật được chín con rồng che chở khi ngài đản sinh. Theo đó, khi Đức Phật Thích Ca ra đời, chín con rồng đã tỏa bóng che mưa để bảo vệ ngài khỏi ánh sáng mặt trời và bảo vệ sự kiện thiêng liêng này khỏi các yếu tố tự nhiên.
Tòa Cửu Long được xây dựng và phát triển qua nhiều giai đoạn lịch sử, trở thành một biểu tượng quan trọng trong kiến trúc chùa chiền Phật giáo. Qua các thế kỷ, nó đã được tái hiện trong nhiều ngôi chùa, với sự chăm chút và kỹ thuật chạm khắc tinh xảo, nhằm thể hiện sự tôn vinh và bảo vệ của các linh vật thiêng liêng đối với Phật giáo. Tòa Cửu Long bởi vậy mang đậm giá trị tâm linh và văn hóa truyền thống.
Tòa Cửu Long tại chùa Long Tiên chế tác bằng gỗ mít cao khoảng 1,2 m, gồm 5 tổ hợp chạm trổ phức tạp đặt trên một đế hình ngũ giác. Mỗi tổ hợp lại gồm có rồng xen kẽ mây xoắn, hoa lá cách điệu. Tất cả được chạm trổ cầu kỳ khiến cho rồng như khi ẩn khuất trong mây, khi như xà xuống dưới. Có 4 tổ hợp trang trí 2 con rồng như vậy, chia đều hai bên. Riêng tổ hợp ở giữa (nhìn chính diện là trong cùng) chỉ có 1 con rồng. Con rồng này lớn hơn hẳn và xà đầu xuống như đang phun nước, tắm cho Thích Ca sơ sinh.
Tượng Thích Ca sơ sinh là tượng nhỏ, cao chừng hơn 20cm, tả đức Phật đứng trên tòa sen, giữa tòa Cửu Long, không mặc áo cà sa, tay phải ngài chỉ lên trời, tay trái buông xuôi dọc thân. Xung quanh tượng Thích Ca sơ sinh có các tượng hộ pháp, quan hầu. Trên cùng tòa Cửu Long là các tượng Phật A Di đà, Di Lặc, các vị Bồ tát, tượng Tuyết Sơn khổ hạnh... nhưng kích cỡ nhỏ hơn. Chín con rồng quần tụ quanh Đức Phật chính là lý do cụm điêu khắc này được gọi là tòa Cửu Long – chín rồng.
Không chỉ độc đáo về hình thức, tòa Cửu Long còn hàm chứa những tầng ý nghĩa sâu sắc của tư tưởng Phật giáo. Theo GS.TS Trần Lâm Biền, một nhà nghiên cứu hàng đầu về tín ngưỡng và văn hóa dân gian Việt Nam, động tác tay phải của tượng Thích Ca sơ sinh hướng lên trời gợi đến câu “Thiên thượng, thiên hạ, duy ngã độc tôn”. Hình ảnh ấy biểu đạt vị thế đặc biệt của Đức Phật, đồng thời mang hàm ý về sự giác ngộ và trí tuệ.
Trong tư tưởng Phật giáo, con người cần vượt qua những “đám mây mù” của vô minh để ánh sáng trí tuệ soi chiếu vào tâm thức. Bởi vậy, hình tượng Đức Phật đứng giữa những tầng mây, được chín con rồng phun nước tắm gội, không đơn thuần là một câu chuyện huyền tích. Đó còn là một biểu tượng về sự thanh tẩy, giác ngộ và hướng con người tới những điều thiện lành.
Nước trong Phật giáo mang ý nghĩa thiêng liêng. Chín con rồng tượng trưng cho mây mưa, cho nguồn nước nuôi dưỡng sự sống. Những dòng nước từ miệng rồng hướng xuống Đức Phật cũng có thể được cảm nhận như một lời cầu chúc, mang hạnh phúc và sự an lành đến với chúng sinh. Vì thế, toàn bộ tòa Cửu Long giống như một thông điệp nghệ thuật được gửi gắm qua ngôn ngữ điêu khắc: hướng con người tới cái thiện, tới trí tuệ và sự thanh sạch trong tâm hồn.
Nhìn từ tổng thể, tòa Cửu Long ở chùa Long Tiên là một tác phẩm có bố cục chặt chẽ, nội dung giàu tính biểu tượng và nghệ thuật chạm khắc đặc sắc. Những đường nét mềm mại của rồng, mây, hoa lá được kết hợp hài hòa, tạo nên một chỉnh thể vừa uy nghi vừa sinh động. Tác phẩm mang đậm dấu ấn nghệ thuật điêu khắc thời Lê, khoảng thế kỷ XVII - XVIII.
Điều đáng tiếc là trong quá trình tôn tạo, tòa Cửu Long đã được phủ một lớp sơn vàng lên lớp sơn son thếp vàng cũ. Việc này khiến tác phẩm mất đi tính nguyên bản của lớp màu và bề mặt nghệ thuật vốn có.
Trải qua thời gian, tòa Cửu Long vẫn hiện diện như một chứng tích đặc biệt của nghệ thuật điêu khắc và đời sống tín ngưỡng người Việt. Cùng với không gian văn hóa, lịch sử của chùa Long Tiên và núi Bài Thơ, tác phẩm góp thêm một giá trị độc đáo cho cụm di tích lịch sử văn hóa quốc gia núi Bài Thơ này.
