Nằm giữa vùng núi giàu bản sắc của Quảng Ninh, xã Quảng Tân đang từng bước biến những giá trị văn hóa truyền thống và cảnh quan thiên nhiên thành nguồn lực phát triển du lịch cộng đồng. Từ nghề thêu của người Dao, những làn điệu Soóng Cọ, nghi lễ cầu mùa của đồng bào Sán Chay đến cảnh sắc hoang sơ của thác Bạch Vân, mỗi giá trị đang được gìn giữ, trao truyền và phát huy theo hướng bền vững.
Gìn giữ bản sắc từ những điều bình dị
Mỗi vùng đất đều có một dấu ấn riêng. Với Quảng Tân, bên cạnh vẻ đẹp yên bình của núi rừng, đó còn là kho tàng văn hóa đặc sắc được đồng bào các dân tộc thiểu số gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Tại bản Lý Sáy, xã Quảng Tân, những khi nông nhàn, các thành viên Câu lạc bộ thêu giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Dao lại tập trung tại nhà văn hóa. Người lớn tuổi tận tình truyền dạy, người trẻ chăm chú học từng đường kim, mũi chỉ, từng hoa văn, họa tiết trên bộ trang phục truyền thống.
Theo bà Tằng Nhì Múi, bản Lý Sáy, xã Quảng Tân, những ngày thời tiết không thuận lợi để phát triển sản xuất, cũng là dịp bà con cùng nhau truyền dạy nghề thêu cho thế hệ trẻ. Từ những hình ảnh gần gũi như bông hoa, cái cuốc, cái cày, các em từng bước làm quen với kỹ thuật thêu truyền thống.
Để hoàn thiện một bộ trang phục truyền thống của người Dao, có khi phải mất nhiều tháng, qua bàn tay khéo léo và sự kiên trì của người phụ nữ. Vì vậy, việc duy trì các câu lạc bộ thêu không chỉ giúp trao truyền kỹ thuật mà còn tạo không gian để phụ nữ trong bản gặp gỡ, chia sẻ và cùng nhau gìn giữ bản sắc. Những đường chỉ nhiều màu sắc trên nền vải chàm vì thế không chỉ tạo nên vẻ đẹp cho trang phục mà còn trở thành “sợi dây” kết nối quá khứ với hiện tại, giúp thế hệ trẻ hiểu và thêm yêu những giá trị văn hóa của dân tộc mình.
Nếu nghề thêu lưu giữ văn hóa qua từng đường kim, mũi chỉ thì hát Soóng Cọ lại gìn giữ tâm hồn của đồng bào Sán Chay bằng những giai điệu mộc mạc, sâu lắng.
Tại nhà riêng ở thôn Châu Hà, xã Quảng Tân, ông Trần Văn Quý vẫn cẩn thận lưu giữ cuốn sách ghi chép những làn điệu Soóng Cọ được truyền lại qua nhiều năm tháng. Soóng Cọ là hình thức hát giao duyên được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Những câu hát không chỉ thể hiện tình cảm đôi lứa mà còn gửi gắm kinh nghiệm lao động, cách ứng xử trong cuộc sống, tình yêu quê hương và niềm tự hào dân tộc.
Theo ông Trần Văn Quý, trước đây bà con thường hát Soóng Cọ khi lên nương, xuống ruộng, trong những ngày lao động vất vả hay tại các ngày hội của cộng đồng. Ngày nay, những làn điệu truyền thống tiếp tục được đưa vào các hoạt động văn hóa, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của người dân.
Hơn 3 năm qua, ông Quý còn trực tiếp truyền dạy Soóng Cọ cho các học viên. Từ cách phát âm, lấy hơi, luyến láy đến giai điệu từng bài hát, ông kiên trì hướng dẫn để người học không chỉ hát đúng mà còn hiểu được ý nghĩa của lời ca.
Nhiều học viên sau thời gian học tập đã có thể tham gia biểu diễn tại các xã khác. Với ông Quý, điều mong muốn nhất là địa phương tiếp tục mở các lớp truyền dạy, tìm kiếm những nghệ nhân trẻ để Soóng Cọ được nối dài trong đời sống đương đại.
Trao truyền nghi lễ, gìn giữ cội nguồn
Cùng với nghề thêu và dân ca, nghi lễ cầu mùa của đồng bào Sán Chay cũng là một giá trị văn hóa được người dân Quảng Tân nỗ lực gìn giữ.
Ông Trần Văn Thủy, dân tộc Sán Chay ở thôn Châu Hà, xã Quảng Tân, nhiều năm gắn bó với các hoạt động văn hóa của cộng đồng. Những nhạc cụ dân tộc được ông lưu giữ không chỉ là những hiện vật có giá trị mà còn gắn với các nghi lễ, phong tục được truyền qua nhiều thế hệ. Trong nghi lễ cầu mùa, tiếng chiêng, tiếng trống cùng những nghi thức truyền thống gửi gắm ước vọng về mưa thuận, gió hòa, mùa màng tươi tốt, cuộc sống ấm no và bình yên.
Với ông Thủy, thực hành nghi lễ cũng là một cách để thế hệ hôm nay hiểu hơn về phong tục, tín ngưỡng và cội nguồn của dân tộc mình.
Ông Trần Văn Thủy, thôn Châu Hà, xã Quảng Tân, chia sẻ: "Tôi cũng đã có tuổi rồi, lớp trẻ phải nối tiếp mình. Tôi mong muốn truyền lại mãi mãi những giá trị văn hóa của dân tộc Sán Chay. Vì vậy, chúng tôi mong xã mở lớp dạy nghi lễ cầu mùa, để truyền lại cho các thế hệ sau, góp phần gìn giữ, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, không để mai một theo thời gian”.
Đưa văn hóa trở thành sản phẩm du lịch
Từ những giá trị được gìn giữ trong cộng đồng, Quảng Tân đang từng bước đưa văn hóa truyền thống trở thành một phần của sản phẩm du lịch.
Giữa núi rừng, thác Bạch Vân cuốn hút bởi vẻ đẹp nguyên sơ, trong lành và khoáng đạt. Dòng nước trắng xóa đổ qua những tầng đá, hòa cùng màu xanh của cây rừng tạo nên không gian vừa hùng vĩ vừa bình yên.
Không chỉ có cảnh quan, du khách đến đây còn có thể trải nghiệm không gian văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số, tìm hiểu trang phục truyền thống, nghề thêu, ẩm thực, phong tục và những nét sinh hoạt cộng đồng đặc trưng.
Nắm bắt tiềm năng này, năm 2024, một số người dân địa phương đã thành lập Hợp tác xã Thương mại, dịch vụ du lịch Bạch Vân. Hiện Hợp tác xã gồm 23 thành viên, do anh Sềnh A Pẩu làm Giám đốc. Trong 7 tháng đầu năm 2026, Hợp tác xã đón tiếp khoảng 12.800 lượt khách. Hợp tác xã hướng đến khai thác cảnh quan gắn với trải nghiệm văn hóa, bước đầu tạo sự liên kết với người dân trong tiêu thụ nông sản địa phương, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân.
Bà Nguyễn Thị Tám, thôn Trung Sơn, xã Quảng Tân làm việc tại Hợp tác xã Thương mại, dịch vụ du lịch Bạch Vân, cho biết tùy từng công việc, người lao động có thể được trả từ 300.000 đến 500.000 đồng/ngày. Với những người làm đủ công, thu nhập hàng tháng có thể đạt hơn 10 triệu đồng, riêng công việc đầu bếp có thể đạt khoảng 15 triệu đồng/tháng.
Không dừng lại ở việc khai thác cảnh quan hiện có, Hợp tác xã Thương mại, dịch vụ du lịch Bạch Vân đang xây dựng kế hoạch phát triển lâu dài. Trong đó, ưu tiên phủ xanh khu vực thác, kiến tạo đường đi, trồng hoa, đồng thời nghiên cứu phát triển homestay và những ngôi nhà truyền thống gắn với không gian nghỉ dưỡng.
Theo anh Sềnh A Pẩu, Giám đốc Hợp tác xã Thương mại, dịch vụ du lịch Bạch Vân, việc xây dựng các sản phẩm du lịch phải đi đôi với gìn giữ bản sắc văn hóa, để du khách không chỉ đến ngắm cảnh mà còn có cơ hội trải nghiệm và cảm nhận văn hóa địa phương.
Phát triển du lịch trên nền tảng văn hóa
Từ những làn điệu dân ca, nghề thêu, nghi lễ truyền thống đến ẩm thực, trang phục và cảnh quan thiên nhiên, Quảng Tân đang từng bước hình thành những sản phẩm du lịch mang dấu ấn riêng. Đây cũng là hướng đi phù hợp với Đề án phát triển du lịch cộng đồng gắn với phát huy giá trị bản sắc văn hóa các dân tộc giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2040 trên địa bàn xã.
Theo định hướng, Quảng Tân phấn đấu thu hút khoảng 70.000 lượt khách mỗi năm từ năm 2026, duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân 15%/năm, với doanh thu từ du lịch đạt từ 3,6 tỷ đồng/năm trở lên. Để hiện thực hóa mục tiêu, địa phương tiếp tục chú trọng bảo tồn các giá trị văn hóa, nâng cao chất lượng sản phẩm, phát huy vai trò chủ thể của người dân và xây dựng các trải nghiệm mang đậm bản sắc.
Ông Đinh Quang Hưng, Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Quảng Tân, cho biết địa phương sẽ tiếp tục xây dựng các sản phẩm du lịch trải nghiệm, du lịch văn hóa gắn với ẩm thực; đồng thời đầu tư cơ sở hạ tầng, nâng cao chất lượng dịch vụ, góp phần tăng thu nhập và cải thiện đời sống nhân dân.
Từ những câu hát Soóng Cọ, những đường thêu được trao truyền, tiếng chiêng trong nghi lễ cầu mùa đến dòng nước trong xanh của thác Bạch Vân, Quảng Tân đang từng bước kể câu chuyện về quê hương bằng chính những giá trị tiềm năng sẵn có. Bảo tồn văn hóa vì thế không chỉ là gìn giữ những giá trị của quá khứ, mà còn là cách tạo thêm sinh kế, đánh thức tiềm năng và mở ra động lực phát triển cho hiện tại và tương lai. Khi người dân trở thành chủ thể gìn giữ và khai thác văn hóa, những giá trị truyền thống sẽ có thêm sức sống, góp phần đưa Quảng Tân trở thành điểm đến giàu bản sắc và phát triển bền vững.
